Η παρουσίαση του νέου σχεδίου για την τοπική αυτοδιοίκηση από τον Υπουργό Εσωτερικών δεν αποτελεί απλώς μια χαμένη ευκαιρία για πραγματική μεταρρύθμιση, αλλά συνιστά μια βαθιά οπισθοδρόμηση που ναρκοθετεί τη διοικητική και οικονομική αυτοτέλεια των δήμων. Σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη και δύσκολη συγκυρία, το κεντρικό κράτος επιλέγει να οχυρωθεί πίσω από ένα αναποτελεσματικό, συγκεντρωτικό μοντέλο, αγνοώντας τις ώριμες διεκδικήσεις και τα ομόφωνα ψηφίσματα της ΚΕΔΕ, και διευρύνοντας το έλλειμμα εμπιστοσύνης των πολιτών προς τους θεσμούς.
Παρά την προσπάθεια κωδικοποίησης και ομογενοποίησης των διάσπαρτων νομικών κειμένων που επιχειρήθηκε, το τελικό κείμενο στερεί από την αυτοδιοίκηση κάθε ουσιαστικό εργαλείο διοίκησης. Είναι πλέον σαφές ότι δημιουργούνται συνθήκες που επιβάλλουν τη δυναμική αντίδραση και τη ρήξη.
Στο επίπεδο της διοικητικής λειτουργίας, ο νέος Κώδικας αφαιρεί τη σύμφωνη γνώμη των δήμων για όλα τα κρίσιμα τοπικά ζητήματα, από τα πολεοδομικά μέχρι τις κυκλοφοριακές ρυθμίσεις, μετατρέποντας την τοπική απόφαση σε μια απλή, μη δεσμευτική γνωμάτευση προς το Υπουργείο. Την ίδια στιγμή, οι διορισμένοι Γενικοί Γραμματείς των Αποκεντρωμένων Διοικήσεων διατηρούν το δικαίωμα να ακυρώνουν ομόφωνες αποφάσεις εκλεγμένων δημοτικών συμβουλίων. Η κορύφωση αυτής της απαξίωσης αποτυπώνεται στο πρωτοφανές άρθρο 730. Με τη ρύθμιση αυτή, το κράτος παρεμβαίνει στις δικαστικές μάχες που δίνουν οι δήμοι για να κρατήσουν τους εργαζομένους τους, στέλνοντας νομικούς εκπροσώπους των Υπουργείων Οικονομικών και Εσωτερικών για να ζητήσουν απολύσεις, αποδεικνύοντας έμπρακτα την πλήρη έλλειψη εμπιστοσύνης προς τους δήμους ως διαδίκους.
Η οικονομική ασφυξία συμπληρώνει τη διοικητική υποβάθμιση. Παρά την επίσημη έξοδο της χώρας από τα Μνημόνια, η παρακράτηση των θεσμοθετημένων πόρων της αυτοδιοίκησης συνεχίζεται, με τους δήμους να εισπράττουν λιγότερα από 3 δισεκατομμύρια ευρώ αντί των 8 δισεκατομμυρίων που προβλέπει ο νόμος 3852. Αντί για την άρση του μνημονιακού «κόφτη», η κυβέρνηση προχωρά σε περαιτέρω μείωση των εσόδων, κρατώντας επιπλέον 1,5% από τους Κεντρικούς Αυτοτελείς Πόρους για αποκλειστική διαχείριση από το Υπουργείο. Χαρακτηριστικό παράδειγμα της οικονομικής απομείωσης αποτελεί η συρρίκνωση των πόρων του Πράσινου Ταμείου για τους δήμους, που από το αρχικό 15% περιορίζεται πλέον στο συμβολικό 3%. Η κατάσταση αυτή έχει οδηγήσει πολλούς δήμους στο να μην διαθέτουν εγκεκριμένο προϋπολογισμό ακόμη και στα μέσα της χρονιάς.
Σε θεσμικό επίπεδο, οι συνταγματολόγοι επισημαίνουν ότι οι προτεινόμενες ρυθμίσεις καταστρατηγούν ευθέως τα άρθρα 101 και 102 του Συντάγματος περί διοικητικής και οικονομικής αυτοτέλειας. Επιπλέον, το νέο εκλογικό σύστημα, με τη λογική της «δεύτερης επιλογής» από την πρώτη Κυριακή, εισάγει πρωτοφανείς στρεβλώσεις που δεν συναντώνται σε καμία ευνομούμενη χώρα, επιδιώκοντας τον τεχνητό έλεγχο των πλειοψηφιών και μετατρέποντας τους αιρετούς σε απλούς διεκπεραιωτές της κεντρικής εξουσίας, στερημένους από ουσιαστική νομιμοποίηση.
Απέναντι σε αυτή την πραγματικότητα που μετατρέπει την αυτοδιοίκηση σε επαίτη και περιορίζει δραματικά τις δομές και τους οργανισμούς της, δεν υπάρχει περιθώριο για υποχωρήσεις με το πρόσχημα της αποφυγής κυβερνητικών αντιποίνων. Η απάντηση πρέπει να είναι καθαρή και συγκεκριμένη: άμεση απόσυρση του άρθρου 730, κατάργηση των διορισμένων αποκεντρωμένων διοικήσεων που ακυρώνουν τις αποφάσεις των δήμων, τερματισμός του μνημονιακού «κόφτη» και απόσυρση του νέου εκλογικού συστήματος.
Το νομοσχέδιο αυτό, που εισάγεται με fast track διαδικασίες, απαιτεί τη συγκρότηση ενός ενιαίου μετώπου από όλους τους ανθρώπους της αυτοδιοίκησης, πέρα και πάνω από κόμματα. Όπως υπογράμμισε ο κ. Δούκας, είναι η ώρα να κατατεθεί ένα κοινό κείμενο βασικών προτάσεων και διεκδικήσεων, υπογεγραμμένο επώνυμα από τους αιρετούς, το οποίο θα αποτελέσει τον οδηγό για τη μάχη που πρέπει να δοθεί στη Βουλή. Οι αντιδράσεις που εκδηλώνονται πλέον και στο εσωτερικό της κυβερνητικής παράταξης δείχνουν ότι η κοινωνία των πολιτών αντιλαμβάνεται το αδιέξοδο. Η αυτοδιοίκηση, η οποία ιστορικά συνδέθηκε με τις μεγάλες προοδευτικές τομές και τα κύματα αποκέντρωσης στη χώρα, έχει την ευκαιρία και την υποχρέωση να ανατρέψει αυτό το νομοθέτημα και να προασπίσει τον ρόλο της ως ζωντανό κύτταρο της δημοκρατίας.
Αναλυτικά η ομιλία του κ. Δούκα
Ευχαριστώ πολύ για την τιμή να απευθύνομαι σε σας. Ευχαριστούμε πάρα πολύ, είναι πάρα πολύ κρίσιμη η συγκυρία και είναι μία δύσκολη συγκυρία, διότι σήμερα συζητάμε για την αυτοδιοίκηση, όχι σε ένα ουδέτερο χρόνο. Προχθές και επισήμως, ο Υπουργός Εσωτερικών μάς παρουσίασε το νέο σχέδιο για την τοπική αυτοδιοίκηση, δηλαδή το βασικό εργαλείο που καθορίζει το πλαίσιο λειτουργίας των δήμων.
Και πρέπει να πούμε το εξής: Θα προσπαθήσω να είμαι πολύ συγκεκριμένος, γιατί το πλαίσιο το έβαλε ήδη ο Πρόεδρος, τα εύκολα λόγια θα μπορούσαν να είναι ότι αναβάλλεται μία σημαντική μεταρρύθμιση, ότι ώριμες διεκδικήσεις της ΚΕΔΕ και ομόφωνα ψηφίσματα δεν βρήκαν θέση στον Κώδικα, ότι είναι μια ακόμη χαμένη ευκαιρία γιατί το κεντρικό κράτος θα συνεχίσει να λειτουργεί με το γνωστό αναποτελεσματικό συγκεντρωτικό μοντέλο, ότι οι δήμοι θα συνεχίσουν να διεκδικούν πολυεπίπεδη διακυβέρνηση χωρίς αποτέλεσμα και ότι και ότι το έλλειμμα εμπιστοσύνης στους πολίτες προς το κράτος θα συνεχίσει να μεγαλώνει.
Όμως, παρά την προσπάθεια που έχει κάνει ο Θεοδώριος Λιβάνιος για το νοικοκύρεμα -περίπου 1000 νομικά κείμενα διέπουν σήμερα τη λειτουργία των δήμων και έχει προσπαθήσει να γίνει μία ομογενοποίηση-, το τελικό κείμενο που παρουσιάστηκε τη Δευτέρα και αναλύθηκε και χθες, είναι στην πραγματικότητα μία βαθιά οπισθοδρόμηση και λέω τα βασικά για τα οποία πρέπει να σηκώσουμε ανάστημα και να δημιουργήσουμε μία συνθήκη ρήξης.
Νούμερο ένα: Στον νέο Κώδικα Αυτοδιοίκησης, δεν θα υπάρχει σύμφωνη γνώμη για κανένα βασικό θέμα. Για όλα τα κρίσιμα θέματα, από τα πολεοδομικά μέχρι τις κυκλοφοριακές ρυθμίσεις, τα κρίσιμα θέματα θα τα αποφασίζει το Υπουργείο με απλή γνωμάτευση των δήμων. Νούμερο δύο: Στο ίδιο επίπεδο της περίφημης διοικητικής αποκέντρωσης θα συνεχίσουμε να έχουμε διορισμένους στο περίφημο Ελεγκτικό Συνέδριο και όχι μόνο αυτό, στις περίφημες γραμματείες με διορισμένους Γενικούς Γραμματείς που λέγονται Αποκεντρωμένες Διοικήσεις, οι οποίες θα μπορούν να συνεχίσουν να ακυρώνουν αποφάσεις των εκλεγμένων δημοτικών συμβουλίων. Δηλαδή, αποφασίζουμε σε ένα δημοτικό συμβούλιο μια ομόφωνη απόφαση και έρχεται το Ελεγκτικό Συνέδριο και την ακυρώνει.
Στο ίδιο κομμάτι, στον Κώδικα έρχεται ένα νέο άρθρο, το άρθρο 730 το οποίο κάνει το πρωτοφανές. Λέει ότι όταν πηγαίνουμε στα δικαστήρια στον περίφημο νόμο Βορίδη για να κρατήσουμε τους εργαζομένους μας στη δουλειά, γιατί όπως ξέρετε με τον νόμο Βορίδη απολύονται και δίνουμε μάχη με θεσμικούς ακτιβισμούς και πολλές φορές διωκόμαστε και νομικά για να τους κρατήσουμε με νέες συμβάσεις, με βάση το άρθρο 730, εκτός από εμάς, θα έρχονται και δύο δικηγόροι από τα Yπουργεία Οικονομικών και Εσωτερικών και θα λένε ότι οι υπάλληλοι πρέπει να απολυθούν. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι ο νομοθέτης, με τον Kώδικα δεν εμπιστεύεται πια το δήμο ως διάδικο και βάζει το Yπουργείο για να απολύει εργαζομένους.
Αυτά όσον αφορά τη διοικητική αποκέντρωση, που μόνο αποκέντρωση δεν είναι. Όπως καταλαβαίνετε, χάνουμε κάθε δυνατότητα ελέγχου στις αποφάσεις μας. Στα οικονομικά θυμίζω ότι, ενώ η χώρα έχει φύγει από τα Μνημόνια, εμείς έχουμε παρακράτηση των εσόδων μας, των 2/3 των εσόδων μας. Δηλαδή τι; Με βάση τον νόμο 3852 πρέπει να παίρνουμε κοντά στα 8 δις τον χρόνο όλοι οι δήμοι και παίρνουμε λιγότερα από 3 δις. Θα περίμενε κανείς να αρθεί ο περίφημος μνημονιακός «κόφτης» να μπορέσουμε να αναπνεύσουμε. Αντί για αυτό, η κυβέρνηση μειώνει τα έσοδα, διότι από τις ΚΑΠ, από τα «μηνιάτικα» που παίρνουμε, κρατάει άλλο 1,5%, το κρατάει το Υπουργείο αποκλειστικά και το διαχειρίζεται όπως εκείνο θέλει, από τους κεντρικούς κεντρικούς αυτοτελείς πόρους. Καλά, δεν συζητάω το Τέλος Ανθεκτικότητας, ή Τέλος Διαμονής να μας δοθεί, αλλά προσέξτε, μπορώ να πω πολλά παραδείγματα πώς απομειώνει… Θα πω ένα χαρακτηριστικό, το Πράσινο Ταμείο, που ήταν έργο ΠΑΣΟΚ και είχε στην αρχή για τους δήμους 15%, μετά έγινε 10%, μετά έγινε 5% και σήμερα με το νέο Κώδικα γίνεται 3%, το 3% νομίζω είναι και συμβολικό. Τα λέω όλα αυτά για να δείξω ότι είμαστε σε μία κατάσταση, ειδικά στο οικονομικό κομμάτι, απόλυτης απαξίωσης. Έχουμε φτάσει Μάιο και υπάρχουν δήμοι οι οποίοι σήμερα δεν έχουν προϋπολογισμό. Αυτά συζητάμε σήμερα.
Το τρίτο το έχουμε πει, που είναι ο νόμος. Εδώ έχει ενδιαφέρον, ήταν χθες ο Προκόπης Παυλόπουλος σε μία συζήτηση για τη συνταγματική αναθεώρηση με την ΚΕΔΕ και είπε το εξής… Ο Προκόπης Παυλόπουλος, δεν το είπαμε εμείς. «Είναι αδιανόητο» λέει, «μία κυβέρνηση να επιδιώκει μέσα από τον νέο εκλογικό νόμο να ελέγξει την πλειοψηφία των δήμων». Δεν το είπαμε εμείς, το είπε ο Προκόπης Παυλόπουλος. Στην ίδια εκδήλωση ήταν και ο Βαγγέλης Βενιζέλος, ο οποίος είπε ότι «συζητάμε», λέει, «για την αναθεώρηση του Συντάγματος, αλλά βασική προϋπόθεση είναι να σεβόμαστε το Σύνταγμα». Και αυτή τη στιγμή υπάρχουν άρθρα του Συντάγματος όπως το άρθρο 101 και το 102 που μιλάνε για την διοικητική και οικονομική αυτοτέλεια των δήμων, τα οποία καταστρατηγούνται ευθέως.
Συνεπώς, φίλες και φίλοι, συντρόφισσες και σύντροφοι, μπροστά μας έχουμε μία δύσκολη πραγματικότητα και νομίζω πρέπει όλοι να το πούμε καθαρά. Ότι ο Κώδικας αυτός, ουσιαστικά μας κάνει επαίτες, είχαμε ήδη μία δυσκολία, γινόμαστε πια επαίτες, ότι στην πραγματικότητα δεν θα αποφασίζουμε εμείς, αλλά θα αποφασίζουν τα Υπουργεία. Μας περιορίζει αφάνταστα όχι μόνο στα οικονομικά, αλλά και στους οργανισμούς μας. Και επειδή εγώ ξεκίνησα ως δήμαρχος με κοντά στους 9 οργανισμούς, αυτή τη στιγμή έχω 6 και με τον νέο νόμο πρέπει να κλείσουμε και άλλους δύο. Είναι προφανώς ένας Κώδικας, ο οποίος εξυπηρετεί τους δεξιούς δημάρχους, διότι το εκλογικό σύστημα αυτό -πρέπει να το καταλάβετε-, που λέει μία Κυριακή και δεύτερη επιλογή, ουσιαστικά κάνει σύστημα τον «λαγό». Δηλαδή τι λέει; Ότι θα υπάρχουν σχήματα που θα τα εξαγοράζουν και θα κατεβαίνουν για να παίζουν τη δεύτερη επιλογή. Αυτά τα πράγματα είναι πρωτοφανή. Σε καμία άλλη ευνομούμενη χώρα, ένα τέτοιο παλαβό σύστημα, δεν θα μπορούσε να περάσει. Η αλήθεια είναι, το λέει ο Λιβάνιος, ότι «δήμαρχοι είστε, με το νέο εκλογικό σύστημα και έτσι όπως το κλειδώνω, θα είστε για πάντα δήμαρχοι». Ναι, αλλά χωρίς νομοποίηση. Χωρίς τη δυνατότητα να σηκώνουμε ανάστημα, υπάλληλοι της Νέας Δημοκρατίας και της κυβέρνησης θα είμαστε.
Εδώ πρέπει όμως να μιλήσουμε νομίζω με μεγαλύτερη τόλμη, διότι έχω κάνει και εγώ μία συζήτηση όλη αυτή την περίοδο, και χθες πάλι, και υπάρχουν δύο προσεγγίσεις και το επόμενο διάστημα πρέπει να το έχουμε καθαρό, πώς προχωράμε. Η μία που λέει ότι «Δήμαρχε, μου λένε την επόμενη μέρα, πάλι δήμαρχοι θα είμαστε, μη σκοτωθούμε, να βάλουμε ένα πλαίσιο και μετά να κάνουμε διορθώσεις, γιατί αν πάμε μετωπικά, τότε υπάρχει ο κίνδυνος να είναι εκδικητικοί, να κοπούν τα προγράμματα ή επιπλέον ΚΑΠ που δίνονται να μη μας δοθούν και εμείς θα βρεθούμε εκτεθειμένοι στους πολίτες μας». Μάλιστα, πολλές φορές μου λένε και οι Υπουργοί «πας και σκοτώνεσαι κι άλλοι μετά έρχονται και διαπραγματεύονται». Υπάρχει όμως και άλλη προσέγγιση, που λέει το εξής, νομίζω το είπε και ο Πρόεδρος. «Καθαρά λόγια». Τι δηλαδή;
Νούμερο ένα: Άμεση απόσυρση του άρθρου 730, άμεση! Που λέει ότι θα πηγαίνουν τα Υπουργεία και οι δικηγόροι τους να ζητούν απολύσεις εργαζομένων. Νούμερο δύο: Κατάργηση των διορισμένων αποκεντρωμένων διοικήσεων που καταργούν τις ομόφωνες αποφάσεις μας. Νούμερο τρία: Νομίζω είναι πολύ σημαντικό να σταματήσει ο μνημονιακός «κόφτης». Δεν είμαστε στα Μνημόνια, γιατί να είναι η Αυτοδιοίκηση στα Μνημόνια, για να πηγαίνουμε και να παρακαλάμε τα Υπουργεία να μας δώσουνε μία δόση παραπάνω; Και τέσσερα: Απόσυρση των ρυθμίσεων για το νέο εκλογικό σύστημα και να δεσμευτούμε ότι αν γίνουμε κυβέρνηση, αυτά θα τα κάνουμε πράξη.
Και προτείνω, θα έρθει έτσι κι αλλιώς στη Βουλή το νομοσχέδιο, το αμέσως επόμενο διάστημα με fast track διαδικασίες, δεν θα έρθει σαν Κώδικας, θα έρθει σαν νομοσχέδιο. Κώδικα το είπαν για να το απαλύνουν. Νομοσχέδιο είναι, το οποίο μας παίρνει όλα τα βασικά εργαλεία. Θα πρέπει να ετοιμάσουμε όλοι, και ο Γραμματέας, και να λάβουμε μια ευθύνη, ένα κείμενο, που να λέμε τις βασικές μας προτάσεις, τα βασικά σημεία που διαφωνούμε και τις βασικές μας διεκδικήσεις και για να δεσμευτούμε όλοι, φίλες και φίλοι, και να μην βρισκόμαστε κάποιοι μπροστά και κάποιοι πίσω, και με διαφοροποίηση, με τις υπογραφές μας για να βοηθήσουμε και το ΠΑΣΟΚ που δίνει χρόνια μάχη για την αυτοδιοίκηση, να υπογράψουμε όλοι οι αυτοδιοικητικοί και να πούμε στους βουλευτές μας, «αυτά ζητάμε, αυτοί είμαστε που τα ζητάμε και πρέπει να δώσουμε τη μάχη μέχρι τέλους».
Και κλείνω με το εξής: Και στη Νέα Δημοκρατία υπάρχουν σοβαρές ενστάσεις για όλη αυτή την ιστορία. Στην Αλεξανδρούπολη, ήταν και ο Πρόεδρος, για πολύ λίγες ψήφους χάσαμε την ψηφοφορία. Γιατί και άνθρωποι από τη Νέα Δημοκρατία είπαν, «ως εδώ, δεν πάει άλλο». Εάν λοιπόν εμφανιστούμε δυνατά και καθαρά και με ονοματεπώνυμο… Γιατί θα πρέπει και οι δήμαρχοι που βγήκαν από τη Νέα Δημοκρατία, αν ψηφιστεί ο νόμος, να πάνε και να πουν στους πολίτες τους, στις περιοχές τους, στις πόλεις τους, γιατί υπερψήφισαν μία ιστορία που τους κάνει επαίτες. Και θα βρεθούν και κάποιοι άλλοι από την αντιπολίτευση να πουν ότι εμείς ήμασταν στην αντίπερα όχθη. Νομίζω ότι έχουμε μία μεγάλη ευκαιρία, εγώ αυτό πιστεύω. Το ΠΑΣΟΚ δημιούργησε τον χώρο της Αυτοδιοίκησης, έκανε πολύ μεγάλες τομές, τα μεγάλα κύματα αποκέντρωσης δημιουργήθηκαν από το ΠΑΣΟΚ. Είναι για εμάς ένα πεδίο στο οποίο έχουμε να επιδείξουμε σπουδαίο έργο και έχουμε μία μεγάλη ευκαιρία το καλοκαίρι, στη Βουλή, να τους κερδίσουμε. Το πιστεύω και ευχαριστώ πολύ.
