Γράφει ο Δ.Δραγώτης
Η σοσιαλδημοκρατία βρίσκεται ξανά μπροστά σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Το ερώτημα δεν είναι απλώς αν θα κερδίσει εκλογές ή αν θα μπορέσει να επιστρέψει στην κυβερνητική εξουσία. Το πραγματικό ερώτημα είναι πολύ βαθύτερο: θα περιοριστεί στη διαχείριση της υπάρχουσας πραγματικότητας ή θα επιχειρήσει να την αλλάξει;
Αυτό είναι το ουσιαστικό πολιτικό δίλημμα που θέτει ο Χάρης Δούκας στην πρόσφατη παρέμβασή του στην Εφημερίδα των Συντακτών: αφομοίωση ή ανατροπή.
Για χρόνια, ένα τμήμα της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας έμαθε να λειτουργεί περισσότερο ως «υπεύθυνος διαχειριστής» του συστήματος παρά ως δύναμη αλλαγής του. Να αποδέχεται τους βασικούς κανόνες του οικονομικού παιχνιδιού και να προσπαθεί στη συνέχεια να περιορίσει τις κοινωνικές του συνέπειες. Να ζητά λίγο περισσότερη κοινωνική προστασία, χωρίς όμως να αμφισβητεί τις σχέσεις οικονομικής και πολιτικής ισχύος που παράγουν την ανισότητα.
Αυτή είναι η σοσιαλδημοκρατία της αφομοίωσης.
Και εδώ βρίσκεται ο μεγαλύτερος κίνδυνος. Γιατί όταν η Αριστερά και η δημοκρατική προοδευτική παράταξη παύουν να δίνουν πειστική απάντηση στις πραγματικές κοινωνικές αγωνίες, το κενό δεν παραμένει κενό. Το καταλαμβάνει ο αυταρχικός λαϊκισμός, η συνωμοσιολογία, η ακροδεξιά και η πολιτική του φόβου. Ο ίδιος ο Δούκας επισημαίνει ότι όταν οι ανισότητες διευρύνονται και η πολιτική αποφεύγει να συγκρουστεί με τις αιτίες τους, περιοριζόμενη στη «διαχείριση», η κοινωνική δυσαρέσκεια μπορεί να στραφεί προς αυταρχικές λύσεις.
Η μεγάλη πρόκληση είναι η ανισότητα
Σήμερα δεν έχουμε απλώς μια παραδοσιακή σύγκρουση μεταξύ κράτους και αγοράς. Βρισκόμαστε μπροστά σε μια νέα συγκέντρωση οικονομικής και πολιτικής ισχύος.
Πλούτος συσσωρεύεται σε όλο και λιγότερα χέρια, ενώ μεγάλα τμήματα της κοινωνίας αντιμετωπίζουν ανασφάλεια στην εργασία, δυσκολία πρόσβασης στη στέγη, υψηλό κόστος ζωής και αίσθηση ότι οι βασικές αποφάσεις λαμβάνονται ερήμην τους.
Το κρίσιμο επομένως ερώτημα για τη σύγχρονη σοσιαλδημοκρατία δεν μπορεί να είναι μόνο «πώς θα διορθώσουμε τις αδικίες της αγοράς;»
Πρέπει να γίνει:
«Πώς θα αλλάξουμε τους κανόνες που επιτρέπουν σε λίγους να συγκεντρώνουν τόσο μεγάλη οικονομική και πολιτική δύναμη;»
Αυτό σημαίνει φορολογική δικαιοσύνη, ισχυρή δημόσια υγεία και παιδεία, προστασία της εργασίας, πρόσβαση στη στέγη, δημόσιο έλεγχο σε κρίσιμες υποδομές και μια πράσινη μετάβαση που δεν θα μεταφέρει το κόστος στους πολίτες.
Από τη διαχείριση στην πολιτική σύγκρουση
Η ανατροπή, όμως, δεν μπορεί να είναι απλώς ένα σύνθημα.
Χρειάζεται ένα συγκεκριμένο πολιτικό σχέδιο.
Ποιος πληρώνει; Ποιος κερδίζει; Ποιος αποφασίζει; Πού κατευθύνονται οι δημόσιοι πόροι; Ποιοι τομείς πρέπει να προστατευθούν από την ανεξέλεγκτη εμπορευματοποίηση; Πώς θα αποκτήσει ξανά ο εργαζόμενος δύναμη απέναντι στην εργοδοσία; Πώς θα μπορέσει ένας νέος άνθρωπος να ζήσει αξιοπρεπώς χωρίς να εξαρτάται από την οικογενειακή περιουσία;
Αυτά είναι τα πραγματικά ερωτήματα μιας σύγχρονης σοσιαλδημοκρατίας.
Η πολιτική αλλαγή δεν μπορεί να εξαντλείται στην αντικατάσταση ενός κυβερνητικού προσώπου από ένα άλλο. Αν η αλλαγή κυβέρνησης δεν συνοδεύεται από αλλαγή πολιτικής κατεύθυνσης, τότε κινδυνεύει να γίνει απλώς εναλλαγή διαχειριστών.
Το ΠΑΣΟΚ μπροστά στη δική του επιλογή
Στο άρθρο του, ο Δούκας συνδέει το δίλημμα αυτό με την απόφαση του συνεδρίου του ΠΑΣΟΚ για μια εναλλακτική πρόταση διακυβέρνησης απέναντι στη Δεξιά. Το κρίσιμο πλέον, υποστηρίζει, είναι η απόφαση αυτή να μην παραμείνει διακήρυξη αλλά να μετατραπεί σε πολιτική πράξη.
Και εδώ βρίσκεται ίσως η μεγαλύτερη πρόκληση για το ΠΑΣΟΚ.
Να αποδείξει ότι μπορεί να μιλήσει ξανά σε μια κοινωνική πλειοψηφία που αισθάνεται ότι η οικονομική ανάπτυξη δεν μεταφράζεται σε καλύτερη ζωή. Να υπερασπιστεί τη δημοκρατία όχι μόνο θεσμικά, αλλά και κοινωνικά. Να μιλήσει για την εργασία, τη στέγη, την υγεία, την παιδεία, το περιβάλλον και την αναδιανομή του πλούτου χωρίς να φοβάται τη σύγκρουση.
Γιατί η σοσιαλδημοκρατία δεν χρειάζεται να γίνει πιο «βολική» για το σύστημα. Χρειάζεται να γίνει ξανά χρήσιμη για την κοινωνία.
Το μεγάλο «ΟΧΙ»
Το «ΟΧΙ» της ανατροπής, επομένως, δεν είναι ένα ΟΧΙ στην πολιτική ευθύνη ούτε στην ανάγκη κυβερνησιμότητας.
Είναι ένα ΟΧΙ στην πολιτική αφομοίωση.
ΟΧΙ στην ιδέα ότι η πολιτική πρέπει απλώς να διαχειρίζεται όσα αποφασίζουν οι ισχυρότεροι.
ΟΧΙ στην αποδοχή της ανισότητας ως φυσικού φαινομένου.
ΟΧΙ στην αντίληψη ότι η κοινωνία πρέπει να προσαρμοστεί στις ανάγκες της αγοράς και όχι το αντίστροφο.
Και ταυτόχρονα ένα ΝΑΙ στην ανατροπή: στην αναδιανομή, στη δημοκρατία, στο ισχυρό κοινωνικό κράτος, στην αξιοπρεπή εργασία, στη δημόσια προστασία των κοινών αγαθών και σε μια οικονομία που υπηρετεί την κοινωνία.
Το στοίχημα για τη σοσιαλδημοκρατία είναι τελικά απλό, αλλά καθόλου εύκολο:
Να μην γίνει η καλύτερη εκδοχή αυτού που υπάρχει. Να γίνει η πολιτική δύναμη που θα δημιουργήσει αυτό που δεν υπάρχει ακόμη.
Γιατί αν η προοδευτική πολιτική πάψει να υπόσχεται αλλαγή, τότε η κοινωνία θα αναζητήσει την αλλαγή αλλού. Και η ιστορία δείχνει ότι όταν η δημοκρατική προοδευτική παράταξη αφήνει το πεδίο της κοινωνικής δυσαρέσκειας κενό, δεν το καταλαμβάνει η αδιαφορία. Το καταλαμβάνει ο φόβος και ο αυταρχισμός.
Γι’ αυτό το δίλημμα είναι πραγματικό:
Αφομοίωση ή ανατροπή.
Και η επιλογή της ανατροπής δεν είναι απλώς μια επιλογή πολιτικής τακτικής. Είναι επιλογή για το ποια κοινωνία θέλουμε να οικοδομησουμε.
Πηγή: thesocialist
