Όπως συμβαίνει με πολλές αποτυχημένες σχέσεις, από τότε που ο Ντόναλντ Τραμπ επέστρεψε στον Λευκό Οίκο, πριν από έναν χρόνο, η σχέση της Ευρώπης με τις ΗΠΑ είναι γεμάτη από διαμάχες, (σιωπηρές) εντάσεις και προσπάθειες να διατηρηθεί η καλή εικόνα προς τα έξω. Ωστόσο, σύμφωνα με ανάλυση του Politico, για πολλές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, συμπεριλαμβανομένων των παλαιότερων και πιο πιστών συμμάχων των ΗΠΑ, η απειλή του Τραμπ να επιβάλει τιμωρητικούς δασμούς σε όποιον προσπαθήσει να τον εμποδίσει να καταλάβει τη Γροιλανδία αποτελεί την τελευταία σταγόνα που ξεχειλίζει το ποτήρι. Πιστεύουν ότι το διαζύγιο πλέον είναι αναπόφευκτο.
Ιδιωτικά, απογοητευμένοι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι περιγράφουν τη βιασύνη του Τραμπ να προσαρτήσει τη Γροιλανδία, που ανήκει στη Δανία, «τρελή» και «παράλογη», αναρωτιούνται αν έχει παρασυρθεί από τον «πολεμικό τρόπο σκέψης του» μετά την επίθεση στη Βενεζουέλα και υποστηρίζουν ότι του αξίζουν σκληρά ευρωπαϊκά αντίποινα ως απάντηση στην απρόκλητη «επίθεση» εναντίον των συμμάχων.
«Η Ευρώπη έχει επικριθεί για την αδυναμία της έναντι του Τραμπ. Εχει μια αλήθεια αυτό, αλλά υπάρχουν και κόκκινες γραμμές», αναφέρει στο Politico Ευρωπαίος αξιωματούχος, που μίλησε υπό τον όρο της ανωνυμίας.
Η σκληρή αλήθεια που καλείται να αντιμετωπίσει η Ευρώπη
Ανώτεροι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι πιστεύουν όλο και περισσότερο ότι είναι καιρός να αντιμετωπίσουν την αλήθεια: η Αμερική του Τραμπ δεν είναι πλέον ένας αξιόπιστος εμπορικός εταίρος, πόσο μάλλον ένας αξιόπιστος σύμμαχος στον τομέα της ασφάλειας. Πρέπει να κοιτάξουν άμεσα προς το μέλλον.
«Υπάρχει μια αλλαγή στην πολιτική των ΗΠΑ και από πολλές απόψεις είναι μόνιμη», σύμφωνα με ανώτερο αξιωματούχο ευρωπαϊκής κυβέρνησης. «Το να περιμένουμε δεν είναι λύση. Αυτό που πρέπει να γίνει είναι ομαλή και συντονισμένη μετάβαση σε μια νέα πραγματικότητα».
Ο συντονισμός αυτός έχει ήδη ξεκινήσει, όπως και η μεγάλη συζήτηση για το τι θα ακολουθήσει.
Οι προκλήσεις
Αν δεν υπάρξει κάποια ριζική αλλαγή στην προσέγγιση των Ηνωμένων Πολιτειών, είναι πιθανή μια ριζική αναδιάρθρωση της Δύσης, ανατρέποντας την παγκόσμια ισορροπία δυνάμεων. Οι επιπτώσεις εκτείνονται από οικονομική ζημία στις διατλαντικές σχέσεις, λόγω της αύξησης των εμπορικών εντάσεων, έως κινδύνους για την ασφάλεια, καθώς η Ευρώπη θα προσπαθήσει να υπερασπιστεί τον εαυτό της χωρίς αμερικανική βοήθεια πριν να είναι πλήρως έτοιμη να το πράξει.
Πιθανότατα θα υπάρξει κόστος και για τις Ηνωμένες Πολιτείες, όπως ο περιορισμός της ισχύς τους σε Αφρική και Μέση Ανατολή μέσω της (μη) πρόσβασης σε δίκτυο βάσεων, αεροδιαδρόμων και υλικοτεχνικής υποστήριξης που σήμερα παρέχει η Ευρώπη.
Μετά τις ΗΠΑ, τι;
Παράλληλα με τη συζήτηση για αντίποινα με στόχο το εμπόριο των ΗΠΑ, διπλωμάτες και κυβερνητικοί αξιωματούχοι στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες εξετάζουν επίσης τι μπορεί να σημαίνει μια μακροπρόθεσμη ρήξη με την Ουάσιγκτον.
Για τους περισσότερους, αυτή η προοπτική είναι οδυνηρή, καθώς θα τερματίσει 80 χρόνια ειρηνικής συνεργασίας, αμοιβαίας υποστήριξης και κερδοφόρου εμπορίου και θα δώσει το τελειωτικό χτύπημα στο ΝΑΤΟ, στη σημερινή μορφή του. Πολλές κυβερνήσεις θέλουν να διασώσουν ό,τι μπορούν, ενώ η ακροδεξιά ηγέτιδα της Ιταλίας, Τζόρτζια Μελόνι, προσπαθεί να αποκαταστήσει τις σχέσεις.
Ωστόσο, για ορισμένους κυβερνητικούς αξιωματούχους, δεν είναι δύσκολο να φανταστούν το μέλλον των δυτικών συμμάχων χωρίς τις ΗΠΑ.
Κατ’ αρχάς, τα ευρωπαϊκά κράτη, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που δεν ανήκουν στην ΕΕ, όπως η Βρετανία και η Νορβηγία, έχουν περάσει μεγάλο μέρος της δεύτερης θητείας του Τραμπ συνεργαζόμενα σε μια ολοένα και πιο αποτελεσματική ομάδα που ήδη λειτουργεί χωρίς την Αμερική: τη λεγόμενη «Συμμαχία των Προθύμων» για τη στήριξη της Ουκρανίας.
Σύμβουλοι εθνικής ασφάλειας από 35 κυβερνήσεις βρίσκονται σε τακτική επικοινωνία, συναντώνται συχνά διαδικτυακά και δια ζώσης και ανταλλάσσουν μηνύματα. Έχουν συνηθίσει να αναζητούν πολυμερείς λύσεις σε έναν κόσμο όπου ο Τραμπ αποτελεί μεγάλο μέρος του προβλήματος.
Τα επίπεδα εμπιστοσύνης σε αυτούς τους κύκλους είναι γενικά υψηλά, σύμφωνα με άτομα που είναι εξοικειωμένα με τον τρόπο λειτουργίας της ομάδας. Και αυτό δεν ισχύει μόνο σε επίπεδο αξιωματούχων: οι ίδιοι οι εθνικοί ηγέτες σηκώνουν τα μανίκια τους και εργάζονται σε νέες, στενές ομάδες συνεργασίας.
Ηγέτες όπως ο Κιρ Στάρμερ του Ηνωμένου Βασιλείου, ο Εμανουέλ Μακρόν της Γαλλίας και ο Φρίντριχ Μερτς της Γερμανίας, καθώς και η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, ο Αλεξάντερ Στουμπ της Φινλανδίας και η Τζόρτζια Μελόνι της Ιταλίας ανταλλάσσουν τακτικά μηνύματα μεταξύ τους – συχνά στην ίδια ομαδική συνομιλία.
Συχνές συνομιλίες
Κατά τη διάρκεια του τελευταίου έτους, ανταλλάσσουν μηνύματα κάθε φορά που ο Τραμπ κάνει κάτι παράλογο και δυνητικά επιζήμιο. «Όταν τα πράγματα αρχίζουν να κινούνται γρήγορα, είναι δύσκολο να γίνει συντονισμός, και αυτή η ομάδα (συνομιλίας) είναι πραγματικά αποτελεσματική», αναφέρει μία πηγή στο Politico. «Λέει πολλά για τις προσωπικές σχέσεις και πόσο σημαντικές είναι».
Η προσέγγισή τους τον τελευταίο χρόνο ήταν κυρίως να διατηρήσουν την ψυχραιμία τους και να απαντούν στις πολιτικές του ενέργειες, αντί να παρασύρονται από τις προκλητικές δηλώσεις του Τραμπ. Η στάση αυτή έχει διευκολύνει την πρόοδο της ειρηνευτικής διαδικασίας στην Ουκρανία, με τη «συμμαχία των προθύμων» να πλησιάζει σε ένα πλαίσιο ειρηνευτικού σχεδίου στο οποίο έχουν συμφωνήσει και οι ΗΠΑ – συμπεριλαμβανομένων των αμερικανικών εγγυήσεων ασφάλειας για την Ουκρανία. Πρόκειται για σημαντικό επίτευγμα, δεδομένου ότι ο Τραμπ νωρίτερα είχε αποκλείσει τη συμμετοχή του αμερικανικού στρατού.
Ωστόσο, η αναταραχή που προκάλεσε ο Τραμπ σχετικά με τη Γροιλανδία, έχει πλέον αλλάξει τις ισορροπίες.
Η ήπια και προσεκτική στάση απέναντι στις απειλές του Αμερικανού προέδρου έχει εγκαταλειφθεί. Ακόμη και ο Στάρμερ, συνήθως ο πιο συγκρατημένος από τους ηγέτες, χαρακτήρισε την απειλή για επιβολή δασμών «λανθασμένη».
Η κρίση της Γροιλανδίας έστρεψε την προσοχή στο ερώτημα πώς μπορούν να προχωρήσουν οι Ευρωπαίοι, χωρίς την Αμερική στο πλευρό τους.
«Η συμμαχία των προθύμων ξεκίνησε ως πρωτοβουλία με αφορμή την Ουκρανία», ανέφερε στο Poltiico ένας άλλος διπλωμάτης. «Όμως έχει δημιουργήσει πολύ στενούς δεσμούς μεταξύ μερικών βασικών προσώπων στις πρωτεύουσες. Χτίζουν εμπιστοσύνη και, ταυτόχρονα, ικανότητα συνεργασίας. Γνωρίζονται μεταξύ τους με το μικρό τους όνομα και είναι εύκολο να επικοινωνήσουν και να ανταλλάξουν μηνύματα».
Το ΝΑΤΟ
Αυτό το σχήμα («Πρόθυμοι») θα μπορούσε ενδεχομένως να αποτελέσει τη βάση για μια νέα συμμαχία ασφάλειας σε μια εποχή που οι ΗΠΑ δεν στηρίζουν πλέον το ΝΑΤΟ και την ευρωπαϊκή ασφάλεια. Μια νέα συμφωνία δεν θα απέκλειε τη συνεργασία με την Αμερική, αλλά ούτε θα τη θεωρούσε δεδομένη.
Παράλληλα, αν και η Ουκρανία επιδιώκει από καιρό την ένταξη στο ΝΑΤΟ, αυτό φαίνεται πλέον λιγότερο ελκυστικό από ό,τι στο παρελθόν, καθώς οι αμερικανικές υποσχέσεις ότι θα στηρίξουν οποιεσδήποτε εγγυήσεις ασφαλείας γίνονται μέρα με τη μέρα λιγότερο πειστικές.
Αν η στρατιωτική δύναμη της Ουκρανίας προστεθεί σε εκείνη της Γαλλίας, της Γερμανίας, της Πολωνίας και του Ηνωμένου Βασιλείου, μεταξύ άλλων, η δυνητική στρατιωτική δύναμη της Συμμαχίας των Προθύμων θα είναι τεράστια και θα περιλάμβανε τόσο πυρηνικά όσο και μη πυρηνικά κράτη.
Παρότι η ανάγκη της Ευρώπης να αμυνθεί με λιγότερη αμερικανική υποστήριξη αποτελεί παλιό θέμα συζήτησης, τις τελευταίες ημέρες η συζήτηση στις Βρυξέλλες γύρω από αυτό είναι έντονη. Επισήμως, η ΕΕ έχει αποφασίσει έως το 2030 να είναι σε θέση να υπερασπιστεί τον εαυτό της.
Ο Ευρωπαίος Επίτροπος Άμυνας Άντριους Κουμπίλιους πρότεινε πριν από μια εβδομάδα τη δημιουργία μόνιμου στρατού της ΕΕ με 100.000 άτομα και επανέφερε την ιδέα ενός Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Ασφαλείας με περίπου 12 μέλη, συμπεριλαμβανομένου του Ηνωμένου Βασιλείου. Η Φον ντερ Λάιεν προώθησε μια νέα Ευρωπαϊκή Στρατηγική Ασφαλείας, αν και μέχρι στιγμής ελάχιστες λεπτομέρειες έχουν γίνει γνωστές.
Υπάρχει ευρεία συναίνεση ότι αυτές οι συζητήσεις για μια νέα ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας πρέπει να γίνουν – και μάλιστα γρήγορα. Οι ηγέτες της ΕΕ θα συναντηθούν σε έκτακτη σύνοδο κορυφής τις επόμενες ημέρες για να συντονίσουν την απάντησή τους στις απειλές του Τραμπ για τη Γροιλανδία, αν και η συζήτηση ενδέχεται να επεκταθεί πολύ πέρα από αυτό το ζήτημα.
Καθώς ο Τραμπ αναμένεται να παραστεί στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός, υπάρχει επίσης το ενδεχόμενο απευθείας συνομιλιών μεταξύ της ευρωπαϊκής και της αμερικανικής πλευράς.
Αφού μίλησε με Μερτς, Μακρόν, Στάρμερ και γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, η φον ντερ Λάιεν δήλωσε την Κυριακή ότι οι Ευρωπαίοι θα «σταθούν ακλόνητοι» στη δέσμευσή τους να προστατεύσουν τη Γροιλανδία. «Θα αντιμετωπίσουμε αυτές τις προκλήσεις για την ευρωπαϊκή μας αλληλεγγύη με σταθερότητα και αποφασιστικότητα», τόνισε.
Δεδομένης της τρέχουσας κατάστασης συγκυρίας, θα απαιτηθεί και κάποια δημιουργική σκέψη, καταλήγει το Politico.
