Επανέρχεται το θέμα της ακρίβειας του ελαιόλαδου, καθώς δύο νέες ερευνητικές μελέτες της Επιτροπής Ανταγωνισμού ρίχνουν φως στους μηχανισμούς που διαμορφώνουν τις τιμές του εξαιρετικά παρθένου ελαιολάδου. Η έρευνα, η οποία χαρτογραφεί τη διαδρομή του προϊόντος από τον ελαιώνα έως το ράφι των σούπερ μάρκετ, αναδεικνύει τις πολυπλοκότητες ενός κλάδου που αποτελεί τη ραχοκοκαλιά της ελληνικής αγροτικής οικονομίας.
Το πιο ενδιαφέρον εύρημα των μελετών αφορά τη λειτουργία του λιανεμπορίου. Παρά την κοινή αίσθηση περί οριζόντιων αυξήσεων, η Επιτροπή Ανταγωνισμού καταγράφει μια έντονη ανομοιογένεια στις πρακτικές των σούπερ μάρκετ. Οι αλυσίδες λιανικής φαίνεται να ακολουθούν διαφορετικές στρατηγικές τιμολόγησης, επηρεασμένες από τα αποθέματα που έχουν εξασφαλίσει, τις συμφωνίες με τους προμηθευτές και τα περιθώρια κέρδους που επιλέγουν να απορροφήσουν.
Κρίσιμο συμπέρασμα της έρευνας είναι ότι δεν εντοπίστηκαν ενδείξεις συντονισμένης συμπεριφοράς (καρτέλ) μεταξύ των μεγάλων παικτών της αγοράς. Η έλλειψη εναρμονισμένων πρακτικών υποδηλώνει ότι οι τιμές ωθούνται προς τα πάνω κυρίως από εξωγενείς παράγοντες και δομικές αδυναμίες της αλυσίδας παραγωγής, παρά από τεχνητή χειραγώγηση στο τελικό στάδιο της πώλησης.
Η μελέτη αναλύει και τη δομή του κόστους σε κάθε στάδιο:
- Παραγωγή: Το κόστος συγκομιδής, τα λιπάσματα και η ενέργεια έχουν αυξηθεί δραματικά, μειώνοντας το καθαρό κέρδος του αγρότη παρά την υψηλή τιμή παραγωγού.
- Τυποποίηση: Η μεταποίηση και η συσκευασία επιβαρύνονται από το κόστος των υλικών και τα μεταφορικά.
- Λιανική: Εδώ η Επιτροπή σημειώνει ότι η διακύμανση των τιμών στο ράφι συχνά δεν ακολουθεί με την ίδια ταχύτητα τη μείωση της τιμής στη χονδρική, ένα φαινόμενο γνωστό και ως «ασυμμετρία μετάδοσης τιμών».
Η διαμόρφωση της τιμής στο ελληνικό ράφι δεν είναι όμως μόνο μια εγχώρια υπόθεση, καθώς το ελαιόλαδο αποτελεί ένα διεθνώς εμπορεύσιμο αγαθό (commodity) με την Ισπανία να λειτουργεί ως ο παγκόσμιος ρυθμιστής. Καθώς η Ισπανία ελέγχει περίπου το 40% της παγκόσμιας παραγωγής, οποιαδήποτε παρατεταμένη ξηρασία στην Ιβηρική χερσόνησο πυροδοτεί ένα «ντόμινο» αυξήσεων που φτάνει ακαριαία στην Ελλάδα. Οι μελέτες της Επιτροπής Ανταγωνισμού υπογραμμίζουν ότι οι μεγάλες ελληνικές εταιρείες τυποποίησης και οι εξαγωγείς παρακολουθούν στενά τις τιμές στη Σεβίλλη και την Τζέν, καθώς αν η τιμή διεθνώς ανεβαίνει, η εγχώρια χονδρική προσαρμόζεται προς τα πάνω για να αποφευχθεί η μαζική εξαγωγή ατυποποίητου λαδιού, γεγονός που θα άφηνε την ελληνική αγορά χωρίς αποθέματα.
Μάλιστα προκειμένου να εξορθολογιστεί η αγορά, η Επιτροπή Ανταγωνισμού καταθέτει μια δέσμη προτάσεων που εστιάζουν στην ενίσχυση της διαφάνειας και του υγιούς ανταγωνισμού. Μεταξύ αυτών, προτείνεται η δημιουργία ενός ψηφιακού παρατηρητηρίου τιμών που θα παρακολουθεί σε πραγματικό χρόνο τις τιμές από το ελαιοτριβείο έως τη λιανική, ώστε να εντοπίζονται αδικαιολόγητες αποκλίσεις. Παράλληλα, η Επιτροπή εισηγείται την ενθάρρυνση των συνεργατικών σχημάτων (συνεταιρισμών) για τη μείωση του κόστους συλλογής και διάθεσης, καθώς και την αυστηροποίηση των ελέγχων στα «ιδιωτικής ετικέτας» προϊόντα των σούπερ μάρκετ. Στόχος είναι να διασφαλιστεί ότι οι μειώσεις στις διεθνείς τιμές θα περνούν ταχύτερα στον καταναλωτή, περιορίζοντας το φαινόμενο της «ακαμψίας» των τιμών προς τα κάτω που παρατηρείται συχνά στην ελληνική αγορά.
Σε ένα περιβάλλον όπου το κλίμα επηρεάζει την παραγωγή και οι διεθνείς αγορές πιέζουν για υψηλές τιμές, η διαφάνεια που προσφέρουν αυτές οι μελέτες αποτελεί το πρώτο βήμα για την προστασία του καταναλωτή και τη διασφάλιση της βιωσιμότητας του εθνικού μας προϊόντος.
