Η εισαγγελία Πρωτοδικών Αθηνών έχει αναλάβει την εξέταση του σοβαρού περιστατικού που προκάλεσε χθεσινή Τετάρτη, 4 Ιανουαρίου, πανικό και εκτεταμένα προβλήματα στο σύστημα εναέριας κυκλοφορίας του ελληνικού εναέριου χώρου (FIR Αθηνών). Το συμβάν, που οδήγησε σε μαζικές πτήσεις με αναστολές, καθυστερήσεις και περιορισμούς, ανάγκασε τις αρχές να ενεργοποιήσουν πρωτόκολλα έκτακτης ανάγκης.
Η Εισαγγελική Έρευνα
Ο προϊστάμενος της εισαγγελίας Πρωτοδικών Αθηνών, Αριστείδης Κορέας, διέταξε κατεπείγουσα προκαταρκτική έρευνα. Η διερεύνηση έχει ανατεθεί στο τμήμα ηλεκτρονικού εγκλήματος και θα εστιάσει στο ενδεχόμενο να τελέστηκε το αδίκημα των επικίνδυνων παρεμβάσεων στη συγκοινωνία αεροσκαφών, βάσει των διατάξεων του Ποινικού Κώδικα.
Αντικείμενο της έρευνας θα είναι ο εντοπισμός της πηγής των παρεμβολών που αναφέρθηκαν σε όλες σχεδόν τις ραδιοσυχνότητες του FIR Αθηνών, οι οποίες ακούγονταν από τους ελεγκτές εναέριας κυκλοφορίας.
Οι Τεχνικές Εξετάσεις: Δεν προκύπτουν ενδείξεις εξωτερικής επίθεσης
Παρότι το περιστατικό ξεκίνησε με αναφορές για ύποπτες «παρεμβολές», τα δεδομένα που συλλέγονται από τις αρμόδιες υπηρεσίες του υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών συγκλίνουν προς την κατεύθυνση της εσωτερικής τεχνικής δυσλειτουργίας και όχι εξωτερικής απειλής ή κυβερνοεπίθεσης.
Από λεπτομερείς ελέγχους, συμπεριλαμβανομένων εξειδικευμένων πτήσεων επιτήρησης συχνοτήτων και ανάλυσης καταγραφών (logs και φασμάτων), δεν προέκυψαν ενδείξεις εξωτερικής παρέμβασης. Το κρίσιμο στοιχείο, όπως διαπιστώθηκε, δεν ήταν η δυσκολία λήψης μηνυμάτων από τα αεροσκάφη, αλλά η αδυναμία των ελεγκτών να εκπέμψουν μηνύματα προς αυτά. Αυτό το γεγονός ενισχύει την εκτίμηση ότι η βλάβη προήλθε από εντός του συστήματος επικοινωνιών της Υπηρεσίας Πολιτικής Αεροπορίας (ΥΠΑ).
Τα Επικρατέστερα Σενάρια Δυσλειτουργίας
Η έρευνα των τεχνικών υπηρεσιών επικεντρώνεται σε δύο βασικούς άξονες:
1. Πρόβλημα σε κρίσιμη τηλεπικοινωνιακή υποδομή: Η ΥΠΑ στηρίζεται σε μισθωμένα κυκλώματα για τη μεταφορά δεδομένων και ήχου μεταξύ των ραντάρ, των κεραιών και των κέντρων ελέγχου. Σύμφωνα με πληροφορίες, είχαν προηγηθεί τεχνικές εργασίες σε ένα τέτοιο σύνδεσμο (link), οι οποίες πιθανόν οδήγησαν σε αστοχία ή ασυμβατότητα. Αυτή η βλάβη μπορεί να δημιούργησε εσωτερικές παρεμβολές και απώλεια επικοινωνίας. Ανησυχητικό στοιχείο, σύμφωνα με ενημερωμένες πηγές, είναι ότι τέτοιες κρίσιμες υποδομές λειτουργούν με ανεπαρκή συστήματα εφεδρείας (backup).
Τα προβλήματα δεν περιορίστηκαν μόνο στις ραδιοφωνικές συχνότητες. Καθ’ όλη τη χθεσινή ημέρα, το εσωτερικό τηλεπικοινωνιακό δίκτυο των κεντρικών υπηρεσιών της ΥΠΑ φέρεται να ήταν εκτός λειτουργίας, χωρίς τηλεφωνική επικοινωνία ή πρόσβαση στο διαδίκτυο.
2. Παρωχημένος και ανεπαρκής εξοπλισμός: Ο εξοπλισμός της ΥΠΑ, ιδίως στα συστήματα επικοινωνίας και επιτήρησης, χαρακτηρίζεται ευρέως ως παρωχημένος και χωρίς ουσιαστικό εκσυγχρονισμό εδώ και δεκαετίες. Στο υπουργείο Υποδομών τονίζεται ότι η μερική αναβάθμιση τέτοιων συστημάτων δεν είναι αποτελεσματική, ενώ ένας ολοκληρωμένος εκσυγχρονισμός απαιτεί σημαντικό χρονικό ορίζοντα, τουλάχιστον δύο ετών.
Διπλό Σύστημα: Γιατί δεν επηρεάστηκε η Πολεμική Αεροπορία
Το συμβάν ανέδειξε τη πλήρη λειτουργική και τεχνική διάσπαση μεταξύ του πολιτικού και του στρατιωτικού συστήματος εναέριας κυκλοφορίας στην Ελλάδα.
- Το πολιτικό σύστημα (ΥΠΑ) είναι υπεύθυνο για το FIR Αθηνών και τις εμπορικές πτήσεις.
- Το στρατιωτικό σύστημα (Υπουργείο Εθνικής Άμυνας / Πολεμική Αεροπορία) διαθέτει απόλυτα αυτόνομη υποδομή με δικά του ραντάρ, πομποδέκτες, κέντρο ελέγχου στη Λάρισα και εξειδικευμένο προσωπικό.
Η απουσία τεχνικής διασύνδεσης μεταξύ των δύο συστημάτων εξασφάλισε ότι τα τεχνικά προβλήματα της ΥΠΑ δεν είχαν καμία επίπτωση στις επιχειρήσεις ή στην αεράμυνα της Πολεμικής Αεροπορίας.
Αντίδραση και Κριτική των Ελεγκτών
Η Ένωση Ελεγκτών Εναέριας Κυκλοφορίας Ελλάδας (ΕΕΕΚΕ) εξέδωσε σκληρή ανακοίνωση, χαρακτηρίζοντας το γεγονός ως “πρωτοφανές και σοβαρό” και αποδίδοντας το στη χρόνια παλαιότητα και ανεπαρκή συντήρηση” του εξοπλισμού. Οι ελεγκτές τόνισαν ότι πρόκειται για συστημική κρίση και όχι μεμονωμένη βλάβη, για την οποία έχουν προειδοποιήσει επανειλημμένα χωρίς ανταπόκριση.
Παράλληλα, η Ένωση επαίνεσε το έργο των συναδέλφων που, χωρίς επικοινωνία, αξιοποίησαν κάθε διαθέσιμο μέσο για τη διασφάλιση της ασφάλειας των πτήσεων που βρίσκονταν στον αέρα. Τέλος, προειδοποίησαν ότι δεν προτίθενται να προσφέρουν υπερεργασία την καλοκαιρινή περίοδο εάν δεν γίνουν άμεσες και ουσιαστικές παρεμβάσεις για την αναβάθμιση των υποδομών.
Το Πλαίσιο και τα Μέτρα για το Μέλλον
Κυβερνητικές πηγές υπενθυμίζουν ότι αντίστοιχα περιστατικά έχουν σημειωθεί και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες, όπως στο Λονδίνο πριν από λίγους μήνες, υπογραμμίζοντας όμως ότι αυτό δεν υποβαθμίζει τη σοβαρότητα του ελληνικού συμβάντος.
Το υπουργείο Υποδομών αναφέρει ότι έχει τεθεί σε εφαρμογή πλέγμα άμεσων μέτρων για τη σταθεροποίηση των συστημάτων. Παράλληλα, βρίσκεται σε εξέλιξη ένα Σχέδιο Δράσης για τον εκσυγχρονισμό των συστημάτων αεροναυτιλίας, σε συνεργασία με την EASA και την EUROCONTROL, με ορίζοντα ολοκλήρωσης μέχρι το 2028. Το σχέδιο περιλαμβάνει 364 δράσεις, μεταξύ των οποίων η αναβάθμιση του συστήματος ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας και η εφαρμογή νέων τεχνολογιών.
Η έρευνα συνεχίζεται τόσο από την εισαγγελία όσο και από τις τεχνικές υπηρεσίες, με στόχο την οριστική αποσαφήνιση των αιτιών και τη λήψη μέτρων που θα αποτρέψουν την επανάληψη ενός τόσο κρίσιμου συμβάντος για την ασφάλεια και την αξιοπιστία του ελληνικού εναέριου χώρου.
