Το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΤΑΑ) παρουσιάστηκε ως η μεγάλη ευκαιρία για τη μεταστροφή της ευρωπαϊκής –και ελληνικής– οικονομίας προς την πράσινη και ψηφιακή μετάβαση.
Όμως σήμερα, με τα πρώτα απολογιστικά στοιχεία στο τραπέζι, αναδεικνύεται μια αλήθεια λιγότερο εντυπωσιακή και σαφώς πιο ανησυχητική: η πραγματική επίπτωση του ΤΑΑ στο ΑΕΠ είναι περιορισμένη, ενώ η χρηματοδότηση συγκεντρώνεται σε λίγες μεγάλες επιχειρήσεις που ελέγχουν τους βασικούς διαύλους εκτέλεσης των έργων.
Οι αριθμοί που αποκαλύπτουν την ασυμμετρία
Σύμφωνα με την πρόσφατη έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η Ελλάδα, παρότι εμφανίζεται να έχει τη μεγαλύτερη «άμεση επίπτωση» του ΤΑΑ στο ΑΕΠ της (28,8 δισ. ευρώ ή 9,4% του ΑΕΠ), καταγράφει τη μικρότερη έμμεση επίπτωση από όλες τις χώρες της ΕΕ: μόλις 1,8 δισ. ευρώ ή 0,6% του ΑΕΠ.
Με άλλα λόγια, τα έργα του ΤΑΑ δεν δημιουργούν ισχυρό πολλαπλασιαστή στην υπόλοιπη οικονομία. Δεν κινητοποιούν παραγωγικές αλυσίδες, δεν ενισχύουν τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, δεν δημιουργούν συνθήκες βιώσιμης αναδιάρθρωσης.
Αντίθετα, οι έμμεσες επιπτώσεις στη Γερμανία φτάνουν τα 24 δισ. ευρώ, στην Ιταλία τα 14 δισ., και στην Πολωνία τα 6 δισ. – στοιχείο που δείχνει ότι οι χώρες με παραγωγική βάση και εξαγωγική ικανότητα εισπράττουν τα πραγματικά οφέλη του ΤΑΑ, ακόμη και από έργα που υλοποιούνται αλλού.
Αναπτυξιακή ευκαιρία ή λογιστική ενίσχυση ισολογισμών;
Η υποτιθέμενη «αναπτυξιακή ώθηση» του ΤΑΑ στην Ελλάδα καταλήγει σε λογιστικά κέρδη στους ισολογισμούς μεγάλων κατασκευαστικών, τεχνολογικών και συμβουλευτικών εταιρειών, που αναλαμβάνουν το μερίδιο του λέοντος στις δημόσιες και ημι-ιδιωτικές συμβάσεις. Ο οριζόντιος και κοινωνικός αντίκτυπος παραμένει αμφίβολος.
Απουσιάζει:
- Η διάχυση πόρων στις τοπικές κοινωνίες και ΜμΕ,
- Η ουσιαστική ενίσχυση της απασχόλησης σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα,
- Η δημιουργία βιώσιμων υποδομών με κοινωνική προστιθέμενη αξία.
Ένα εργαλείο χωρίς σχέδιο παραγωγικής ανασυγκρότησης
Το πρόβλημα δεν είναι το ίδιο το Ταμείο, αλλά ο τρόπος με τον οποίο αξιοποιείται. Σε μια χώρα με αποψιλωμένο παραγωγικό ιστό, περιορισμένη τεχνολογική αυτονομία και χαμηλή εσωτερική προστιθέμενη αξία, ακόμα και τα «ευρωπαϊκά πακέτα διάσωσης» δεν μεταφράζονται σε συνολική οικονομική ανθεκτικότητα.
Αν δεν υπάρξει μια ριζική αναθεώρηση του εθνικού σχεδίου, με έμφαση στη συμμετοχική ανάπτυξη, στη στήριξη των ΜμΕ και στη δημιουργία οικονομιών κλίμακας με κοινωνική βάση, το ΤΑΑ θα μείνει στη συλλογική μνήμη όχι ως ευκαιρία ανάκαμψης, αλλά ως χαμένη ευκαιρία συγκέντρωσης ισχύος.
