Η επιστολή του Σωκράτη Φάμελλου προς τον Νίκο Ανδρουλάκη είναι ένα κείμενο που, με την πρώτη ανάγνωση, μοιάζει να κινείται στη λεπτή γραμμή της τυπικής ευγένειας και της θεσμικής ορθότητας.
Μια δεύτερη, όμως, ανάγνωση αποκαλύπτει ένα πυκνό πολιτικό κείμενο, γεμάτο ερμηνευτικά κενά, στρατηγικές επιλογές και, κυρίως, μια βαθιά αμηχανία: αυτήν ενός πολιτικού αρχηγού που καλείται να διαχειριστεί ταυτόχρονα την εσωτερική διάσπαση του χώρου του, τις διεκδικητικές κινήσεις του αντιπάλου του και την ανάγκη να μην κατηγορηθεί ο ίδιος ότι «τινάζει στον αέρα» την προοδευτική συμμαχία.
Ο πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ απάντησε αρνητικά στην πρόσκληση του προέδρου του ΠΑΣΟΚ να συμμετάσχει σε θεματικό τραπέζι για το «Σύνταγμα και τους Θεσμούς».
Τυπικά, η άρνηση συνοδεύεται από μια κίνηση που θυμίζει «διαπραγματευτική ισορροπία»: ο ΣΥΡΙΖΑ θα είναι παρών στο συνέδριο του ΠΑΣΟΚ μέσω του γραμματέα της Κοινοβουλευτικής Ομάδας, Διονύση Καλαματιανού, που θα απευθύνει χαιρετισμό.
Με άλλα λόγια, ο Φάμελλος δεν «κόβει» οριστικά τον διάλογο, αλλά τον υποβαθμίζει, μετατρέποντάς τον από συνάντηση κορυφής σε επαφή κομματικών μηχανισμών.
Το βασικό επιχείρημα του κ. Φάμελλου είναι ότι «δεν μπορεί να διοργανωθεί αποτελεσματικά και ουσιαστικά τραπέζι προγραμματικού διαλόγου στο πλαίσιο του Συνεδρίου σας, καθώς αυτό αποτελεί μία κορυφαία εσωκομματική διαδικασία». Η διατύπωση αυτή είναι, πολιτικά, καίρια. Ο Φάμελλος, ουσιαστικά, αρνείται να νομιμοποιήσει το συνέδριο του ΠΑΣΟΚ ως χώρο προγραμματικής συνδιαμόρφωσης της κεντροαριστεράς. Για εκείνον, το συνέδριο ενός κόμματος (ακόμη και του ΠΑΣΟΚ) είναι, εξ ορισμού, ένας χώρος όπου η ηγεσία του κόμματος αυτού έχει τον πρώτο και τον τελευταίο λόγο. Η συμμετοχή του ιδίου σε ένα τέτοιο τραπέζι θα προσέδιδε μια αίσθηση «συνεύρεσης ίσων προς ίσους» που, όπως φαίνεται, ο πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ δεν είναι διατεθειμένος να παραχωρήσει.
Η στάση αυτή, ωστόσο, δεν είναι μόνο στρατηγική. Είναι, σε μεγάλο βαθμό, και αμυντική. Η αναφορά του Φάμελλου στις «εξελίξεις στα κόμματα της αντιπολίτευσης» και στην επικείμενη παραίτηση του Αλέξη Χαρίτση από την ηγεσία της Νέας Αριστεράς είναι αποκαλυπτική.
Ο Φάμελλος γνωρίζει ότι η πρόσκληση Ανδρουλάκη είχε διττό στόχο: από τη μία, να αναδείξει το ΠΑΣΟΚ ως τον «ενωτικό πόλο» του προοδευτικού χώρου, και από την άλλη, να θέσει τον ΣΥΡΙΖΑ προ των ευθυνών του, την ώρα που το κομμάτι της Αριστεράς που αποχώρησε (Νέα Αριστερά) βρίσκεται σε φάση κατάρρευσης. Σε αυτό το σκακιέρα, η συμμετοχή Φάμελλου στο τραπέζι θα είχε διαβαστεί ως μια de facto αναγνώριση της ηγεμονίας Ανδρουλάκη στη διαδικασία της προοδευτικής συνεννόησης. Ο Φάμελλος επέλεξε να μην παίξει αυτό το παιχνίδι.
Η φράση-κλειδί στην επιστολή, ωστόσο, βρίσκεται στο τέλος: ο ΣΥΡΙΖΑ θα ανταποκριθεί θετικά «σε οποιοδήποτε άλλο δημόσιο επίπεδο διαλόγου επιθυμεί να διοργανώσει στο μέλλον είτε το ΠΑΣΟΚ, είτε άλλο προοδευτικό κόμμα». Εδώ, ο Φάμελλος επιχειρεί να ανακαταλάβει την πρωτοβουλία των κινήσεων. Δεν απορρίπτει τον διάλογο, αλλά θέτει όρους: ο διάλογος αυτός πρέπει να γίνει σε «ουδέτερο έδαφος», όχι στην εσωτερική δεξαμενή ενός κόμματος, και υπό τον όρο ότι θα αφορά μια ευρύτερη «ανασύνθεση του προοδευτικού χώρου». Ουσιαστικά, ο πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ μεταφέρει την μπάλα στην εξέδρα του ΠΑΣΟΚ, ζητώντας από τον Νίκο Ανδρουλάκη να αφήσει το συνέδριό του και να έρθει σε έναν ανοιχτό διάλογο, όπου ο ΣΥΡΙΖΑ θα έχει ίσους όρους συμμετοχής.
Αυτό που καθιστά την επιστολή ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα είναι η απόχρωση που δίνει η στάση του Φάμελλου στο εσωτερικό του ΣΥΡΙΖΑ. Όπως σημειώνεται, ο ίδιος είχε εκφράσει τη διαφωνία του από τη συνεδρίαση της Κεντρικής Επιτροπής. Στέλνοντας τώρα τον γραμματέα της ΚΟ αντί για τον εαυτό του, ο Φάμελλος ισορροπεί ανάμεσα σε δύο πιέσεις: από τη μία, την πίεση των «μετωπικών» τάσεων του ΣΥΡΙΖΑ που βλέπουν το ΠΑΣΟΚ ως ανταγωνιστή και όχι ως σύμμαχο, και από την άλλη, την πίεση της κοινής γνώμης που ζητά συνεννόηση των προοδευτικών δυνάμεων απέναντι στην κυβέρνηση Μητσοτάκη.
Η επιλογή του ονόματος του Διονύση Καλαματιανού, βουλευτή Ηλείας, δεν είναι τυχαία. Πρόκειται για μια φιγούρα χαμηλών τόνων, με στενές σχέσεις με τον κομματικό μηχανισμό, αλλά χωρίς την πολιτική βαρίτητα που θα είχε η παρουσία του ίδιου του Φάμελλου. Είναι η επιτομή της «παρουσίας απουσίας»: ο ΣΥΡΙΖΑ είναι εκεί για να μην κατηγορηθεί ότι απομονώνεται, αλλά η απουσία του αρχηγού του στέλνει το μήνυμα ότι δεν πρόκειται να υποταχθεί σε μια ατζέντα που χαράσσει το ΠΑΣΟΚ.
Συμπερασματικά, η επιστολή Φάμελλου αποτελεί ένα χαρακτηριστικό δείγμα της σύγχρονης πολιτικής επικοινωνίας: τυπική, ευγενική, αλλά πολιτικά κάθετη. Ο Σωκράτης Φάμελλος επιλέγει να κρατήσει τον ΣΥΡΙΖΑ σε απόσταση από το συνέδριο του ΠΑΣΟΚ, όχι επειδή αρνείται τον διάλογο, αλλά επειδή αρνείται το πλαίσιο. Η κίνηση αυτή, ωστόσο, ενέχει ρίσκα. Σε ένα πολιτικό σύστημα όπου η κεντροαριστερά αναζητά απεγνωσμένα έναν αξιόπιστο πόλο διακυβέρνησης, η άρνηση συμμετοχής σε ένα τραπέζι για τους «Θεσμούς» μπορεί να ερμηνευθεί είτε ως έλλειψη πολιτικής γενναιότητας, είτε ως εμμονή σε κομματικές ισορροπίες. Ο Φάμελλος πόνταρε στο «δεν θα με βρείτε στο γήπεδό σας, αλλά ούτε και στο δικό σας παιχνίδι». Το ερώτημα που μένει αναπάντητο είναι αν ο προοδευτικός κόσμος, που παρακολουθεί αυτό το «ναυάγιο» επικοινωνίας, είναι διατεθειμένος να περιμένει μέχρι να βρεθεί το ουδέτερο έδαφος που επιθυμεί ο πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ.
Η επιστολή του Σωκράτη Φάμελλου
Αξιότιμε κύριε Πρόεδρε,
Σας ευχαριστώ για τις επιστολές που μας αποστείλατε ενόψει του επικείμενου Συνεδρίου του ΠΑΣΟΚ- Κινήματος Αλλαγής. Θα χαιρετίσουμε στην έναρξη του Συνεδρίου σας, ανταποκρινόμενοι στην πρόσκλησή σας, με τον Γραμματέα της Κοινοβουλευτικής μας Ομάδας και βουλευτή Ηλείας, Διονύση Καλαματιανό.
Δεν θεωρώ όμως ότι μπορεί να διοργανωθεί αποτελεσματικά και ουσιαστικά τραπέζι προγραμματικού διαλόγου στο πλαίσιο του Συνεδρίου σας, καθώς αυτό αποτελεί μία κορυφαία εσωκομματική διαδικασία του κόμματός σας.
Θα ανταποκριθούμε θετικά σε οποιοδήποτε άλλο δημόσιο επίπεδο διαλόγου επιθυμεί να διοργανώσει στο μέλλον είτε το ΠΑΣΟΚ – Κίνημα Αλλαγής, είτε άλλο προοδευτικό κόμμα ή κίνηση και θα αναλάβουμε και εμείς αντίστοιχες πρωτοβουλίες, επειδή θεωρούμε ουσιώδη αυτόν τον διάλογο για την ενότητα και ανασύνθεση του προοδευτικού χώρου, που αποτελεί σήμερα τη βασική πολιτική αναγκαιότητα των προοδευτικών πολιτών.
Εύχομαι κάθε επιτυχία και καλές αποφάσεις στο Συνέδριό σας.
Με εκτίμηση,
Σωκράτης Φάμελλος
Πρόεδρος ΣΥΡΙΖΑ-Προοδευτική Συμμαχία
