Υπογράφηκε η Διακήρυξη για τους Μικρούς Ορεινούς Δήμους και τα Μικρά Νησιά της ΕΕ – κοινό μήνυμα προς τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα για Συνοχή, Δημογραφικό και Ενεργειακή Αυτονομία
Με ισχυρή πολιτική και θεσμική συμμετοχή ολοκληρώθηκε την Κυριακή 1 Μαρτίου 2026, στο Ραπτόπουλο Ευρυτανίας (Δήμος Αγράφων), η εκδήλωση της Ομάδας των Σοσιαλιστών & Δημοκρατών (S&D) στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο που διοργάνωσε ο ευρωβουλευτής του ΠΑΣΟΚ – S&D Σάκης Αρναούτογλου με θέμα: «Η Ύπαιθρος σε Οριακό Σημείο: Δημογραφικό, Ερημοποίηση, Περιφερειακή Ανάπτυξη & Ενεργειακή Αυτονομία».
Στο επίκεντρο της πρωτοβουλίας τέθηκε η ανάγκη οι ορεινές, νησιωτικές και απομακρυσμένες περιοχές να στηριχθούν με στοχευμένες ευρωπαϊκές πολιτικές και εργαλεία, απέναντι στις πολλαπλές πιέσεις που δέχονται: δημογραφική συρρίκνωση και εγκατάλειψη, περιορισμένη πρόσβαση σε υπηρεσίες, υποδομές και ευκαιρίες, ενεργειακή και υδάτινη ανασφάλεια, αλλά και τον υπαρκτό κίνδυνο η πράσινη και ψηφιακή μετάβαση να εξελιχθεί σε μια διαδικασία άνιση, που θα επιβαρύνει δυσανάλογα τις πιο ευάλωτες περιοχές .
Σάκης Αρναούτογλου: «Οι πόροι να μείνουν στις Περιφέρειες — Η Πολιτική Συνοχή δεν διαπραγματεύεται»
Στην κεντρική του ομιλία, ο ευρωβουλευτής του ΠΑΣΟΚ τόνισε ότι η επιλογή των Αγράφων ήταν απολύτως πολιτική και ουσιαστική, γιατί εδώ «φαίνεται καθαρά τι σημαίνει Ελλάδα της Περιφέρειας: ομορφιά και πλούτος, αλλά και εγκατάλειψη, πληθυσμιακή συρρίκνωση και δυσκολίες».
Υπογράμμισε ότι η Πολιτική Συνοχής είναι «θεμελιώδης ευρωπαϊκή πολιτική αλληλεγγύης, ανάπτυξης και ίσων ευκαιριών» και ξεκαθάρισε πως οι πόροι της δεν μπορεί να υπερσυγκεντρώνονται, αλλά πρέπει να παραμείνουν ισχυροί, επαρκείς και αποκεντρωμένοι, με πραγματικό ρόλο για Περιφέρειες και Δήμους.
Παράλληλα, ανέδειξε συγκεκριμένες προτάσεις για μια νέα ευρωπαϊκή ατζέντα υπαίθρου, όπως:
Μεταφορικό ισοδύναμο και για ορεινούς/απομονωμένους δήμους, αντίστοιχο με αυτό των νησιών,
Ευρωπαϊκό «Mountain Pact» για τις ορεινές περιοχές, όπως το Island Pact για τα νησιά, με ειδική χρηματοδότηση και κίνητρα,
Στοχευμένα μέτρα για δημογραφική αναγέννηση, πρόσβαση σε υπηρεσίες, θέσεις εργασίας και στέγαση,
Στήριξη της «μικρής οικονομίας της αξιοπρέπειας» (καφενεία, παντοπωλεία, μικρές επιχειρήσεις) ως κοινωνικού ιστού των χωριών,
Έμφαση στην ενεργειακή αυτονομία μέσω ενεργειακών κοινοτήτων και ήπιων ΑΠΕ,
Προστασία των υδάτινων πόρων ως στρατηγικού δημόσιου αγαθού, με προτεραιότητα στις ανάγκες των τοπικών κοινωνιών.
Ο ευρωβουλευτής του ΠΑΣΟΚ σημείωσε ακόμη ότι θα συνεχίσει να αξιοποιεί τον θεσμικό του ρόλο, μέσα από τις Επιτροπές Περιβάλλοντος, Γεωργίας, Αλιείας και Περιφερειακής Ανάπτυξης, ώστε «τα προβλήματα της υπαίθρου να μην μένουν αφηγήσεις, αλλά να γίνονται ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες, ερωτήσεις, πιέσεις και λύσεις».
Κορυφαία στιγμή: Υπογράφηκε η Διακήρυξη για τους Μικρούς Ορεινούς Δήμους και τα Μικρά Νησιά της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Κορυφαία στιγμή της εκδήλωσης αποτέλεσε η υιοθέτηση και υπογραφή της “Διακήρυξης για τους Μικρούς Ορεινούς Δήμους και τα Μικρά Νησιά της Ευρωπαϊκής Ένωσης”, με κεντρικό μήνυμα ότι η εδαφική συνοχή δεν είναι «δευτερεύουσα επιλογή», αλλά θεμέλιο της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης και της δημοκρατικής νομιμοποίησης.
Η Διακήρυξη ζητά, μεταξύ άλλων:
Θεσμική αναγνώριση των μόνιμων μειονεκτημάτων (άρθρο 174 ΣΛΕΕ) και συστηματική ενσωμάτωση της εδαφικής διάστασης σε όλες τις πολιτικές,
Ισχυρή και θεσμικά αυτόνομη Πολιτική Συνοχής στο επόμενο ΠΔΠ,
Ολοκληρωμένες πολιτικές δημογραφικής ανθεκτικότητας (εργασία, στέγαση, υγεία, παιδεία),
Ενίσχυση συνδεσιμότητας και ψηφιακής ισότητας ως βασικών δημόσιων υποδομών,
Πολιτικές κλιματικής προσαρμογής και προστασίας του νερού ως στρατηγικού δημόσιου αγαθού,
Απλοποίηση διαδικασιών και τεχνική υποστήριξη για μικρούς δήμους,
Στήριξη της δημιουργίας κοινωνικών παρατηρητηρίων σε μικρούς ορεινούς δήμους και μικρά νησιά.
Ευρωπαϊκά μηνύματα στήριξης
Η Πρόεδρος της Ομάδας S&D στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο Iratxe García Pérez, επεσήμανε ότι οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής δεν ανήκουν πλέον στο μέλλον, αλλά αποτελούν ήδη μια καθημερινή πρόκληση για τις κοινωνίες, τις οικονομίες και τις τοπικές κοινότητες σε ολόκληρη την Ευρώπη. Υπογράμμισε ότι η πράσινη μετάβαση οφείλει να προχωρήσει με όρους κοινωνικής ισορροπίας, διασφαλίζοντας ότι εργαζόμενοι, αγρότες και τοπικές κοινωνίες δεν θα βρεθούν αντιμέτωποι με νέες ανισότητες.
Τόνισε την ανάγκη ενίσχυσης των ευρωπαϊκών μηχανισμών πολιτικής προστασίας, όπως το RescEU, πιο δίκαιης κατανομής των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης και της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής, καθώς και μεγαλύτερων επενδύσεων στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας με ενεργή συμμετοχή των πολιτών και των τοπικών φορέων. Κλείνοντας, υπογράμμισε ότι η αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τη κοινωνική συνοχή, καθώς η περιβαλλοντική πρόκληση εξελίσσεται ταυτόχρονα και σε κοινωνική πρόκληση για την Ευρώπη.
Ο Επίτροπος Βιώσιμων Μεταφορών και Τουρισμού Απόστολος Τζιτζικώστας, σε εξ αποστάσεως θεσμική του παρέμβαση, υπογράμμισε ότι η δημογραφική συρρίκνωση, η ερημοποίηση της υπαίθρου και η άνιση πρόσβαση σε υποδομές δεν αποτελούν τοπικά ζητήματα, αλλά ευρωπαϊκή πρόκληση κοινωνικής συνοχής και ισότητας ευκαιριών.
Τόνισε ότι η ενίσχυση της συνδεσιμότητας μέσω των Διευρωπαϊκών Δικτύων Μεταφορών, οι ασφαλείς και σύγχρονες μεταφορικές υποδομές, καθώς και η βελτίωση της διασύνδεσης απομακρυσμένων περιοχών με αστικά κέντρα και παραγωγικούς κόμβους, μπορούν να μειώσουν ουσιαστικά την απομόνωση περιοχών όπως τα Άγραφα και η Κοιλάδα του Αχελώου.
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε επίσης στην ανάγκη ενίσχυσης της ενεργειακής αυτονομίας των ορεινών και νησιωτικών περιοχών, στην αξιοποίηση ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και στη στήριξη ενεργειακών κοινοτήτων πολιτών και δήμων, ώστε η πράσινη μετάβαση να αποτελέσει ευκαιρία ανάπτυξης και όχι επιπλέον επιβάρυνση.
Παράλληλα, επισήμανε ότι η Πολιτική Συνοχής και τα διαθέσιμα χρηματοδοτικά εργαλεία οφείλουν να λαμβάνουν ουσιαστικά υπόψη τα μόνιμα γεωγραφικά μειονεκτήματα, διασφαλίζοντας ισόρροπη περιφερειακή ανάπτυξη και βιώσιμες προοπτικές για τις τοπικές κοινωνίες.
Κλείνοντας, χαιρέτισε τη Διακήρυξη για τους Μικρούς Ορεινούς Δήμους και τα Μικρά Νησιά της Ευρώπης, τονίζοντας ότι τέτοιες πρωτοβουλίες ενισχύουν τη φωνή της αυτοδιοίκησης και συμβάλλουν στη διαμόρφωση πιο στοχευμένων και δίκαιων ευρωπαϊκών πολιτικών.
Ο Εκτελεστικός Αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη Συνοχή και τις Μεταρρυθμίσεις Raffaele Fitto, στην παρέμβασή του, υπογράμμισε ότι τα πιο απομακρυσμένα εδάφη της Ευρωπαϊκής Ένωσης αποτελούν αναπόσπαστο μέρος του ευρωπαϊκού μέλλοντος.
Τόνισε ότι οι ορεινές και νησιωτικές περιοχές βρίσκονται σε κρίσιμο σημείο, αντιμέτωπες με δημογραφική μείωση, γήρανση πληθυσμού, περιορισμένη πρόσβαση σε υπηρεσίες και γεωγραφική απομόνωση, προειδοποιώντας ότι αν οι προκλήσεις αυτές δεν αντιμετωπιστούν έγκαιρα, θα ενισχυθούν οι κοινωνικές και εδαφικές ανισότητες.
Αναφερόμενος ειδικά στην Ελλάδα και σε περιοχές όπως τα Άγραφα, σημείωσε ότι αποτελούν χαρακτηριστικό παράδειγμα πολλών ευρωπαϊκών ορεινών περιοχών: με πλούσια φυσική και πολιτιστική κληρονομιά και ισχυρή τοπική ταυτότητα, αλλά και με μακροχρόνιες τάσεις μείωσης πληθυσμού και περιορισμένη προσβασιμότητα.
Ο κ. Φίτο επεσήμανε την ανάγκη ολοκληρωμένων και τοποκεντρικών επενδύσεων, αλλά και μιας πιο στρατηγικής, μακροπρόθεσμης προσέγγισης για τους ορεινούς δήμους και τα μικρά νησιά. Στο πλαίσιο αυτό, ανακοίνωσε ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα υιοθετήσει εντός του 2026 στρατηγική για το «δικαίωμα παραμονής στην ύπαιθρο», με στόχο την αντιμετώπιση της δημογραφικής μείωσης και των εδαφικών ανισορροπιών, καθώς και την πρώτη ολοκληρωμένη στρατηγική της ΕΕ για τα νησιά.
Κλείνοντας, τόνισε ότι η εδαφική συνοχή αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο του ευρωπαϊκού εγχειρήματος και ότι η δύναμη της Ευρώπης βρίσκεται στην πολυμορφία της — από τα μητροπολιτικά κέντρα έως τα πιο απομακρυσμένα χωριά. «Μια συνεκτική Ευρώπη είναι μια ισχυρότερη Ευρώπη», υπογράμμισε, καλώντας σε συνεργασία ευρωπαϊκούς θεσμούς, εθνικές κυβερνήσεις, περιφέρειες και δήμους ώστε καμία ορεινή κοινότητα και κανένα νησί να μη μείνει πίσω.
Ο Καθηγητής Δημογραφίας και Διευθυντής Ερευνών του Ινστιτούτου Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών Βύρων Κοτζαμάνης ανέδειξε τις έντονες περιφερειακές και ενδο-περιφερειακές δημογραφικές ανισότητες που καταγράφονται στην Ελλάδα, επισημαίνοντας ότι ο δημόσιος διάλογος για το «Δημογραφικό» περιορίζεται συχνά σε εθνικό επίπεδο, αγνοώντας τις μεγάλες διαφοροποιήσεις που εμφανίζονται σε Περιφερειακές Ενότητες, Δήμους και Δημοτικές Ενότητες. Όπως τόνισε, οι τοπικές δημογραφικές εξελίξεις διαφέρουν σημαντικά τόσο από τους μέσους εθνικούς όσο και από τους περιφερειακούς δείκτες, με αποτέλεσμα να διαμορφώνονται πολλαπλές «Ελλάδες» ως προς τη γήρανση, τη μείωση πληθυσμού και τη σχέση γεννήσεων–θανάτων.
Εστιάζοντας στην εμβληματική περίπτωση της Περιφερειακής Ενότητας Ευρυτανίας, υπογράμμισε ότι η υπερσυγκέντρωση πληθυσμού σε λίγα αστικά κέντρα και η άνιση χωρική κατανομή εργατικού δυναμικού, οικονομικών δραστηριοτήτων και παραγόμενου πλούτου υπονομεύουν την κοινωνική και οικονομική ανάπτυξη, αλλά και την εδαφική συνοχή της χώρας. Σε μεγάλο τμήμα της ορεινής και ημιορεινής ηπειρωτικής Ελλάδας — και σε μικρότερο βαθμό της νησιωτικής — καταγράφονται πλέον υψηλές αναλογίες θανάτων προς γεννήσεις και ταχείς ρυθμοί γήρανσης και πληθυσμιακής μείωσης, γεγονός που οδηγεί περιοχές σε δημογραφική κατάρρευση. Κατέληξε επισημαίνοντας ότι κάθε εθνικό «Σχέδιο Δράσης» για το Δημογραφικό οφείλει να ενσωματώνει τις περιφερειακές και ενδοπεριφερειακές διαφοροποιήσεις, καθώς οι προκλήσεις και οι ανάγκες διαφέρουν ουσιαστικά από τόπο σε τόπο.
Ο Καθηγητής Διοίκησης και Επενδύσεων Υποδομών του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης Δημήτριος Δημητρίου υπογράμμισε ότι η ανάπτυξη της υπαίθρου δεν αποτελεί περιφερειακό ζήτημα, αλλά ζήτημα εθνικής στρατηγικής και ευρωπαϊκής δικαιοσύνης. Όπως ανέφερε χαρακτηριστικά, «η ανάπτυξη δεν μπορεί να σταματά στην είσοδο των πόλεων», επισημαίνοντας ότι η εγκατάλειψη ορεινών και νησιωτικών περιοχών δεν είναι φυσική εξέλιξη, αλλά αποτέλεσμα πολιτικών επιλογών. Τόνισε την ανάγκη ενός νέου, δίκαιου και γεωγραφικά ισόρροπου αναπτυξιακού σχεδίου, που να στηρίζεται στη βιώσιμη ανάπτυξη και στις έξυπνες επενδύσεις.
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στην αναγκαιότητα επενδύσεων σε βασικές υποδομές — μεταφορές, ψηφιακά δίκτυα, υγεία και εκπαίδευση — σημειώνοντας ότι χωρίς υποδομές δεν υπάρχει ανάπτυξη, αλλά σταδιακή εγκατάλειψη. Υπογράμμισε ότι η ισότητα δεν σημαίνει ίδια μεταχείριση, αλλά δίκαιη μεταχείριση, με πολιτικές που λαμβάνουν υπόψη το αυξημένο κόστος ορεινότητας και νησιωτικότητας. Παράλληλα, τόνισε ότι η ύπαιθρος δεν μπορεί να στηρίζεται αποκλειστικά σε επιδοτήσεις, αλλά χρειάζεται παραγωγική ανασυγκρότηση, στήριξη της αγροτικής και κτηνοτροφικής δραστηριότητας, σύνδεση με τη μεταποίηση και τον τουρισμό, καθώς και ουσιαστική συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών στα οφέλη της ενεργειακής μετάβασης. «Η ανάπτυξη είναι η μόνη βιώσιμη δημογραφική πολιτική», ανέφερε, επισημαίνοντας ότι η περιφερειακή ανάπτυξη αποτελεί πράξη δημοκρατικής δικαιοσύνης και προϋπόθεση για ένα βιώσιμο μέλλον τόσο για την Ελλάδα όσο και για την Ευρώπη.
Ο Πρόεδρος του Δικτύου Μικρών Νησιών Λευτέρης Κεχαγιόγλου επικεντρώθηκε στη δημογραφική πορεία των μικρών νησιών κατά τα τελευταία πενήντα χρόνια, αναδεικνύοντας τη σταθερή μείωση του μόνιμου πληθυσμού, τη γήρανση των κατοίκων και τη συρρίκνωση βασικών παραγωγικών και κοινωνικών δραστηριοτήτων. Όπως τόνισε, η δημογραφική κάμψη δεν αποτελεί μόνο στατιστικό δεδομένο, αλλά ζήτημα βιωσιμότητας, κοινωνικής συνοχής και εθνικής στρατηγικής σημασίας.
Παράλληλα, υπογράμμισε την ανάγκη καθιέρωσης νέων, εξειδικευμένων δεικτών για τα μικρά νησιά — πέρα από τα γενικά πληθυσμιακά στοιχεία — που να αποτυπώνουν το αυξημένο κόστος νησιωτικότητας, τη διαθεσιμότητα υπηρεσιών, τη συνδεσιμότητα, την εποχικότητα της οικονομίας και την πραγματική ποιότητα ζωής. Τέλος, ανέδειξε την ανάγκη θεσμοθέτησης μιας ολοκληρωμένης πρωτοβουλίας αναστροφής της φθίνουσας πορείας, με μόνιμα εργαλεία στήριξης, σταθερή χρηματοδότηση και συντονισμό ευρωπαϊκού, εθνικού και τοπικού επιπέδου, ώστε τα μικρά νησιά να αποκτήσουν αναπτυξιακή προοπτική και δημογραφική ανθεκτικότητα.
Στο πλαίσιο αυτό, πρότεινε τη δημιουργία ειδικού ευρωπαϊκού μηχανισμού στήριξης μικρών νησιών, με στοχευμένα χρηματοδοτικά εργαλεία και φορολογικά κίνητρα για μόνιμους κατοίκους και επιχειρήσεις.
Παρεμβάσεις Δημάρχων – η Αυτοδιοίκηση στην πρώτη γραμμή
Ιδιαίτερη βαρύτητα είχαν οι παρεμβάσεις των Δημάρχων: Χάρη Δούκα (Δήμαρχος Αθηναίων – διαδικτυακά), Αλέξη Καρδαμπίκη (Αγράφων), Χρήστου Κακαβά (Καρπενησίου), Σωκράτη Κεφαλογιάννη (Ανωγείων), Σάκη Τορουνίδη (Αμφιλοχίας), Χρήστου Χασιάκου (Κεντρικών Τζουμέρκων), Ανδρέα Στεργίου (Αργιθέας), καθώς και του Αντιπεριφερειάρχη Καρδίτσας, Αριστείδη Τασιού, οι οποίοι αναφέρθηκαν στις πραγματικές προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι τοπικές κοινωνίες της περιφέρειας — από τη δημογραφική συρρίκνωση και τη φυγή των νέων έως την πρόσβαση σε υποδομές, υπηρεσίες υγείας, μεταφορές, ενέργεια και χρηματοδότηση. Τόνισαν την ανάγκη ουσιαστικής ενίσχυσης της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, απλοποίησης των ευρωπαϊκών διαδικασιών χρηματοδότησης και στοχευμένων πολιτικών που θα στηρίζουν την παραγωγή, την κοινωνική συνοχή και την ποιότητα ζωής στις ορεινές και νησιωτικές περιοχές, ώστε η περιφέρεια να αποτελέσει παράγοντα βιώσιμης ανάπτυξης και όχι χώρο σταδιακής εγκατάλειψης.
Τη συζήτηση συντόνισε η δημοσιογράφος Λένα Παρασκευά.
Παράλληλα, πραγματοποιήθηκαν ζωντανές τηλεοπτικές συνδέσεις με δημοσιογράφους από όλη την Ελληνική περιφέρεια, οι οποίοι έθεσαν ερωτήματα και μετέφεραν τον παλμό των τοπικών κοινωνιών, ενισχύοντας τη διαδραστική συμμετοχή του κοινού.
Δείτε video και εικόνες από την εκδήλωση:
