Η Δευτέρα ξημέρωσε με τα ταμπλό των χρηματιστηρίων βυθισμένα στο βαθύ κόκκινο και τους δείκτες να καταγράφουν απώλειες που θυμίζουν περισσότερο κατάρρευση παρά διόρθωση.
Ο Nikkei έχασε πάνω από 5%, ο Kospi κατέρρευσε κατά 7%, και τα ευρωπαϊκά χρηματιστήρια ακολούθησαν με βουτιές που ξεπέρασαν το 2% σε ορισμένες περιπτώσεις. Η εικόνα αυτή δεν είναι απλώς μια ακόμη νευρική κίνηση της αγοράς μπροστά σε μια γεωπολιτική κρίση.
Είναι η αποτύπωση μιας βαθιάς συνειδητοποίησης: ο πόλεμος στο Ιράν δεν θα είναι ένα σύντομο θερμό επεισόδιο, αλλά μια παρατεταμένη σύρραξη με ανυπολόγιστες συνέπειες για το παγκόσμιο οικονομικό οικοδόμημα.
Η διεθνής κοινότητα βρίσκεται αντιμέτωπη με μια κατάσταση που μέχρι πρότινος θεωρείτο αδιανόητη. Τα Στενά του Ορμούζ, η πιο κρίσιμη ενεργειακή αρτηρία του πλανήτη, παραμένουν κλειστά, και η ναυσιπλοΐα έχει μειωθεί κατά 90%.
Η Νατάσα Κανέβα, αναλύτρια της JPMorgan Chase, περιέγραψε με τον πιο εύγλωττο τρόπο το μέγεθος του σοκ: “Σε ολόκληρη την ιστορία του στενού δεν έχει κλείσει ποτέ, ούτε μία φορά. Δεν ήταν απλώς το χειρότερο σενάριο. Ήταν ένα αδιανόητο σενάριο”. Το αδιανόητο όμως συνέβη και τώρα η παγκόσμια οικονομία καλείται να διαχειριστεί τις συνέπειες.
Η τιμή του πετρελαίου, που ήδη κινούνταν ανοδικά, εκτοξεύθηκε πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι, προσεγγίζοντας ακόμη και τα 120 δολάρια, στα υψηλότερα επίπεδα από το 2022, όταν ο πόλεμος στην Ουκρανία είχε προκαλέσει την προηγούμενη μεγάλη ενεργειακή κρίση.
Μέσα σε μία μόνο νύχτα, η άνοδος άγγιξε το 25%, καταγράφοντας μία από τις μεγαλύτερες εβδομαδιαίες αυξήσεις στην ιστορία της αγοράς black gold. Τα σενάρια που κυκλοφορούν στους οίκους ανάλυσης κάνουν λόγο ακόμη και για τιμές που θα μπορούσαν να φτάσουν τα 200 δολάρια το βαρέλι, αν η κρίση διαρκέσει.
Η Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Κουβέιτ και το Ιράκ έχουν ήδη αρχίσει να μειώνουν την παραγωγή τους, όχι ως πολιτική απόφαση, αλλά ως αναγκαστική συνέπεια. Ο αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ μπλοκάρει τις εξαγωγές τους, γεμίζει τις δεξαμενές αποθήκευσης και τους αναγκάζει σε μια άτυπη αναστολή της παραγωγικής διαδικασίας. Ο ιστορικός ενέργειας Ντάνιελ Γέργκιν δεν διστάζει να χαρακτηρίσει την κατάσταση ως “μακράν τη μεγαλύτερη αναταραχή στην ιστορία όσον αφορά την ημερήσια παραγωγή πετρελαίου”, προειδοποιώντας ότι αν συνεχιστεί για εβδομάδες, θα επηρεάσει ολόκληρη την παγκόσμια οικονομία.
Οι επιπτώσεις όμως δεν περιορίζονται στον ενεργειακό τομέα. Η κρίση εξαπλώνεται σαν ρίγη σε ολόκληρο το οικονομικό σώμα, δημιουργώντας ένα πολυεπίπεδο σοκ. Τα ομόλογα, παραδοσιακό καταφύγιο σε περιόδους αναταραχής, καταγράφουν απώλειες, με την απόδοση του γερμανικού δεκαετούς να κινείται στο 2,88%, κοντά στα υψηλότερα επίπεδα από το 2011. Το κόστος δανεισμού αυξάνεται παντού, επιβαρύνοντας κράτη, επιχειρήσεις και νοικοκυρά. Οι τιμές του αλουμινίου εκτοξεύθηκαν σε υψηλά πολλών ετών, καθώς μεταλλουργεία στη Μέση Ανατολή κήρυξαν force majeure, αδυνατώντας να εκπληρώσουν τις παραδόσεις τους. Λιπάσματα, πρώτες ύλες, εμπορεύματα πάσης φύσεως που διακινούνται μέσω του ίδιου διαδρόμου, βρίσκονται πλέον σε καθεστώς εμπάργκο, δημιουργώντας ένα ντόμινο ελλείψεων και ανατιμήσεων.
Η Ευρώπη βρίσκεται σε ιδιαίτερα δεινή θέση. Η τιμή του φυσικού αερίου αυξήθηκε κατά 30% και τα αποθέματα στις ευρωπαϊκές αποθήκες έχουν πέσει κάτω από το 30%, τη στιγμή που ο μέσος όρος της τελευταίας πενταετίας για αυτήν την εποχή ήταν 45%. Και το χειρότερο δεν είναι η τωρινή έλλειψη, αλλά το γεγονός ότι η διαδικασία αναπλήρωσης των αποθεμάτων για τον επόμενο χειμώνα ξεκινά τώρα, σε συνθήκες απόλυτης ακρίβειας και αβεβαιότητας. Το δημοσιονομικό βάρος για τα κράτη-μέλη αναμένεται να είναι δυσβάσταχτο.
Σε αυτό το ζοφερό τοπίο, η επικεφαλής του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, Κρισταλίνα Γκεοργκίεβα, έσπευσε να προειδοποιήσει ότι η παγκόσμια οικονομία εισέρχεται σε ένα περιβάλλον αυξημένης αβεβαιότητας. “Σε αυτή τη νέα παγκόσμια πραγματικότητα, πρέπει να σκεφτούμε και το αδιανόητο και να προετοιμαστούμε για αυτό”, δήλωσε χαρακτηριστικά. Οι αριθμοί που παρέθεσε ήταν αποκαλυπτικοί: ακόμη και μια σχετικά περιορισμένη αύξηση των τιμών ενέργειας κατά 10% για έναν χρόνο μπορεί να αυξήσει τον παγκόσμιο πληθωρισμό κατά 0,4 ποσοστιαίες μονάδες και να επιβραδύνει την οικονομική ανάπτυξη. Αν η αύξηση είναι της τάξης του 100% ή και περισσότερο, οι συνέπειες θα είναι ανυπολόγιστες.
Η παγκόσμια οικονομία βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα τέλμα. Το σοκ στην ενέργεια έρχεται σε μια περίοδο που ο πληθωρισμός δεν είχε ακόμη τεθεί πλήρως υπό έλεγχο, που τα επιτόκια βρίσκονταν ήδη σε υψηλά επίπεδα και που τα δημόσια ταμεία πολλών χωρών ήταν ήδη επιβαρυμένα. Το φάσμα του στασιμοπληθωρισμού, εκείνης της εφιαλτικής οικονομικής συνθήκης όπου η ύφεση συνυπάρχει με τον πληθωρισμό, επανέρχεται δυναμικά στο προσκήνιο. Η κρίση δεν είναι πλέον ένα ζήτημα που αφορά μόνο την αγορά ενέργειας ή μόνο τις χρηματιστηριακές απώλειες. Είναι μια συστημική κρίση που απειλεί να ανατρέψει την εύθραυστη ισορροπία της παγκόσμιας οικονομίας.
Στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, ο Ντόναλντ Τραμπ εμφανίζεται αδιάφορος μπροστά σε αυτές τις εξελίξεις, αποκαλώντας “ανόητους” όσους ανησυχούν για την οικονομία. “Η βραχυπρόθεσμη αύξηση στις τιμές του πετρελαίου είναι ένα πολύ μικρό τίμημα για την εξάλειψη της πυρηνικής απειλής του Ιράν”, έγραψε, διαμηνύοντας ότι οι επιθέσεις θα συνεχιστούν “μέχρι να παραδοθούν ή, το πιθανότερο, να καταρρεύσουν εντελώς”. Η προσέγγιση αυτή, που παραγνωρίζει τη βαθιά αλληλεξάρτηση της παγκόσμιας οικονομίας, αφήνει την υπόλοιπη ανθρωπότητα να περιμένει το επόμενο κύμα της κρίσης που έρχεται. Και όπως όλα δείχνουν, τα χειρότερα είναι ακόμη μπροστά.
