Σε μια εποχή που η Ευρώπη αρέσκεται να αυτοπροσδιορίζεται ως το «λίκνο των ελευθεριών», μια νέα έρευνα έρχεται να ταράξει τα λιμνάζοντα νερά της πολιτικής ορθότητας.
Τα ευρήματα της εταιρείας AboutPeople για το think tank Progressive Lab, όπως παρουσιάστηκαν από το Politico, δεν αποτυπώνουν απλώς μια στατιστική τάση, αλλά μια βαθιά, δομική ρωγμή στο κοινωνικό συμβόλαιο μεταξύ πολιτών και πολιτείας.
Το κεντρικό συμπέρασμα είναι σοκαριστικό: Ένας στους πέντε Ευρωπαίους (22%) θεωρεί ότι, υπό προϋποθέσεις, μια δικτατορία θα μπορούσε να είναι προτιμότερη από τη δημοκρατία. Ακόμη πιο ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι το 26% των ερωτηθέντων θα θυσίαζε τα δημοκρατικά του δικαιώματα και τον έλεγχο της εξουσίας στον βωμό ενός «ικανού και αποτελεσματικού ηγέτη».
Η Ελληνική «Πρωτιά» της Δυσφορίας
Για όσους παρακολουθούν την εγχώρια πολιτική σκηνή, τα στοιχεία για την Ελλάδα είναι αποκαλυπτικά, αν και ίσως όχι αναπάντεχα. Το 76% των Ελλήνων δηλώνει δυσαρεστημένο από τον τρόπο λειτουργίας της δημοκρατίας στη χώρα. Το ποσοστό αυτό τοποθετεί την Ελλάδα στην κορυφή της σχετικής λίστας, πάνω από τη Γαλλία (68%) και τη Ρουμανία (66%), και σε τεράστια απόσταση από τη Σουηδία (32%).
Ωστόσο, η ελληνική ιδιαιτερότητα δεν έγκειται στην απόρριψη του πολιτεύματος αυτού καθαυτού. Όπως επισημαίνει ο Γιώργος Σιάκας, επίκουρος καθηγητής στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο:
«Η έρευνα δεν εκφράζει μια άκριτη απόρριψη του δημοκρατικού συστήματος, αλλά μια έντονη δυσαρέσκεια με τον τρόπο που αυτό εφαρμόζεται στην πράξη, με σαφή αντι-καθεστωτικά χαρακτηριστικά».
Το Χάσμα Πολιτών και Κομμάτων
Ίσως το πιο κρίσιμο στοιχείο για το πολιτικό προσωπικό της χώρας είναι το αίσθημα αποξένωσης. Οι Έλληνες αισθάνονται περισσότερο «ορφανοί» πολιτικά από κάθε άλλον Ευρωπαίο, με το 55% να δηλώνει ότι δεν νιώθει κοντά στο κόμμα που ψήφισε στις τελευταίες εκλογές.
Αυτή η «ρευστή» ψήφος και η έλλειψη ταύτισης με τα κομματικά σχήματα εξηγούν σε μεγάλο βαθμό την άνοδο του λαϊκισμού. Όταν τα παραδοσιακά κόμματα αδυνατούν να προσφέρουν λύσεις ή έστω ένα πειστικό αφήγημα ελπίδας, το κενό καλύπτεται από την «γοητεία» του αυταρχισμού και τις απλουστευτικές λύσεις της ακροδεξιάς.
Η Κατάρρευση των Θεσμών και η «Ελπίδα» της Ε.Ε.
Η ιεραρχία της εμπιστοσύνης στην έρευνα είναι ενδεικτική της κρίσης:
- Ευρωπαϊκή Ένωση: 43%
- Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης: 27%
- Πολιτικά Κόμματα: 24%
Το γεγονός ότι τα κόμματα και τα ΜΜΕ βρίσκονται στον «πάτο» της αξιοπιστίας υποδηλώνει ότι οι πολίτες αισθάνονται ότι οι μηχανισμοί ελέγχου και εκπροσώπησης έχουν περιέλθει στα χέρια μιας κλειστής ελίτ. Ο καθηγητής του Πανεπιστημίου του Μάντσεστερ, Δημήτρης Παπαδημητρίου, προειδοποιεί ότι οι παραδοσιακές γεωγραφικές διαιρέσεις (Βορράς-Νότος, Ανατολή-Δύση) καταρρέουν μπροστά σε μια οριζόντια κρίση εμπιστοσύνης που αγγίζει ακόμα και πλούσιες χώρες όπως η Σουηδία.
Συμπέρασμα: Η Ανάγκη για μια «Νέα Δημοκρατική Επανεκκίνηση»
Η έρευνα της AboutPeople λειτουργεί ως ένα ηχηρό καμπανάκι. Αν το 1/4 των πολιτών είναι διατεθειμένο να παραδώσει «λευκή επιταγή» σε έναν ισχυρό ηγέτη, τότε η δημοκρατία δεν κινδυνεύει μόνο από εξωτερικούς εχθρούς, αλλά από την εσωτερική της κόπωση.
Για τον προοδευτικό χώρο, η πρόκληση είναι σαφής: Η δημοκρατία πρέπει να πάψει να είναι μια «νεφελώδης πίστη στα ιδανικά» και να γίνει ξανά μια λειτουργική διαδικασία που παράγει αποτελέσματα για τους πολλούς. Η επανασύνδεση με τη βάση, η διαφάνεια και η αποκατάσταση της εμπιστοσύνης στους θεσμούς δεν είναι πλέον επιλογές, αλλά όροι επιβίωσης του πολιτεύματος.
