Η εύθραυστη εκεχειρία με τις ΗΠΑ, που δεν άργησε και πολύ να καταρρεύσει σαν… χάρτινος πύργος, δεν έχει προκαλέσει μόνο γεωπολιτικές αναταράξεις, αλλά και μια βαθιά εσωτερική κρίση στην Τεχεράνη.
Οι πιο ακραίες φωνές του ιρανικού καθεστώτος κατηγορούν την πολιτική ηγεσία ότι επιχειρεί ένα «σιωπηλό πραξικόπημα», ενώ ο νέος ανώτατος ηγέτης, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, παραμένει εξαφανισμένος από τη δημόσια σκηνή.
Καθώς οι συγκρούσεις μετρούν ξανά μία εβδομάδα, ήδη, φαίνεται ότι η… σκληροπυρηνική γραμμή είναι αυτή που επικρατεί, παρατηρεί το CNN.
Οι αποδοκιμασίες στην κηδεία του Αλί Χαμενεΐ αποκάλυψαν το βαθύ ρήγμα
Καθώς ο πρόεδρος του Ιράν, Μασούντ Πεζεσκιάν, συνόδευε την περασμένη εβδομάδα στην Τεχεράνη το φέρετρο του Αλί Χαμενεΐ, οι συγκεντρωμένοι δεν φώναζαν μόνο συνθήματα προς τιμήν του νεκρού ηγέτη. Πολλοί από τους μαυροντυμένους παρευρισκόμενους στράφηκαν ευθέως κατά του ίδιου του προέδρου, φωνάζοντας: «Θάνατος στους συμβιβασμένους».
Λίγο πιο πέρα, ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί, που διαπραγματεύτηκε με την κυβέρνηση Τραμπ την εκεχειρία και την άρση μέρους των κυρώσεων κατά της Ισλαμικής Δημοκρατίας, αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την τελετή, όταν εξαγριωμένο πλήθος τον λιθοβόλησε, αποκαλώντας τον «προδότη» και «ξεπουλημένο».
Οι εικόνες αυτές ανέδειξαν τη βαθιά πόλωση που επικρατεί πλέον στο εσωτερικό του ιρανικού καθεστώτος.
Οι κατηγορίες περί «σιωπηλού πραξικοπήματος»
Η επιθετικότητα απέναντι στους κορυφαίους αξιωματούχους αντανακλά μια θεωρία που κερδίζει συνεχώς έδαφος στους πιο ακραίους κύκλους της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Σύμφωνα με αυτήν, οι πολιτικοί και στρατιωτικοί ηγέτες που διαπραγματεύτηκαν και υπέγραψαν τη συμφωνία με την Ουάσινγκτον επιχειρούν ένα «σιωπηλό πραξικόπημα», απομακρύνοντας τη χώρα από τις επαναστατικές αρχές της, την ώρα που ο νέος Ανώτατος Ηγέτης, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, παραμένει ουσιαστικά… αόρατος.
Ορισμένοι αποδίδουν την απουσία του στον φόβο νέας απόπειρας δολοφονίας, ενώ άλλοι υποστηρίζουν ακόμη και ότι ενδέχεται να έχει καταστεί ανίκανος να ασκήσει τα καθήκοντά του.
Οι σκληροπυρηνικοί, που συμμετείχαν μαζικά στην κηδεία, θεωρούν ότι, αντί να εκδικηθούν τη δολοφονία του Αλί Χαμενεΐ, οι κυβερνητικοί αξιωματούχοι ουσιαστικά παραδόθηκαν, υπογράφοντας συμφωνία που -όπως υποστηρίζουν- παραβιάζει τις εντολές του νέου Ανώτατου Ηγέτη.
Ωστόσο, ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ εξακολουθεί να μην εμφανίζεται δημόσια, δεν έχει απευθυνθεί προσωπικά στο έθνος ούτε έχει επιβεβαιώσει έμπρακτα την εξουσία του, παρότι η κυβέρνηση συνεχίζει να διαπραγματεύεται στο όνομά του.
Στο στόχαστρο η πολιτική ηγεσία
Οι ακραίοι κύκλοι κατηγορούν την ορατή πολιτική ηγεσία του Ιράν ότι επιχειρεί να συγκεντρώσει την εξουσία στα χέρια της, παρακάμπτοντας τόσο το Κοινοβούλιο όσο και τον νέο Ανώτατο Ηγέτη. Λίγες ημέρες πριν από την κηδεία, ο υπερσυντηρητικός βουλευτής Μαχμούντ Ναμπαβιάν έγραψε στην πλατφόρμα X: «Προειδοποίηση προς τον λαό του Ιράν: Έρχεται πραξικόπημα;»
Μετά την ταφή του Χαμενεΐ σχολίασε: «Αυτές τις στιγμές που αποχαιρετούμε τον μάρτυρα Ιμάμη, υψώνουμε τη σημαία της εκδίκησης για το αίμα του και στεκόμαστε απέναντι στο πραξικόπημα».
Με τον Μοτζτάμπα Χαμενεΐ να παραμένει εκτός δημόσιας εικόνας, ο επικεφαλής των διαπραγματεύσεων και πρόεδρος της Βουλής, Μοχαμάντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ, ο πρόεδρος Πεζεσκιάν και ο υπουργός Εξωτερικών Αραγτσί έχουν εξελιχθεί στα βασικά πρόσωπα της μεταπολεμικής ηγεσίας.
Ο αναλυτής Άρας Αζίζι, συγγραφέας του βιβλίου What Iranians Want, δήλωσε στο CNN ότι οι σκληροπυρηνικοί, αδυνατώντας να έχουν πρόσβαση στον νέο Ανώτατο Ηγέτη, κατηγορούν πλέον τον Γκαλιμπάφ και τον Πεζεσκιάν ότι σχεδιάζουν πραξικόπημα εις βάρος του.
«Η παρατεταμένη απουσία του Μοτζτάμπα σημαίνει ότι οι υπερσυντηρητικοί δεν μπορούν να έρθουν σε επαφή μαζί του, ενώ ο Γκαλιμπάφ και οι σύμμαχοί του έχουν ουσιαστικά αναλάβει τη διαχείριση της χώρας. Γι’ αυτό τους κατηγορούν ότι επιχειρούν πραξικόπημα» σημείωσε.
Παρά τις συνεχείς εκκλήσεις για εθνική ενότητα, η πολυήμερη κηδεία του Αλί Χαμενεΐ μετατράπηκε σε επίδειξη ισχύος των πιο αδιάλλακτων υποστηρικτών του καθεστώτος.
Οι συγκεντρωμένοι απαίτησαν εκδίκηση για τη δολοφονία του ηγέτη τους -ο οποίος σκοτώθηκε στα τέλη Φεβρουαρίου σε ισραηλινές αεροπορικές επιδρομές που πραγματοποιήθηκαν σε συντονισμό με τις ΗΠΑ- και απέρριψαν κάθε μορφή συμφωνίας με την κυβέρνηση Τραμπ.
Οι εξελίξεις φαίνεται να τους δικαιώνουν, καθώς η εύθραυστη εκεχειρία με τις Ηνωμένες Πολιτείες ουσιαστικά κατέρρευσε αυτή την εβδομάδα, όταν οι Φρουροί της Επανάστασης εξαπέλυσαν επιθέσεις κατά της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, επιχειρώντας να επιβεβαιώσουν τον έλεγχο της στρατηγικής θαλάσσιας οδού.
Τα αμερικανικά αντίποινα αναζωπύρωσαν τις απαιτήσεις των σκληροπυρηνικών για πλήρη εγκατάλειψη της εκεχειρίας.
Λίγο πριν ξεσπάσουν εκ νέου οι εχθροπραξίες, οι υπερσυντηρητικοί είχαν ήδη στραφεί εναντίον των αξιωματούχων που υπέγραψαν τη συμφωνία με τις ΗΠΑ, ακόμα και με ευθεία απειλή κατά του Πεζεσκιάν.
Στο στόχαστρο των σκληροπυρηνικών βρίσκεται και ο Μοχαμάντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ, επικεφαλής των διαπραγματεύσεων με τις ΗΠΑ και πρώην διοικητής των Φρουρών της Επανάστασης. Η μακρά πολιτική και στρατιωτική του εμπειρία, του επέτρεψε να αναδειχθεί στον βασικό διαχειριστή της εξουσίας κατά τη διάρκεια του πολέμου, αποκτώντας ευρεία αποδοχή στους μηχανισμούς του καθεστώτος.
Ο υπερσυντηρητικός βουλευτής Καμράν Γκαζανφαρί κατηγόρησε τη σημερινή ηγεσία ότι επιχειρεί να ενισχύσει τον ρόλο του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας, υποβαθμίζοντας τόσο τον Ανώτατο Ηγέτη όσο και το Κοινοβούλιο. «Αυτό είναι το πολιτικό πραξικόπημα που έχουν σχεδιάσει και υλοποιούν βήμα-βήμα» δήλωσε σε βιντεοσκοπημένο μήνυμα στις αρχές Ιουλίου.
Την Τρίτη, ο Μαχμούντ Ναμπαβιάν απομακρύνθηκε από την Επιτροπή Εθνικής Ασφάλειας του Κοινοβουλίου μαζί με ακόμη έναν βουλευτή που αντιτασσόταν στη συμφωνία με τις ΗΠΑ. Ο ίδιος είχε συμμετάσχει παλαιότερα στην ιρανική διαπραγματευτική ομάδα, όμως στη συνέχεια στράφηκε εναντίον των συνομιλιών, φτάνοντας στο σημείο να διαρρεύσει στα μέσα ενημέρωσης το κείμενο της συμφωνίας πριν από την υπογραφή της, σε μια προσπάθεια να την υπονομεύσει.
Υποστήριξε ακόμη ότι οι διαπραγματευτές παραβίαζαν τις «κόκκινες γραμμές» που είχε θέσει ο Ανώτατος Ηγέτης. Οι απόψεις του εκφράζουν και το «Τζεμπχέ-γε Παϊνταρί» (Μέτωπο Αντοχής), μια υπερσυντηρητική πολιτική παράταξη, τα μέλη της οποίας χαρακτηρίζονται συχνά από αναλυτές ως «Υπερεπαναστάτες». Οι ίδιοι θεωρούν ότι αποτελούν τους θεματοφύλακες των αρχών της Ισλαμικής Επανάστασης του 1979, η οποία ανέτρεψε τον φιλοδυτικό Σάχη και εγκαθίδρυσε το θεοκρατικό καθεστώς.
Αναλυτές εκτιμούν ότι η σημερινή πολιτική ηγεσία επιχειρεί πλέον να περιορίσει την επιρροή των υπερσυντηρητικών. Παρότι αριθμητικά είναι περιορισμένοι, οι σκληροπυρηνικοί διατηρούν επιρροή σε κρίσιμους θεσμούς, όπως το Κοινοβούλιο και η κρατική τηλεόραση IRIB, η οποία έχει εξαπολύσει δικές της εκστρατείες κατά του προέδρου.
Παραμένει άγνωστο, ωστόσο, πόση πραγματικά λαϊκή υποστήριξη διαθέτουν. Μία από τις πιο προβεβλημένες προσωπικότητές τους, ο πρώην επικεφαλής του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας Σαΐντ Τζαλιλί, συγκέντρωσε περισσότερες από 13 εκατομμύρια ψήφους στις προεδρικές εκλογές του 2024, καταλαμβάνοντας τη δεύτερη θέση. Ο πληθυσμός του Ιράν υπολογίζεται σε περίπου 93 εκατομμύρια κατοίκους.
Παρά τις συγκρούσεις, κοινός στόχος η άρση των κυρώσεων
Κατά τη διάρκεια των τελευταίων μηνών, ο Ντόναλντ Τραμπ έχει επανειλημμένα χαρακτηρίσει την Ισλαμική Δημοκρατία «βαθιά διχασμένη», υποστηρίζοντας ότι οι εσωτερικές συγκρούσεις δυσχεραίνουν οποιαδήποτε συμφωνία.
Ωστόσο, παρά τη δημόσια αντιπαράθεση μεταξύ της πολιτικής ηγεσίας και των υπερσυντηρητικών, οι περισσότεροι αναλυτές εκτιμούν ότι το καθεστώς εξακολουθεί να παραμένει ενωμένο γύρω από έναν βασικό στόχο: τον τερματισμό του πολέμου με όρους που θα διασφαλίζουν την άρση των κυρώσεων και θα διατηρούν τον έλεγχο της Τεχεράνης στα Στενά του Ορμούζ.
Παρ’ όλα αυτά, η παρατεταμένη απουσία του Μοτζτάμπα Χαμενεΐ από τον δημόσιο βίο, η υπό όρους στήριξή του στην εκεχειρία, η ενισχυμένη επιρροή των Φρουρών της Επανάστασης και η μαζική συμμετοχή στην κηδεία του πατέρα του έχουν δώσει νέα ώθηση στους σκληροπυρηνικούς, οι οποίοι πλέον πιέζουν ανοιχτά για συνέχιση του πολέμου με τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ.
Χαρακτηριστική ήταν η δήλωση του πρώην υπουργού Εξωτερικών και εξέχοντος στελέχους της σκληρής γραμμής, Μανουτσέρ Μοτακί, σε τηλεοπτική συνέντευξη την Τετάρτη: «Η πρότασή μου είναι να χτυπήσουμε μία από τις αμερικανικές βάσεις στην περιοχή, όπου βρίσκονται εκατοντάδες, ίσως και χιλιάδες Αμερικανοί τρομοκράτες. Θα αρκούσε να αιχμαλωτίσουμε 100 στρατιώτες και να τους μεταφέρουμε στο Ιράν»…
