Για 12η συνεχόμενη ημέρα χιλιάδες διαδηλωτές κατέκλυσαν την Πρωτεύουσα του Ιράν και άλλων μεγάλων πόλεων, που χαρακτηρίζεται ως η μεγαλύτερη επίδειξη δύναμης των αντιπάλων του θεοκρατικού καθεστώς εδώ και χρόνια.
Οι ειρηνικές διαδηλώσεις σε Τεχεράνη και Μασχάντ το βράδυ της Πέμπτης που δεν διαλύθηκαν από τις δυνάμεις ασφαλείας καταγράφτηκαν σε πλάνα που επαλήθευσε το BBC Persian
Οι διαδηλώσεις πυροδοτήθηκαν από την οργή των Ιρανών για την κατάρρευση του εθνικού τους νομίσματος – όργη που, σύμφωνα με οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιώματων, έχει εξαπλωθεί σε περισσότερες από 100 πόλεις και κωμοπόλεις και στις 31 επαρχίες του Ιράν.
Η αμερικανική οργάνωση Human Rights Activist News Agency (HRANA) ανέφερε ότι τουλάχιστον 34 διαδηλωτές – πέντε εκ των οποίων παιδιά – και οκτώ μέλη των δυνάμεων ασφαλείας έχουν σκοτωθεί, ενώ 2.270 ακόμη διαδηλωτές έχουν συλληφθεί.
Η οργάνωση Iran Human Rights (IHR), με έδρα τη Νορβηγία, ανέβασε τους νεκρούς σε τουλάχιστον 45 διαδηλωτές, μεταξύ των οποίων οκτώ παιδιά.
Το BBC Persian έχει επιβεβαιώσει τους θανάτους και τις ταυτότητες 22 ανθρώπων, ενώ οι ιρανικές αρχές έχουν αναφέρει τον θάνατο έξι μελών των δυνάμεων ασφαλείας.
Το βράδυ της Πέμπτης, βίντεο που αναρτήθηκαν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έδειχναν ένα μεγάλο πλήθος διαδηλωτών να κινείται κατά μήκος ενός κεντρικού δρόμου στη Μασχάντ, στα βορειοανατολικά της χώρας.
Ακούγονται συνθήματα όπως «Ζήτω ο σάχης» και «Αυτή είναι η τελική μάχη! Ο Παχλαβί θα επιστρέψει». Σε ένα σημείο, αρκετοί άνδρες φαίνονται να σκαρφαλώνουν σε μια αερογέφυρα και να αφαιρούν αυτό που μοιάζει με κάμερες παρακολούθησης.
Ένα άλλο βίντεο που αναρτήθηκε στο διαδίκτυο έδειχνε ένα μεγάλο πλήθος διαδηλωτών να περπατά κατά μήκος ενός κεντρικού δρόμου στην ανατολική Τεχεράνη.
Σε πλάνα από τον βορρά της πρωτεύουσας, ένα άλλο μεγάλο πλήθος ακούγεται να φωνάζει «Αυτή είναι η τελική μάχη! Ο Παχλαβί θα επιστρέψει». Αλλού στον βορρά, διαδηλωτές καταγράφηκαν να φωνάζουν «Ατιμία» και «Μη φοβάστε, είμαστε όλοι μαζί» μετά από σύγκρουση με τις δυνάμεις ασφαλείας.
Άλλα βίντεο έδειχναν διαδηλωτές να φωνάζουν «Θάνατος στον δικτάτορα» – αναφορά στον Χαμενεΐ – στην κεντρική πόλη Ισφαχάν· «Ζήτω ο σάχης» στη βόρεια πόλη Μπαμπολ· και «Μη φοβάστε, είμαστε όλοι μαζί» στη βορειοδυτική πόλη Ταμπρίζ.
Στη δυτική πόλη Ντεζφούλ, πλάνα έδειχναν ένα μεγάλο πλήθος διαδηλωτών, καθώς και μέλη των δυνάμεων ασφαλείας να ανοίγουν πυρ σε κεντρική πλατεία.
Κάλεσμα Παχλαβί για νέες διαδηλώσεις την Παρασκευή, το «ευχαριστώ» στον Τραμπ
Οι βραδινές διαδηλώσεις πραγματοποιήθηκαν λίγο μετά την έκκληση του Ρεζά Παχλαβί, του οποίου ο πατέρας ανατράπηκε από την Ισλαμική Επανάσταση του 1979 και ο οποίος ζει στην Ουάσινγκτον, προς τους Ιρανούς να «βγουν στους δρόμους και, ως ενιαίο μέτωπο, να φωνάξουν τα αιτήματά τους».
Σε ανάρτησή του στο X, ο Παχλαβί δήλωσε ότι «εκατομμύρια Ιρανοί απαίτησαν την ελευθερία τους απόψε», περιγράφοντας τους διαδηλωτές ως τους «γενναίους συμπατριώτες» του.
Ευχαρίστησε τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ για το ότι «καθιστά το καθεστώς υπόλογο» και κάλεσε τους Ευρωπαίους ηγέτες να πράξουν το ίδιο.
Ο Παχλαβί έχει επίσης καλέσει να συνεχιστούν οι διαδηλώσεις από τις 20:00 τοπική ώρα (16:30 GMT) το βράδυ της Παρασκευής.
«Μαύρο» στο διαδίκτυο, λογοκρισία στην τηλεόραση
Τα ιρανικά κρατικά μέσα ενημέρωσης υποβάθμισαν την έκταση της αναταραχής της Πέμπτης. Σε ορισμένες περιπτώσεις, αρνήθηκαν πλήρως ότι πραγματοποιήθηκαν διαδηλώσεις, αναρτώντας βίντεο με άδειους δρόμους.
Την ίδια ώρα, ο οργανισμός παρακολούθησης του διαδικτύου NetBlocks ανέφερε ότι οι μετρήσεις του έδειχναν πως το Ιράν βρισκόταν «εν μέσω μιας πανεθνικής διακοπής του διαδικτύου».
«Το περιστατικό ακολουθεί μια σειρά κλιμακούμενων μέτρων ψηφιακής λογοκρισίας που στοχεύουν τις διαδηλώσεις σε όλη τη χώρα και παρεμποδίζει το δικαίωμα του κοινού να επικοινωνεί σε μια κρίσιμη στιγμή», προειδοποίησε, αναφερόμενο σε προηγούμενες απώλειες συνδεσιμότητας σε αρκετές πόλεις.
«Θα τους χτυπήσουμε σκληρά»
Υπενθυμίζεται πως την Πέμπτη, ο πρόεδρος των ΗΠΑ επανέλαβε την απειλή του για στρατιωτική επέμβαση εάν οι ιρανικές αρχές σκοτώσουν διαδηλωτές.
«Τους έχω ενημερώσει ότι αν αρχίσουν να σκοτώνουν ανθρώπους, κάτι που τείνουν να κάνουν σε περιόδους ταραχών – έχουν πολλές ταραχές – αν το κάνουν, θα τους χτυπήσουμε πολύ σκληρά», δήλωσε σε συνέντευξή του στην εκπομπή Hugh Hewitt Show.
Ξεχωριστά, ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, Σκοτ Μπέσεντ, δήλωσε ότι η ιρανική οικονομία «κρέμεται από μια κλωστή». Μιλώντας στο Economic Club of Minnesota την Πέμπτη, πρόσθεσε: «[Ο πρόεδρος Τραμπ] δεν θέλει να βλάψουν περισσότερους διαδηλωτές. Πρόκειται για μια τεταμένη στιγμή».
Ο Ιρανός πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν είχε καλέσει νωρίτερα τις δυνάμεις ασφαλείας να επιδείξουν «τη μέγιστη αυτοσυγκράτηση» κατά τη διαχείριση ειρηνικών διαδηλώσεων. «Κάθε βίαιη ή καταναγκαστική συμπεριφορά πρέπει να αποφεύγεται», ανέφερε σχετική ανακοίνωση.
Ο Χαμενεΐ – που έχει την απόλυτη εξουσία στο Ιράν – δήλωσε το Σάββατο ότι οι αρχές θα πρέπει να «μιλήσουν με τους διαδηλωτές», αλλά ότι «οι ταραχοποιοί πρέπει να μπουν στη θέση τους».
«Η ζωή εδώ έχει γίνει ανυπόφορη»: Πώς ξεκίνησαν όλα
Οι διαδηλώσεις ξεκίνησαν στις 28 Δεκεμβρίου, όταν καταστηματάρχες βγήκαν στους δρόμους της Τεχεράνης για να εκφράσουν την οργή τους για μια ακόμη απότομη πτώση της αξίας του ιρανικού νομίσματος, του ριάλ, έναντι του δολαρίου ΗΠΑ στην ελεύθερη αγορά.
Το ριάλ έχει υποχωρήσει σε ιστορικό χαμηλό τον τελευταίο χρόνο και ο πληθωρισμός έχει εκτιναχθεί στο 40%, καθώς οι κυρώσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν πιέζουν μια οικονομία που έχει επίσης αποδυναμωθεί από κυβερνητική κακοδιαχείριση και διαφθορά.
Σύντομα, φοιτητές πανεπιστημίων συμμετείχαν στις διαδηλώσεις και αυτές άρχισαν να εξαπλώνονται σε άλλες πόλεις, με τα πλήθη να ακούγονται συχνά να φωνάζουν συνθήματα επικριτικά προς το θεοκρατικό κατεστημένο.
Σε μηνύματα που εστάλησαν στο BBC, μέσω μιας ακτιβίστριας με έδρα το Ηνωμένο Βασίλειο, μια γυναίκα στην Τεχεράνη δήλωσε ότι η απόγνωση τροφοδοτούσε τις διαδηλώσεις.
«Ζούμε σε ένα κενό», είπε. «Νιώθω σαν να αιωρούμαι στον αέρα χωρίς φτερά για να μεταναστεύσω ούτε ελπίδα για να κυνηγήσω τους στόχους μου εδώ. Η ζωή εδώ έχει γίνει ανυπόφορη».
Μια άλλη είπε ότι διαδήλωνε επειδή τα όνειρά της είχαν «κλαπεί» από το θεοκρατικό καθεστώς και ήθελε να του δείξει ότι «εξακολουθούμε να έχουμε φωνή για να φωνάξουμε, γροθιά για να τους χτυπήσουμε στο πρόσωπο».
Μια γυναίκα στη δυτική πόλη Ιλάμ είπε ότι γνώριζε νέους από οικογένειες συνδεδεμένες με το καθεστώς που συμμετείχαν στις διαδηλώσεις. «Η φίλη μου και οι τρεις αδελφές της, των οποίων ο πατέρας είναι γνωστό στέλεχος των υπηρεσιών πληροφοριών, συμμετέχουν χωρίς να το γνωρίζει ο πατέρας τους», είπε.
Οι διαδηλώσεις είναι οι πιο εκτεταμένες από την εξέγερση του 2022 που πυροδοτήθηκε από τον θάνατο υπό κράτηση της Μαχσά Αμινί, μιας νεαρής Κούρδισσας που είχε συλληφθεί από την αστυνομία ηθών επειδή φερόταν να μην φορούσε σωστά το χιτζάμπ της.
Περισσότεροι από 550 άνθρωποι σκοτώθηκαν και 20.000 συνελήφθησαν από τις δυνάμεις ασφαλείας μέσα σε αρκετούς μήνες, σύμφωνα με οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Οι μεγαλύτερες διαδηλώσεις μετά την Ισλαμική Επανάσταση σημειώθηκαν το 2009, όταν εκατομμύρια Ιρανοί βγήκαν στους δρόμους μεγάλων πόλεων μετά από αμφισβητούμενες προεδρικές εκλογές. Δεκάδες υποστηρικτές της αντιπολίτευσης σκοτώθηκαν και χιλιάδες συνελήφθησαν στην καταστολή που ακολούθησε.
