Λίγες ώρες πριν υποδεχθεί τον Ισραηλινό πρωθυπουργό Μπέντζαμιν Νετανιάχου στον Λευκό Οίκο, ο πρόεδρος της Αμερικής Ντόναλντ Τραμπ επέλεξε να στείλει ένα ξεκάθαρο μήνυμα, αγνοώντας επιδεικτικά τις έντονες αντιδράσεις της ισραηλινής πλευράς για το ενδεχόμενο πώλησης μαχητικών F-35 στην Τουρκία.
Ο Αμερικανός πρόεδρος, μιλώντας στους δημοσιογράφους μέσα στο Air Force One, όχι μόνο υπερασπίστηκε την προοπτική μιας συμφωνίας με την Άγκυρα, αλλά έπλεξε για ακόμη μία φορά το εγκώμιο του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, τον οποίο χαρακτήρισε «φίλο», επιχειρώντας παράλληλα να καταστήσει σαφές ότι η τελική απόφαση ανήκει αποκλειστικά στον ίδιο.
«Κανείς δεν θα μου πει τι να πουλήσω. Η Τουρκία είναι σπουδαίος σύμμαχος για μένα. Ξέρετε ποιος δεν θα είχε επιβιώσει χωρίς εμάς; Το Ισραήλ», δήλωσε ο Τραμπ, όταν ρωτήθηκε για τις αντιρρήσεις που έχει εκφράσει η κυβέρνηση Νετανιάχου σχετικά με μια πιθανή πώληση των υπερσύγχρονων αμερικανικών μαχητικών στην Τουρκία.
Συνεχίζοντας στο ίδιο ύφος, ο Αμερικανός πρόεδρος αναφέρθηκε και στις τεταμένες σχέσεις Άγκυρας – Τελ Αβίβ. «Η Τουρκία δεν είναι μεγάλη θαυμάστρια του Ισραήλ. Το ξέρετε αυτό, σωστά; Και ούτε είναι μεγάλη θαυμάστρια του Μπίμπι. Αλλά έχουν φερθεί υπέροχα σε μένα», είπε χαρακτηριστικά.
Οι δηλώσεις αυτές αποκτούν ιδιαίτερη σημασία, καθώς έγιναν λίγο πριν από τη συνάντησή του με τον Μπέντζαμιν Νετανιάχου, ο οποίος είχε ήδη προαναγγείλει ότι βασικό αντικείμενο των συνομιλιών τους θα ήταν το Ιράν.
Ωστόσο, όλα δείχνουν πως η ατζέντα θα περιλαμβάνει και μια σειρά από δύσκολα ζητήματα που αφορούν την ισορροπία δυνάμεων στη Μέση Ανατολή.
Σύμφωνα με πληροφορίες του CNN, το Ισραήλ θεωρεί ότι δύο θέματα έχουν προστεθεί το τελευταίο διάστημα στις ήδη δύσκολες αμερικανοϊσραηλινές συνομιλίες: η πιθανή πώληση των F-35 στην Τουρκία και η αμερικανο-σαουδαραβική συμφωνία για την ανάπτυξη πολιτικού πυρηνικού προγράμματος.
Η ισραηλινή πλευρά εκφράζει φόβους ότι μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να επηρεάσει το λεγόμενο «ποιοτικό στρατιωτικό πλεονέκτημα» (Qualitative Military Edge) που διατηρεί έναντι όλων των γειτονικών χωρών.
Πηγή με γνώση των συνομιλιών ανέφερε στο αμερικανικό δίκτυο ότι ο Νετανιάχου επιδιώκει να εξασφαλίσει προσωπικές δεσμεύσεις από τον Τραμπ πως οποιαδήποτε εξοπλιστική συμφωνία με την Τουρκία ή πυρηνική συνεργασία με τη Σαουδική Αραβία δεν θα θέσει σε κίνδυνο την ισραηλινή στρατιωτική υπεροχή.
Η ίδια πηγή υποστήριξε ακόμη ότι ο Ισραηλινός πρωθυπουργός επιθυμεί να προχωρήσει σε μια νέα μακροχρόνια αμυντική συμφωνία ΗΠΑ-Ισραήλ, η οποία θα διαδεχθεί το ισχύον μνημόνιο συνεργασίας της εποχής Ομπάμα που λήγει τα επόμενα χρόνια. Παράλληλα, εκτιμά ότι η προσωπική σχέση του με τον Τραμπ μπορεί να αποδειχθεί πιο αποτελεσματική από τις διαβουλεύσεις με στελέχη της αμερικανικής κυβέρνησης.
Τα F-35 και τα S-400 στο προσκήνιο
Το θέμα της επανένταξης της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35 είχε ουσιαστικά επανέλθει στο προσκήνιο στις αρχές Ιουλιου, κατά τη συνάντηση Τραμπ – Ερντογάν στο περιθώριο της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ.
Τότε ο Αμερικανός πρόεδρος είχε δηλώσει ότι θα εξετάσει «σίγουρα» το σχετικό αίτημα της Άγκυρας, χαρακτηρίζοντας την Τουρκία «πολύ πιο πιστή από άλλες χώρες», ενώ ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν είχε κάνει λόγο για μια ιδιαίτερα θετική στάση από την πλευρά του Αμερικανού προέδρου.
Έκτοτε άρχισαν να πυκνώνουν οι πληροφορίες ότι βρίσκονται σε εξέλιξη διαβουλεύσεις για την άρση του βασικού εμποδίου που κρατά την Τουρκία εκτός του προγράμματος των F-3. Του ρωσικού αντιαεροπορικού συστήματος S-400.
Η Άγκυρα βρίσκεται σε συζητήσεις για την πώληση των S-400 σε χώρα του Κόλπου, ενώ για το ζήτημα υπάρχει συνεννόηση και με τη Μόσχα, η οποία καλείται να εγκρίνει οποιαδήποτε μεταβίβαση του ρωσικού οπλικού συστήματος. Το Κρεμλίνο έχει επιβεβαιώσει ότι διεξάγονται σχετικές επαφές, χαρακτηρίζοντας ωστόσο το θέμα «εξαιρετικά ευαίσθητο».
Σύμφωνα με πληροφορίες, η απομάκρυνση των S-400 από την Τουρκία θεωρείται το βασικό βήμα που θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για την παράδοση, σε πρώτη φάση, έξι μαχητικών F-35 στην Άγκυρα.
Παρά τις σχετικές πληροφορίες που δημοσιεύθηκαν στον τουρκικό Τύπο τις προηγούμενες εβδομάδες, μέχρι σήμερα δεν έχει ανακοινωθεί κάποια οριστική συμφωνία με χώρα του Κόλπου.
Υπενθυμίζεται ότι μόλις την περασμένη εβδομάδα το Στέιτ Ντιπάρτμεντ επανέλαβε, απαντώντας σε σχετική επιστολή Αμερικανού βουλευτή, πως η Τουρκία εξακολουθεί να μην πληροί τις προϋποθέσεις της αμερικανικής νομοθεσίας για την επανένταξή της στο πρόγραμμα των F-35, τονίζοντας ότι βασικός όρος παραμένει η οριστική απομάκρυνση των S-400 και κάθε συναφούς εξοπλισμού από την κατοχή της Άγκυρας.
Η κρίση στις σχέσεις Ουάσιγκτον – Άγκυρας ξεκίνησε το 2019, όταν η Τουρκία παρέλαβε τους ρωσικούς S-400, παρά τις προειδοποιήσεις των ΗΠΑ. Η απόφαση οδήγησε στον αποκλεισμό της από το πρόγραμμα των F-35 και στην επιβολή κυρώσεων βάσει του νόμου CAATSA, με την Ουάσιγκτον να υποστηρίζει ότι η ταυτόχρονη λειτουργία των S-400 και των F-35 θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο κρίσιμα τεχνολογικά μυστικά του αμερικανικού μαχητικού.
