Η απόφαση του ΟΗΕ να εντάξει το Ισραήλ στον κατάλογο κρατών και οργανώσεων που κατηγορούνται για σεξουαλική βία σε ένοπλες συγκρούσεις έχει πυροδοτήσει διεθνή συζήτηση.
Το θέμα πραγματεύεται σε άρθρο της η βετεράνος πολεμική ανταποκρίτρια Τζανίν ντι Τζιοβάνι, η οποία δημοσιεύει την ανάλυσή της στον Guardian. «Η μαύρη λίστα δείχνει ότι υπάρχουν μάρτυρες.
Ο κόσμος βλέπει. Ο κόσμος γνωρίζει. Το ερώτημα είναι αν θα κάνει ποτέ κάτι περισσότερο από το να παρακολουθεί», γράφει χαρακτηριστικά.
Η Ντι Τζιοβάνι ξεκινά το κείμενό της με μια προσωπική ανάμνηση από τη Γάζα της πρώτης Ιντιφάντα, συνδέοντας το παρελθόν με τις σημερινές αποκαλύψεις για την κακομεταχείριση Παλαιστινίων κρατουμένων. Θυμάται τον Γιουσέφ, έναν νεαρό Παλαιστίνιο συνάδελφο που γνώρισε στα χρόνια της εξέγερσης που ξέσπασε το 1987.
Ο Γιουσέφ ήταν τότε λίγο πάνω από είκοσι ετών, είχε όμως ήδη περάσει από το διαβόητο ισραηλινό κέντρο κράτησης Ανσάρ ΙΙΙ στην έρημο Νεγκέβ. Παρότι είχε αποφυλακιστεί, κουβαλούσε εμφανή σημάδια ψυχικού τραύματος. Στεκόταν δίπλα του σε μια παραλία της Γάζας και παρατηρούσε τα χέρια του να τρέμουν καθώς κοιτούσε τη θάλασσα. «Ακόμη κι αν ήταν ελεύθερος, δεν πίστευε ότι θα ένιωθε ποτέ ξανά ασφαλής», γράφει. Ο Γιουσέφ της είχε μιλήσει για ξυλοδαρμούς, βασανιστήρια και στέρηση ύπνου κατά τη διάρκεια της κράτησής του. Οι στρατιώτες, σύμφωνα με τα λόγια που μεταφέρει η δημοσιογράφος, «τον ρωτούσαν διαρκώς αν ήθελε να γίνει γυναίκα» – για εκείνον, η χειρότερη απειλή ήταν η καταστροφή του ανδρισμού του.
Στη συνέχεια, η Ντι Τζιοβάνι εστιάζει στην ετήσια έκθεση του ΟΗΕ για τη σεξουαλική βία σε ένοπλες συγκρούσεις. Τα προηγούμενα χρόνια, στη σχετική λίστα εμφανίζονταν σχεδόν πάντα τα ίδια ονόματα: η Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, το Νότιο Σουδάν, η Συρία, το Ιράκ και η Μιανμάρ.
Φέτος, όμως, προστέθηκαν δύο νέα κράτη: η Ρωσία και το Ισραήλ. Η παρουσία της Ρωσίας δεν αποτέλεσε έκπληξη για την ίδια, καθώς το The Reckoning Project έχει καταγράψει πολυάριθμες μαρτυρίες για σεξουαλική βία σε περιοχές υπό ρωσικό έλεγχο.
Αντίθετα, η συμπερίληψη του Ισραήλ τη σόκαρε, δεδομένου ότι το Ισραήλ εξακολουθεί να απολαμβάνει ισχυρή πολιτική στήριξη από σημαντικούς διεθνείς παράγοντες, όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ευρωπαϊκή Ένωση.
«Ο ΟΗΕ δεν είναι ένας οργανισμός που ενεργεί παρορμητικά», τονίζει, υπογραμμίζοντας ότι η συγκεκριμένη απόφαση δεν ελήφθη ελαφρά τη καρδία.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται η αρθρογράφος, οι ερευνητές του ΟΗΕ επιβεβαίωσαν μεταξύ 2023 και 2025 περιστατικά σεξουαλικής κακοποίησης εις βάρος τριάντα ενός Παλαιστινίων κρατουμένων: δεκατεσσάρων ανδρών, επτά γυναικών, εννέα αγοριών και ενός κοριτσιού. Οι κρατούμενοι βρίσκονταν σε στρατιωτικές εγκαταστάσεις, φυλακές και κέντρα κράτησης του Ισραήλ, προερχόμενοι τόσο από τη Γάζα όσο και από τη Δυτική Όχθη. Οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι τα περιστατικά που καταγράφηκαν αποτελούν μόνο ενδείξεις ενός ευρύτερου φαινομένου, καθώς οι έρευνες παρεμποδίστηκαν λόγω των περιορισμών που αντιμετώπισαν οι αποστολές του ΟΗΕ. Οι καταγγελίες περιλαμβάνουν βιασμούς, ομαδικούς βιασμούς, βιασμούς με αντικείμενα, τραυματισμούς και στοχευμένα πυρά στα γεννητικά όργανα ως μέθοδο βασανιστηρίων, εξαναγκαστική γυμνότητα, εξευτελιστικές σωματικές έρευνες, θωπείες στο στήθος και τα γεννητικά όργανα, καθώς και απειλές και απόπειρες βιασμού. Αρκετά θύματα κατήγγειλαν πολλαπλές επιθέσεις, παρατεταμένους εξευτελισμούς και συνεχιζόμενο σωματικό πόνο. Στην έκθεση κατονομάζονται ως υπεύθυνοι τόσο μέλη των Ισραηλινών Αμυντικών Δυνάμεων όσο και της Ισραηλινής Υπηρεσίας Φυλακών.
Ιδιαίτερη αναφορά κάνει η Ντι Τζιοβάνι στην υπόθεση πέντε Ισραηλινών στρατιωτών που βρέθηκαν αντιμέτωποι με κατηγορίες για σωματική κακοποίηση κρατουμένου. Σημειώνει ότι, παρά την ύπαρξη ιατρικών στοιχείων και βιντεοληπτικού υλικού που φέρεται να κατέγραφε σεξουαλική επίθεση, οι εισαγγελικές αρχές δεν συμπεριέλαβαν κατηγορίες για βιασμό ή σεξουαλική κακοποίηση. Κατά την άποψή της, η υπόθεση αυτή αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της «κουλτούρας ατιμωρησίας» που περιγράφει η έκθεση. Ο ΟΗΕ συνδέει το κλίμα αυτό με την υπόθεση Παλαιστίνιου κρατουμένου από τη Γάζα, ο οποίος φέρεται να υπέστη βιασμό και κακοποίηση μέσα σε κέντρο κράτησης. Το περιστατικό καταγράφηκε από κάμερες ασφαλείας και αναφέρθηκε στις αρχές από Ισραηλινούς γιατρούς. Ο πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου είχε χαρακτηρίσει τους κατηγορούμενους στρατιώτες «ήρωες», ενώ η προσπάθεια δίωξής τους τελικά δεν προχώρησε.
Η αρθρογράφος επισημαίνει ότι τα ευρήματα του ΟΗΕ δεν εμφανίστηκαν ξαφνικά. Ισραηλινές και διεθνείς οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων καταγράφουν εδώ και χρόνια καταγγελίες για τις συνθήκες κράτησης Παλαιστινίων. Ξεχωρίζει το έργο της ισραηλινής οργάνωσης B’Tselem, η οποία αποκάλυπτε επί χρόνια περιστατικά συστηματικής κακομεταχείρισης πολύ πριν ασχοληθεί με το ζήτημα ο ΟΗΕ. Αναφέρεται στην έκθεση της οργάνωσης με τίτλο «Καλώς ήρθατε στην Κόλαση», η οποία βασίστηκε στις μαρτυρίες πενήντα πέντε Παλαιστινίων που συνελήφθησαν μετά τις επιθέσεις της 7ης Οκτωβρίου και αφέθηκαν αργότερα ελεύθεροι χωρίς να τους απαγγελθούν κατηγορίες. Σύμφωνα με την B’Tselem, οι ισραηλινές φυλακές λειτουργούν ως «δίκτυο εγκαταστάσεων αφιερωμένων στην κακοποίηση των κρατουμένων ως επίσημη πολιτική».
Η Ντι Τζιοβάνι παραθέτει και την απάντηση της ισραηλινής κυβέρνησης. Ο πρέσβης του Ισραήλ στον ΟΗΕ, Ντάνι Ντάνον, απέρριψε τα συμπεράσματα της έκθεσης, υποστηρίζοντας ότι ο ΟΗΕ «συνεχίζει να διαδίδει ψέματα για το Ισραήλ». Χαρακτήρισε «απαράδεκτο» το γεγονός ότι το Ισραήλ τοποθετήθηκε στην ίδια λίστα με τη Χαμάς – αν και η ίδια διευκρινίζει ότι η Χαμάς συμπεριλαμβάνεται στην έκθεση για περιστατικά σεξουαλικής βίας που συνδέονται με την επίθεση της 7ης Οκτωβρίου 2023. Παράλληλα, ο Ισραηλινός διπλωμάτης ανακοίνωσε ότι η χώρα του θα διακόψει τις σχέσεις με τον γενικό γραμματέα του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, μέχρι την αποχώρησή του από το αξίωμα τον προσεχή Δεκέμβριο. Σύμφωνα με τον ΟΗΕ, το Ισραήλ δεν επέτρεψε την πρόσβαση ειδικών εμπειρογνωμόνων σε κέντρα κράτησης, ενώ εμπόδισε και μετακινήσεις ερευνητών προς τη Γάζα. Η έκθεση αναφέρει επίσης καταγγελίες ότι κρατούμενοι απειλήθηκαν να μη μιλήσουν δημόσια για πιθανές κακοποιήσεις μετά την αποφυλάκισή τους.
Η έκθεση έρχεται να προστεθεί σε μια σειρά καταγγελιών οργανώσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων, οι οποίες υποστηρίζουν ότι τα τελευταία χρόνια η βία, η ταπείνωση, η ακραία πείνα και οι κακοποιήσεις έχουν γίνει συστηματικό στοιχείο της κράτησης Παλαιστινίων – κάποιες οργανώσεις κάνουν λόγο ακόμη και για «στρατόπεδα βασανιστηρίων». Στο πλαίσιο αυτό αναφέρεται και ο ακροδεξιός υπουργός Εθνικής Ασφάλειας του Ισραήλ, Ιταμάρ Μπεν Γκβιρ, ο οποίος έχει δηλώσει ότι προωθεί μια «επανάσταση στις φυλακές». Πρόσφατα προκάλεσε διπλωματικές αντιδράσεις όταν δημοσιοποίησε βίντεο που έδειχνε τη μεταχείριση διεθνών ακτιβιστών οι οποίοι είχαν συλληφθεί ενώ επιχειρούσαν να μεταφέρουν ανθρωπιστική βοήθεια στη Γάζα. Μετά την απελευθέρωσή τους, τουλάχιστον δεκαπέντε από αυτούς κατήγγειλαν ότι υπέστησαν σεξουαλικές κακοποιήσεις κατά την κράτησή τους, συμπεριλαμβανομένης μίας καταγγελίας για βιασμό.
Στο τελευταίο μέρος του άρθρου της, η πολεμική ανταποκρίτρια υποστηρίζει ότι η διεθνής κοινότητα δεν μπορεί να περιοριστεί σε μια απλή καταγραφή των καταγγελιών. Κατά την άποψή της, η πραγματική λογοδοσία θα σήμαινε τη διερεύνηση της χρήσης του βιασμού ως εγκλήματος πολέμου από διεθνείς δικαστικούς θεσμούς. Αναγνωρίζει πάντως ότι κάτι τέτοιο είναι εξαιρετικά δύσκολο, υπενθυμίζοντας πως ακόμη και τα εντάλματα σύλληψης που έχει εκδώσει το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο σε βάρος του Ισραηλινού πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου –για εγκλήματα πολέμου και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας στη Γάζα, μεταξύ άλλων για τη φερόμενη χρήση της λιμοκτονίας αμάχων ως μεθόδου πολέμου– δεν έχουν οδηγήσει μέχρι στιγμής σε απτά αποτελέσματα.
Η ίδια προτείνει την άσκηση πίεσης και με άλλους τρόπους. Όπως γράφει, η Ρωσία εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σημαντικές οικονομικές και διπλωματικές κυρώσεις λόγω του πολέμου στην Ουκρανία, παρά το γεγονός ότι δεν συνεργάζεται με διεθνείς ερευνητές. Αντίστοιχα, εκτιμά ότι το Ισραήλ θα μπορούσε να βρεθεί αντιμέτωπο με συνέπειες σε διεθνείς οργανισμούς και θεσμούς στους οποίους εξακολουθεί να συμμετέχει, μέχρι να ληφθούν ουσιαστικά μέτρα για την αντιμετώπιση του προβλήματος. Παράλληλα, ζητά αποζημιώσεις για τα θύματα, προγράμματα επανόρθωσης και νομική βοήθεια για όσους επιδιώξουν δικαστική δικαίωση. Πάνω απ’ όλα, όμως, θεωρεί απαραίτητο το ισραηλινό κράτος να αναγνωρίσει ότι αυτά τα εγκλήματα συνέβησαν και να εγγυηθεί ότι δεν θα επαναληφθούν.
Η Ντι Τζιοβάνι φέρνει ως παράδειγμα την Ουκρανία, όπου, όπως αναφέρει, καταγράφηκαν επίσης τριάντα μία περιπτώσεις σεξουαλικής βίας από Ουκρανούς στρατιώτες, μεταξύ των οποίων ξυλοδαρμοί στα γεννητικά όργανα, ηλεκτροσόκ και αναγκαστική αφαίρεση ρούχων. Το Κίεβο επέτρεψε την πρόσβαση των ερευνητών του ΟΗΕ, αναγνώρισε την ύπαρξη προβλήματος και προχώρησε σε θεσμικές αλλαγές. «Αν το Ισραήλ δεν έχει τίποτα να κρύψει, όπως υποστηρίζει, θα πρέπει να ανοίξει τις φυλακές του στους διεθνείς ερευνητές χωρίς περιορισμούς», γράφει χαρακτηριστικά.
Κλείνοντας το άρθρο της, επιστρέφει νοερά στον Γιουσέφ, τον νεαρό δημοσιογράφο που γνώρισε πριν από δεκαετίες στη Γάζα και με τον οποίο έχασε κάθε επαφή. Αναρωτιέται αν η επίσημη καταγραφή όσων υπέστη θα μπορούσε να θεωρηθεί δικαίωση. «Για ανθρώπους σαν τον Γιουσέφ υπάρχει πλέον ένα επίσημο αρχείο που καταγράφει τον πόνο τους και περιμένει τη μέρα που θα υπάρξει η πολιτική βούληση για να αξιοποιηθεί», γράφει. Ωστόσο, όπως παραδέχεται, οι επιζώντες πιθανότατα θα ζητούσαν κάτι περισσότερο από μια καταγραφή. «Η μαύρη λίστα δείχνει ότι υπάρχουν μάρτυρες. Ο κόσμος βλέπει. Ο κόσμος γνωρίζει. Το ερώτημα είναι αν θα κάνει ποτέ κάτι περισσότερο από το να παρακολουθεί».
