Στην υπερσυγκέντρωση πλούτου και εξουσίας, στην κανονικοποίηση της ακροδεξιάς ρητορικής και στη διεύρυνση των κοινωνικών ανισοτήτων εστίασε ο πρώην πρωθυπουργός Γιώργος Παπανδρέου
Μια βαθιά πολιτική και κοινωνική ανάγνωση της ανόδου της Ακροδεξιάς στην Ευρώπη επιχείρησε ο Γιώργος Παπανδρέου, μιλώντας στη συνάντηση «Democracy at its Roots» στην Αθήνα, συνδέοντας την κρίση της δημοκρατίας με την υπερσυγκέντρωση οικονομικής και πολιτικής ισχύος σε ολοένα και λιγότερα χέρια.
Ο πρώην πρωθυπουργός έθεσε στο επίκεντρο την υπερσυγκέντρωση εξουσίας, την κατάχρησή της και τη διεύρυνση των κοινωνικών ανισοτήτων, υποστηρίζοντας ότι αυτές οι εξελίξεις δημιουργούν το έδαφος πάνω στο οποίο αναπτύσσονται ο αυταρχισμός και η Ακροδεξιά.
Η κανονικοποίηση της Ακροδεξιάς και η εργαλειοποίηση του μεταναστευτικού
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στην κανονικοποίηση της ακροδεξιάς ρητορικής από δυνάμεις της παραδοσιακής Δεξιάς, αλλά και στην πολιτική εργαλειοποίηση του μεταναστευτικού, αναφερόμενος, μεταξύ άλλων, στην περίπτωση της Τζόρτζια Μελόνι στην Ιταλία.
Κατά τον Γιώργο Παπανδρέου, η μετατόπιση αυτή δεν αποτελεί ένα απομονωμένο πολιτικό φαινόμενο. Τροφοδοτείται από την ανασφάλεια και τις ανισότητες που προκαλεί ένα οικονομικό και πολιτικό σύστημα στο οποίο η ισχύς συγκεντρώνεται σε μια περιορισμένη ομάδα οικονομικών συμφερόντων.
Ο πρώην πρωθυπουργός περιέγραψε μάλιστα ένα από τα μεγάλα παράδοξα της εποχής: ποτέ άλλοτε η ανθρωπότητα δεν διέθετε τόσο μεγάλες παραγωγικές, τεχνολογικές και οικονομικές δυνατότητες και, παρ’ όλα αυτά, ο πλούτος και οι ευκαιρίες που δημιουργούνται δεν κατανέμονται αντίστοιχα στην κοινωνία.
Αντιθέτως, όπως υποστήριξε, ένα δυσανάλογο μέρος αυτής της ισχύος συγκεντρώνεται σε ένα ελάχιστο ποσοστό ολιγαρχών, ισχυρών συμφερόντων και κλεπτοκρατικών μηχανισμών, ενώ μεγάλα τμήματα της κοινωνίας βιώνουν ανασφάλεια και υποχώρηση των προσδοκιών τους.
«Υπάρχουν χρήματα – αλλά για λίγους»
Σε αυτό το σημείο ο Γιώργος Παπανδρέου επανήλθε συνειδητά σε μία από τις πλέον πολυσυζητημένες φράσεις της πολιτικής του διαδρομής, δίνοντάς της ένα σαφές κοινωνικό και αναδιανεμητικό περιεχόμενο.
«Το έχω ξαναπεί και δέχθηκα τεράστια κριτική γι’ αυτό. Υπάρχουν χρήματα. Υπάρχουν όμως για λίγους, για ολιγάρχες, για συμφέροντα που λυμαίνονται την κοινωνία», ήταν το πολιτικό νόημα της παρέμβασής του.
Η αναφορά αυτή μεταφέρει πλέον τη συζήτηση από το ερώτημα εάν υπάρχουν διαθέσιμοι οικονομικοί πόροι στο ποιος ελέγχει τον παραγόμενο πλούτο, ποιος ωφελείται από αυτόν και πώς κατανέμεται η οικονομική ισχύς.
Σύμφωνα με την ανάλυσή του, η υπερσυγκέντρωση πλούτου δεν αποτελεί μόνο κοινωνικό ή οικονομικό πρόβλημα. Μετατρέπεται σε πρόβλημα δημοκρατίας, καθώς η οικονομική ισχύς μπορεί να μεταφράζεται σε πολιτική επιρροή, ενώ η διεύρυνση των ανισοτήτων ενισχύει την απογοήτευση και την απομάκρυνση των πολιτών από τους δημοκρατικούς θεσμούς.
Νέο περιεχόμενο στον δημοκρατικό σοσιαλισμό
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ο Γιώργος Παπανδρέου υποστήριξε ότι οι σημερινές συνθήκες προσδίδουν νέο νόημα στους αγώνες του δημοκρατικού σοσιαλισμού, τόσο στην Ευρώπη όσο και στην Ελλάδα.
Η πολιτική αντιπαράθεση, σύμφωνα με το πλαίσιο που ανέπτυξε, δεν αφορά πλέον μόνο τη διαχείριση της οικονομίας, αλλά το ποιος κατέχει την εξουσία, πώς ελέγχεται, πώς αναδιανέμεται ο πλούτος και με ποιους θεσμούς προστατεύεται η δημοκρατία από την ολιγαρχική συγκέντρωση ισχύος.
Σε αυτή τη βάση, η απάντηση στην Ακροδεξιά δεν μπορεί να περιορίζεται στην καταγγελία της. Προϋποθέτει την αντιμετώπιση των κοινωνικών και οικονομικών συνθηκών που τροφοδοτούν την ανασφάλεια, την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης στους δημοκρατικούς θεσμούς και μια νέα πολιτική αναδιανομής ευκαιριών, πλούτου και ισχύος.
Από την Αθήνα και το «Democracy at its Roots», ο πρώην πρωθυπουργός επανέφερε έτσι στον πυρήνα της προοδευτικής συζήτησης ένα από τα θεμελιώδη ερωτήματα της σοσιαλδημοκρατικής και δημοκρατικής σοσιαλιστικής παράδοσης: όχι απλώς πόσος πλούτος παράγεται, αλλά ποιος τον ελέγχει και ποιοι τελικά ωφελούνται από αυτόν.
