Σε μια περίοδο που η Μέση Ανατολή φλέγεται και οι γεωπολιτικές ισορροπίες δοκιμάζονται, η εντύπωση που καλλιεργείται είναι ότι η εξωτερική πολιτική μονοπωλεί τη δημόσια συζήτηση. Και όμως, πίσω από την επιφανειακή αυτή διαπίστωση, η Χαριλάου Τρικούπη επιχειρεί να αναδείξει κάτι ουσιαστικό: ότι το ΠΑΣΟΚ διαθέτει όχι απλώς αντιπολιτευτική ρητορική, αλλά ένα συγκροτημένο, ώριμο και υπεύθυνο σχέδιο για τα εθνικά θέματα.
Η στρατηγική της «πολυθεματικής και δομικής αντιπολίτευσης» που έχει εξαγγείλει η ηγεσία του Κινήματος δεν είναι ένα επικοινωνιακό τρικ. Είναι μια πολιτική φιλοσοφία που αντλεί από την ιστορική παρακαταθήκη του Ανδρέα Παπανδρέου μετά το 1990, αλλά προσαρμόζεται στις σημερινές ανάγκες. Και στο πεδίο της εξωτερικής πολιτικής, αυτή η φιλοσοφία αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα.
Η χθεσινή συνάντηση Νίκου Ανδρουλάκη με τον Κυριώκο Μητσοτάκη δεν ήταν μια τυπική θεσμική υποχρέωση. Υπήρξε μια κίνηση ουσίας, που ανέδειξε τον τρόπο με τον οποίο το ΠΑΣΟΚ αντιλαμβάνεται τον ρόλο του στα εθνικά θέματα: χωρίς μικροκομματικές σκοπιμότητες, χωρίς εντυπωσιασμούς, αλλά με σταθερή προσήλωση στις αρχές και το διεθνές δίκαιο. Στην 40λεπτη συζήτηση, ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ έθεσε με σαφήνεια τρεις προτεραιότητες που αποτελούν τον πυρήνα της πρότασης του Κινήματος για την εξωτερική πολιτική.
Πρώτον, η στήριξη της Κύπρου. Δεν είναι μια τυπική διακήρυξη. Σε μια περίοδο που η τουρκική προκλητικότητα παραμένει διαρκής απειλή, το ΠΑΣΟΚ τονίζει ότι η ελληνοκυπριακή σχέση δεν είναι ζήτημα ρητορικής αλλά ουσίας. Η Κύπρος δεν είναι απλώς μια συμμαχική χώρα – είναι το πεδίο όπου δοκιμάζεται η αξιοπιστία του ελληνισμού απέναντι σε αναθεωρητικές λογικές.
Δεύτερον, η αποφυγή κάθε σεναρίου εμπλοκής της Ελλάδας σε πολεμικές συγκρούσεις. Στο νέο τοπίο που διαμορφώνεται με τις εντάσεις Ισραήλ-Ιράν, το ΠΑΣΟΚ θέτει με ευθύτητα το ζήτημα: η Ελλάδα πρέπει να παραμείνει πυλώνας σταθερότητας, όχι να καταστεί περιφερειακός παίκτης σε αντιπαραθέσεις που δεν είναι δικές της. Αυτό δεν σημαίνει ουδετερισμό – σημαίνει στρατηγική ωριμότητα.
Τρίτον, η προσήλωση στο Διεθνές Δίκαιο και την ειρηνική επίλυση των διαφορών με διπλωματικά μέσα. Σε μια εποχή που η ισχύς επανέρχεται ως κεντρικό διακύβευμα των διεθνών σχέσεων, το ΠΑΣΟΚ υπενθυμίζει ότι η Ελλάδα ανήκει στον χώρο των δυτικών δημοκρατιών που θεμελιώνονται σε κανόνες, όχι στην αυθαιρεσία.
Αυτό το τρίπτυχο δεν είναι μια αυτοσχέδια κατασκευή. Εντάσσεται σε μια ευρύτερη αντίληψη που θέλει το ΠΑΣΟΚ να μην περιορίζεται στην κριτική, αλλά να προτείνει εναλλακτικές. Και εδώ ακριβώς βρίσκεται η διαφορά: ενώ η κυβέρνηση συχνά αντιμετωπίζει τα εθνικά θέματα ως διαχειριστικά, το ΠΑΣΟΚ επιχειρεί να τα εντάξει σε μια συνολική στρατηγική που συνδέει την εξωτερική πολιτική με την κοινωνική συνοχή, το κράτος δικαίου και την εμπιστοσύνη των πολιτών στους θεσμούς.
Γιατί, τελικά, η εξωτερική πολιτική δεν είναι ένας αυτόνομος τομέας. Συνδέεται άρρηκτα με την εσωτερική σταθερότητα, την οικονομική ανάπτυξη και την κοινωνική δικαιοσύνη. Όταν ο Νίκος Ανδρουλάκης μιλά για ένα «νέο κοινωνικό συμβόλαιο εμπιστοσύνης ανάμεσα στο κράτος και τον πολίτη», δεν κάνει μια παράλληλη συζήτηση – θέτει το πλαίσιο μέσα στο οποίο μπορεί να ασκηθεί αποτελεσματική εξωτερική πολιτική.
Η πρωτοβουλία του ΠΑΣΟΚ για την αντιπλημμυρική προστασία της Αττικής, οι προτάσεις για το κυκλοφοριακό, η επιμονή στη διερεύνηση των υποκλοπών και της διαφθοράς – όλα αυτά δεν είναι άσχετα με την εξωτερική πολιτική. Είναι οι όψεις του ίδιου νομίσματος: μιας χώρας που λειτουργεί με κανόνες, με διαφάνεια, με σχέδιο. Γιατί μια χώρα που δεν μπορεί να προστατεύσει τους πολίτες της από τις πλημμύρες ή να εγγυηθεί το κράτος δικαίου, πώς θα μπορέσει να υπερασπιστεί τα εθνικά της συμφέροντα απέναντι σε ισχυρούς αντιπάλους;
Το ΠΑΣΟΚ, λοιπόν, δεν έχει απλώς αντιρρήσεις για την κυβερνητική πολιτική. Έχει συνολική πρόταση. Και στο πεδίο της εξωτερικής πολιτικής, αυτή η πρόταση συμπυκνώνεται σε μια φράση: θεσμική σοβαρότητα, εθνική υπευθυνότητα, προσήλωση στο διεθνές δίκαιο. Σε καιρούς ρευστότητας, ίσως αυτό να είναι το πιο σταθερό σημείο αναφοράς.
