Η ακρίβεια δεν αντιμετωπίζεται μόνο με αριθμούς στους δείκτες. Αντιμετωπίζεται και με το τι μένει στην τσέπη
Η συζήτηση για τον 13ο μισθό και τη 13η σύνταξη επιστρέφει κάθε τόσο στη δημόσια ζωή, κυρίως επειδή αγγίζει μια πραγματικότητα που δύσκολα κρύβεται πίσω από τους μακροοικονομικούς δείκτες, το εισόδημα μπορεί να αυξάνεται ονομαστικά, αλλά η καθημερινότητα παραμένει ακριβή.
Τον Αύγουστο του 2026 ο πληθωρισμός στην Ελλάδα διαμορφώθηκε στο 3,8% σε ετήσια βάση. Αυτό σημαίνει ότι το πρόβλημα των τιμών δεν έχει εξαφανιστεί.
Και εδώ βρίσκεται η ουσία της συζήτησης.
Όταν οι τιμές ανεβαίνουν, δεν αρκεί να κοιτάζει κανείς μόνο πόσα ευρώ γράφει η μισθοδοσία. Πρέπει να κοιτάζει πόσα προϊόντα και υπηρεσίες μπορούν αυτά τα ευρώ να αγοράσουν.
Τι σημαίνει στην πράξη ένας 13ος μισθός
Ένας επιπλέον μηνιαίος μισθός αντιστοιχεί, πριν από φόρους και κρατήσεις, σε 12/12 επιπλέον μηνιαίου εισοδήματος μέσα στο έτος. Με άλλα λόγια, για έναν εργαζόμενο που λαμβάνει έναν επιπλέον πλήρη μισθό, το ετήσιο ονομαστικό εισόδημά του αυξάνεται κατά περίπου 8,3% σε σχέση με το ποσό των δώδεκα μηνιαίων μισθών.
Αυτό δεν σημαίνει ότι αυξάνεται αυτομάτως κατά 8,3% και η αγοραστική του δύναμη. Σημαίνει όμως κάτι απολύτως συγκεκριμένο:
περισσότερα διαθέσιμα χρήματα μέσα στο ίδιο νοικοκυριό.
Για μια οικογένεια που πιέζεται από το κόστος της στέγασης, της ενέργειας, των τροφίμων και των καθημερινών αναγκών, ένα επιπλέον εισόδημα μπορεί να λειτουργήσει ως ανάχωμα στην πίεση του κόστους ζωής.
Το ίδιο ισχύει για τη 13η σύνταξη
Για τους συνταξιούχους, η συζήτηση έχει ακόμη μεγαλύτερη κοινωνική διάσταση.
Η σύνταξη αποτελεί για πολλούς το βασικό ή ακόμη και το μοναδικό σταθερό εισόδημα του νοικοκυριού. Όταν οι τιμές αυξάνονται, η πραγματική αξία αυτού του εισοδήματος μειώνεται.
Η επαναφορά μιας πρόσθετης ετήσιας καταβολής, εφόσον σχεδιαστεί με τρόπο δημοσιονομικά βιώσιμο, θα σήμαινε ένα επιπλέον οικονομικό περιθώριο για νοικοκυριά που δεν έχουν πολλές εναλλακτικές πηγές εισοδήματος.
Το ΔΝΤ σημειώνει άλλωστε ότι στην Ελλάδα ένα σημαντικό τμήμα των νοικοκυριών αντιμετωπίζει χαμηλό διαθέσιμο εισόδημα και περιορισμένες δυνατότητες αποταμίευσης, ενώ το υψηλό στεγαστικό κόστος αυξάνει την ευαλωτότητα απέναντι σε νέες ενεργειακές ή πληθωριστικές πιέσεις.
Η κρίσιμη διάκριση: άλλο ο πληθωρισμός, άλλο η αγοραστική δύναμη
Εδώ χρειάζεται να γίνει μία διάκριση που συχνά χάνεται μέσα στην πολιτική αντιπαράθεση.
Ο 13ος μισθός και η 13η σύνταξη δεν μειώνουν από μόνες τους τις τιμές στο ράφι.
Δεν κάνουν φθηνότερο το σούπερ μάρκετ, δεν μειώνουν αυτόματα το ενοίκιο και δεν ρίχνουν την τιμή της βενζίνης.
Αυτό που μπορούν να κάνουν είναι διαφορετικό και εξίσου σημαντικό:
να μειώσουν το βάρος που έχει η ακρίβεια πάνω στο διαθέσιμο εισόδημα.
Γι’ αυτό και η συζήτηση δεν πρέπει να περιορίζεται στο σύνθημα «πέφτει ή ανεβαίνει ο πληθωρισμός».
Το πραγματικό ερώτημα είναι:
Μπορεί ένα νοικοκυριό να ανταποκριθεί στις βασικές του ανάγκες χωρίς να καταφεύγει συνεχώς σε δανεισμό, καθυστερήσεις πληρωμών ή εξάντληση των αποταμιεύσεών του;
Ένα επιπλέον εισόδημα επιστρέφει στην πραγματική οικονομία
Υπάρχει και μια δεύτερη διάσταση.
Τα χρήματα που κατευθύνονται σε μισθούς και συντάξεις δεν μένουν αναγκαστικά αδρανή. Ένα σημαντικό μέρος τους επιστρέφει στην οικονομία μέσω της κατανάλωσης: στα τρόφιμα, στην ένδυση, στις υπηρεσίες, στους λογαριασμούς, στις μικρές επιχειρήσεις της γειτονιάς.
Άρα, μια πρόσθετη πληρωμή μπορεί να ενισχύσει όχι μόνο τον οικογενειακό προϋπολογισμό αλλά και τη ζήτηση στην αγορά.
Αυτό, όμως, έχει και την άλλη πλευρά του.
Το ίδιο το ΔΝΤ επισημαίνει ότι όταν η δημοσιονομική στήριξη ενισχύει τη ζήτηση σε μια οικονομία όπου υπάρχουν περιορισμοί στην παραγωγική δυνατότητα, οι επιπτώσεις στις πληθωριστικές πιέσεις χρειάζονται παρακολούθηση.
Άρα ο 13ος μισθός δεν είναι ένα μαγικό κουμπί κατά της ακρίβειας. Είναι μέτρο ενίσχυσης του εισοδήματος.
Και η πραγματική αντιμετώπιση της ακρίβειας χρειάζεται παράλληλα πολιτικές που επηρεάζουν τις ίδιες τις τιμές: ανταγωνισμό, παραγωγή, ενέργεια, στέγαση, φορολογία και αποτελεσματικό έλεγχο της αγοράς.
Το πραγματικό ζητούμενο είναι η αντοχή της οικογένειας
Η οικονομία δεν αποτυπώνεται μόνο στο ΑΕΠ.
Αποτυπώνεται και στο αν στο τέλος του μήνα μια οικογένεια μπορεί να πληρώσει το ενοίκιο, το ρεύμα, τα τρόφιμα και τα φάρμακά της χωρίς να αναρωτιέται ποια υποχρέωση θα αφήσει για αργότερα.
Γι’ αυτό η συζήτηση για τον 13ο μισθό και τη 13η σύνταξη δεν είναι απλώς μια συζήτηση για μία επιπλέον πληρωμή.
Είναι συζήτηση για το πόσο από τον παραγόμενο πλούτο μετατρέπεται σε πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα για τους εργαζόμενους και τους συνταξιούχους.
Η Ελλάδα ήδη εφαρμόζει μέτρα ενίσχυσης του διαθέσιμου εισοδήματος. Το δημοσιονομικό πακέτο του 2026 περιλαμβάνει φορολογικές ελαφρύνσεις, ενισχύσεις στις συντάξεις και παρεμβάσεις στους μισθούς του Δημοσίου, με συνολικό κόστος που το ΔΝΤ υπολογίζει περίπου στο 0,7% του ΑΕΠ για το 2026.
Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι αν πρέπει να υπάρχει στήριξη των νοικοκυριών.
Το ερώτημα είναι ποια μορφή στήριξης είναι αποτελεσματική, μόνιμη, δίκαιη και δημοσιονομικά βιώσιμη.
Γιατί η συζήτηση θα συνεχιστεί
Όσο οι μισθοί και οι συντάξεις δυσκολεύονται να ακολουθήσουν το πραγματικό κόστος ζωής, η απαίτηση για μεγαλύτερο διαθέσιμο εισόδημα θα παραμένει στο επίκεντρο.
Ο 13ος μισθός και η 13η σύνταξη μπορούν να αποτελέσουν έναν τρόπο άμεσης ενίσχυσης της αγοραστικής δύναμης. Δεν αποτελούν, όμως, από μόνες τους πολιτική αποκλιμάκωσης των τιμών.
Η ουσιαστική απάντηση στην ακρίβεια βρίσκεται στον συνδυασμό των δύο:
να αυξάνεται το διαθέσιμο εισόδημα και ταυτόχρονα να αντιμετωπίζονται οι αιτίες που κρατούν ψηλά τις τιμές.
Γιατί στο τέλος της ημέρας, ο πολίτης δεν ζει μέσα στους δείκτες.
Ζει μέσα στον λογαριασμό του σούπερ μάρκετ, στο ενοίκιο, στον λογαριασμό του ρεύματος και στο ποσό που μένει στο πορτοφόλι του στις 25 του μήνα.
