Υπήρξε μια περίοδος, όχι ιδιαίτερα μακρινή, κατά την οποία η εσωκομματική κριτική στο ΠΑΣΟΚ παρουσιαζόταν ως στοιχείο πολιτικής υγείας. Όταν ο Νίκος Ανδρουλάκης ασκούσε δημόσια και συστηματική κριτική στη Φώφη Γεννηματά, την τότε πρόεδρο της παράταξης που έφυγε από τη ζωή πριν λίγα χρόνια, η στάση αυτή χαρακτηριζόταν «δημιουργική». Θεωρούνταν ένδειξη ανανέωσης, πολιτικής αυτονομίας και αναγκαίου διαλόγου σε έναν χώρο που αναζητούσε τον βηματισμό του.
Σήμερα, η ίδια πρακτική έχει βαφτιστεί αλλιώς. Κάθε κριτική που διατυπώνεται με όρους πολιτικού διακυβεύματος και στρατηγικής επιλογής δεν αντιμετωπίζεται ως συμβολή στον διάλογο, αλλά ως «εσωστρέφεια». Και μάλιστα, όχι σπάνια, συνοδεύεται από κορώνες που αγγίζουν τη στοχοποίηση όσων τολμούν να εκφράσουν προβληματισμό, ακόμη κι όταν αυτός συμπίπτει, σε περιεχόμενο και ένταση, με την κριτική που ασκούσε ο ίδιος ο σημερινός πρόεδρος στο παρελθόν.
Η αντίφαση είναι δύσκολο να αγνοηθεί. Όσα τότε αναγνωρίζονταν ως θεμιτό δικαίωμα ενός στελέχους που διεκδικούσε πολιτικό ρόλο, σήμερα ερμηνεύονται ως απειλή για την ενότητα. Η κριτική δεν αξιολογείται πλέον με πολιτικά κριτήρια, αλλά με βάση το ποιος την εκφέρει και προς ποια κατεύθυνση στρέφεται. Δεν κρίνεται το περιεχόμενο, αλλά η αφετηρία.
Έτσι, η πρόσφατη ιστορία αναδιαβάζεται επιλεκτικά. Η «δημιουργική κριτική» επιβιώνει μόνο ως προσωπικό αφήγημα, όχι ως συλλογικό προηγούμενο. Και όσοι επιχειρούν σήμερα να αρθρώσουν λόγο εκτός της κεντρικής γραμμής αντιμετωπίζονται ως παράγοντες αποσταθεροποίησης, σαν να μην είναι ποτέ πρόβλημα η πολιτική επιλογή, αλλά πάντα εκείνοι που τη θέτουν υπό αμφισβήτηση.
Ένα κόμμα που επιδιώκει να αποκτήσει κυβερνητική προοπτική δεν μπορεί να αντιμετωπίζει τον διάλογο ως απειλή.
Η πολιτική, τεκμηριωμένη κριτική δεν υπονομεύει· αντίθετα, λειτουργεί διορθωτικά. Η πραγματική εσωστρέφεια γεννιέται όταν η διαφωνία ποινικοποιείται και η ενότητα μετατρέπεται σε σιωπή.
Η αξία της κριτικής δεν εξαρτάται από τη χρονική συγκυρία ούτε από τη θέση ισχύος εκείνου που την ασκεί. Αν η κριτική ήταν δημιουργική τότε, δεν μπορεί να θεωρείται αποσταθεροποιητική σήμερα. Εκτός αν το ζήτημα δεν είναι η κριτική αυτή καθαυτή, αλλά το γεγονός ότι πλέον στρέφεται προς την ηγεσία και όχι προς το παρελθόν.
