Η Λέσβος βρίσκεται αντιμέτωπη με μια πρωτοφανή κρίση στον πρωτογενή τομέα, μετά την επιβολή καθολικού lockdown στα κτηνοτροφικά προϊόντα του νησιού από το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης.
Το μέτρο, το οποίο έχει αναδρομική ισχύ από τις 15 Ιανουαρίου, στοχεύει στον περιορισμό της ζωονόσου του αφθώδους πυρετού που εντοπίστηκε σε μονάδα βοοειδών στην περιοχή της Πελόπης. Οι συνέπειες είναι ήδη καταστροφικές για ένα νησί όπου η κτηνοτροφία αποτελεί διαχρονικά βασικό πυλώνα της τοπικής οικονομίας, με το χρονικό σημείο να καθιστά την κατάσταση ακόμη πιο δραματική, καθώς βρισκόμαστε λίγες μόλις ημέρες πριν από το Πάσχα.
Το υπουργείο, ενημερώνοντας αργά το βράδυ της 19ης Μαρτίου, ενεργοποίησε επείγοντα μέτρα για την αποτροπή εξάπλωσης της νόσου. Στη Λέσβο οριοθετήθηκαν τρεις ζώνες ελέγχου: ζώνη προστασίας σε ακτίνα τριών χιλιομέτρων από την μολυσμένη εκτροφή, ζώνη επιτήρησης σε ακτίνα δέκα χιλιομέτρων και περαιτέρω απαγορευμένη ζώνη στο υπόλοιπο νησί. Η ισχύς των μέτρων έχει οριστεί έως τις 15 Μαΐου 2026, γεγονός που προμηνύει μια μακρά περίοδο ασφυξίας για τον κλάδο.
Οι επιπτώσεις είναι πολυεπίπεδες και πλήττουν κάθε στάδιο της κτηνοτροφικής παραγωγικής αλυσίδας, από την εκτροφή έως τη διάθεση των προϊόντων. Η χρονική συγκυρία είναι ίσως η πλέον επώδυνη, καθώς με το Πάσχα να πλησιάζει, περισσότερα από εβδομήντα χιλιάδες αμνοερίφια που προορίζονταν για εξαγωγή εκτός του νησιού μένουν απούλητα. Η απαγόρευση κάθε μετακίνησης ζώντων ζώων, δηλαδή βοοειδών, αιγοπροβάτων και χοίρων, για σφαγή, πάχυνση ή βόσκηση καθιστά αδύνατη την εμπορία τους, θέτοντας τους κτηνοτρόφους προ ενός οικονομικού και διαχειριστικού αδιεξόδου.
Παράλληλα, σταμάτησε η παραλαβή γάλακτος από περίπου εννέα χιλιάδες καταγεγραμμένες κτηνοτροφικές μονάδες. Η ημερήσια παραγωγή, που αυτή την εποχή ανέρχεται σε εξήντα με εβδομήντα τόνους γάλακτος, με τιμή αγοράς περίπου 1,45 ευρώ το κιλό, δεν μπορεί πλέον να εξαχθεί. Το γάλα, το οποίο είτε τυροκομείται σε μονάδες της Λέσβου είτε εξάγεται σε εργοστάσια εκτός Ελλάδας για την παραγωγή ονομαστών τυριών ΠΟΠ, όπως το λαδοτύρι, παραμένει στάσιμο.
Η νομοθεσία προβλέπει ότι το νωπό γάλα και τα γαλακτοκομικά προϊόντα που παράγονται στο νησί δεν εξάγονται. Η μεταποίηση επιτρέπεται μόνο εντός Λέσβου, με αυστηρή θερμική επεξεργασία, συγκεκριμένα παστερίωση στους 72 βαθμούς Κελσίου για δεκαπέντε δευτερόλεπτα, ενώ τα τελικά προϊόντα μπορούν να καταναλωθούν αποκλειστικά εντός του νησιού. Ιδιαίτερα σοβαρή είναι η πρόβλεψη ότι αναδρομικά από τις 15 Ιανουαρίου απαγορεύεται η διάθεση στην αγορά οποιουδήποτε γαλακτοκομικού προϊόντος που παρήχθη στην υπόλοιπη Ελλάδα από γάλα της Λέσβου ή είχε ήδη μετακινηθεί από το νησί.
Αντίστοιχοι περιορισμοί ισχύουν και για το κρέας. Όλες οι σφαγές παραγωγικών ζώων στη Λέσβο έχουν σταματήσει. Σφάγια που προέρχονται από ζώα εκμεταλλεύσεων εκτός Λέσβου και βρίσκονται ήδη σε ψυκτικούς θαλάμους σφαγείων του νησιού μπορούν να διακινηθούν μόνο στην τοπική αγορά, εντός Λέσβου. Αντίθετα, σφάγια που προέρχονται από ζώα εκμεταλλεύσεων εντός Λέσβου μπορούν να διατεθούν στην τοπική αγορά μόνο κατόπιν θερμικής επεξεργασίας. Παράλληλα, απαγορεύεται πλήρως η αποστολή σφαγίων, κρέατος, παρασκευασμάτων και προϊόντων με βάση το κρέας από τη Λέσβο προς την υπόλοιπη χώρα, άλλα κράτη μέλη ή τρίτες χώρες.
Παράλληλα με τους περιορισμούς διακίνησης, το υπουργείο έχει θέσει σε εφαρμογή ένα αυστηρό πλαίσιο βιοασφάλειας. Τα οχήματα που μεταφέρουν νωπό γάλα και γαλακτοκομικά προϊόντα εντός της Λέσβου οφείλουν να καθαρίζονται και να απολυμαίνονται σχολαστικά, να λειτουργούν με διακριτή χρήση ανά ζώνη και να συνοδεύονται από τα απαραίτητα παραστατικά. Στις εκτροφές που βρίσκονται εντός των ζωνών προστασίας και επιτήρησης πραγματοποιούνται έλεγχοι για την τήρηση μέτρων όπως η περίφραξη, οι απολυμάνσεις τροχών και υποδημάτων, η τήρηση αρχείου επισκεπτών και η χρήση προστατευτικής ένδυσης. Επιπλέον, απαγορεύεται η μετακίνηση ζωικών υποπροϊόντων, όπως νεκρά ζώα, κόπρος, δέρματα και εντόσθια, εκτός του νησιού.
Η αντιπεριφερειάρχης Πρωτογενούς Τομέα, Αναστασία Αντωνέλλη, περιγράφει την κατάσταση ως μία από τις πιο κρίσιμες στιγμές των τελευταίων ετών, προειδοποιώντας ότι ο αφθώδης πυρετός μπορεί να πυροδοτήσει ένα ντόμινο εξελίξεων που θα απειλήσει όχι μόνο την οικονομική αλλά και την κοινωνική συνοχή του νησιού. Σε μια προσπάθεια κατευνασμού της ανησυχίας, το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης τονίζει ότι ο αφθώδης πυρετός είναι εξαιρετικά μεταδοτικό ιογενές νόσημα που προσβάλλει αποκλειστικά τα δίχηλα ζώα, όπως βοοειδή, αιγοπρόβατα και χοίρους, και δεν μεταδίδεται στον άνθρωπο, επομένως δεν συνιστά απειλή για τη δημόσια υγεία.
Σήμερα, Παρασκευή 20 Μαρτίου, ο γενικός γραμματέας Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Σπύρος Πρωτοψάλτης, επισκέπτεται τη Λέσβο για να επιβλέψει την εφαρμογή των μέτρων και να συζητήσει με τους τοπικούς φορείς, σε μια κρίσιμη προσπάθεια διαχείρισης της πρωτοφανούς αυτής κρίσης που έχει παγώσει την κτηνοτροφία του νησιού.
