Η σύγκρουση που ξεκίνησε ως εσωτερικός πόλεμος στην Υεμένη έχει εξελιχθεί σε περιφερειακή κρίση με το Ιράν, τη Σαουδική Αραβία, την Ερυθρά Θάλασσα και το Bab al-Mandeb στο επίκεντρο.
Η Υεμένη επιστρέφει με δραματικό τρόπο στο κέντρο της διεθνούς επικαιρότητας.
Στις 19 Σεπτεμβρίου, η Σαουδική Αραβία ανακοίνωσε ότι αναχαίτισε βαλλιστικό πύραυλο που εκτοξεύθηκε από τους Χούθι με κατεύθυνση το Ριάντ. Οι Χούθι υποστήριξαν ότι στόχευσαν «ευαίσθητες εγκαταστάσεις» στην πρωτεύουσα και εγκαταστάσεις της Aramco στη Yanbu. Οι σαουδαραβικές αρχές ανέφεραν ότι δεν υπήρξαν θύματα ή ζημιές από το συγκεκριμένο πλήγμα.
Η επίθεση είναι η πιο καθαρή ένδειξη ότι μια σύγκρουση που είχε παγώσει μετά την εκεχειρία του 2022 έχει ξαναμπεί σε επικίνδυνη φάση. Και αυτή τη φορά το διακύβευμα δεν αφορά μόνο την Υεμένη, αλλά αφορά μία από τις σημαντικότερες θαλάσσιες οδούς του κόσμου.
Ποιοι είναι οι Χούθι
Οι Χούθι, ή Ansar Allah, ξεκίνησαν ως θρησκευτικό και πολιτικό κίνημα των Ζαϊντιτών σιιτών στη βόρεια Υεμένη. Από τις αρχές της δεκαετίας του 2000 πέρασαν σταδιακά στην ένοπλη σύγκρουση με την κεντρική κυβέρνηση. Μετά την Αραβική Άνοιξη και την πολιτική αστάθεια που ακολούθησε, εκμεταλλεύτηκαν την αδυναμία του κράτους και το 2014 κατέλαβαν τη Σαναά, την πρωτεύουσα της χώρας.
Λίγους μήνες αργότερα, ο τότε πρόεδρος Abd Rabbu Mansour Hadi εγκατέλειψε τη χώρα και κατέφυγε στη Σαουδική Αραβία. Τον Μάρτιο του 2015, το Ριάντ ηγήθηκε διεθνούς αραβικού συνασπισμού που ξεκίνησε στρατιωτική επέμβαση με στόχο την επαναφορά της διεθνώς αναγνωρισμένης κυβέρνησης. Ακολούθησε ένας από τους πιο καταστροφικούς πολέμους της σύγχρονης Μέσης Ανατολής.
Από αντάρτες σε κρατική δύναμη
Παρά χρόνια αεροπορικών επιδρομών και διεθνούς πίεσης, οι Χούθι όχι μόνο επέζησαν αλλά ενίσχυσαν σημαντικά τη στρατιωτική τους ισχύ. Σήμερα ελέγχουν τη Σαναά και μεγάλο μέρος της βόρειας και δυτικής Υεμένης, όπου ζει σημαντικό τμήμα του πληθυσμού.
Η στρατιωτική τους δυνατότητα περιλαμβάνει πλέον βαλλιστικούς πυραύλους, drones και αντιπλοϊκά συστήματα. Σύμφωνα με αναλύσεις του Council on Foreign Relations, η υποστήριξη του Ιράν σε όπλα, εκπαίδευση, πληροφορίες και τεχνογνωσία έχει παίξει σημαντικό ρόλο στην εξέλιξή τους. Παράλληλα, πολλοί ειδικοί επισημαίνουν ότι οι Χούθι δεν αποτελούν απλώς «μαριονέτα» της Τεχεράνης, αλλά πρόκειται για τοπικό κίνημα με δική του πολιτική, κοινωνική βάση και αυτόνομη στρατηγική.
Η Γάζα άλλαξε τη σύγκρουση
Μετά τον πόλεμο στη Γάζα το 2023, οι Χούθι άρχισαν να επιτίθενται σε εμπορικά πλοία στην Ερυθρά Θάλασσα, δηλώνοντας ότι ενεργούν σε αλληλεγγύη προς τους Παλαιστινίους. Από εκείνη τη στιγμή, ο πόλεμος της Υεμένης απέκτησε παγκόσμια διάσταση.
Η Ερυθρά Θάλασσα και το Bab al-Mandeb αποτελούν κρίσιμη δίοδο για το διεθνές εμπόριο και τη μεταφορά ενέργειας. Οι επιθέσεις ανάγκασαν πολλές ναυτιλιακές εταιρείες να παρακάμπτουν την περιοχή και να ακολουθούν τη μακρύτερη διαδρομή γύρω από την Αφρική. Οι Χούθι απέκτησαν έτσι τη δυνατότητα να επηρεάζουν το παγκόσμιο κόστος μεταφοράς πολύ πέρα από τα σύνορα της Υεμένης.
Η ανακωχή του 2022 δεν έγινε ποτέ ειρήνη
Το 2022, συμφωνήθηκε εκεχειρία υπό την αιγίδα του ΟΗΕ. Η ένταση μειώθηκε σημαντικά και για χρόνια οι γραμμές του μετώπου παρέμειναν σχετικά σταθερές, όμως δεν υπογράφηκε ποτέ συνολική ειρηνευτική συμφωνία. Η χώρα έμεινε ουσιαστικά σε μια κατάσταση «ούτε πολέμου ούτε ειρήνης».
Το 2026 αυτή η ισορροπία κατέρρευσε. Οι Χούθι άρχισαν νέα στρατιωτική προέλαση στη δυτική ακτή, ενώ οι αντίπαλες δυνάμεις της διεθνώς αναγνωρισμένης κυβέρνησης απάντησαν με αντεπιθέσεις. Τις τελευταίες εβδομάδες, δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι έχουν εγκαταλείψει ξανά τα σπίτια τους, με το AP να αναφέρει περίπου 125.000 νέους εκτοπισμένους, ανάμεσά τους δεκάδες χιλιάδες παιδιά.
Το μεγάλο διακύβευμα: Bab al-Mandeb
Η στρατηγική σημασία της νέας επίθεσης των Χούθι βρίσκεται κυρίως στη δυτική ακτή. Η προώθησή τους προς περιοχές κοντά στο στενό Bab al-Mandeb ενισχύει την ικανότητά τους να απειλούν τη διεθνή ναυσιπλοΐα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι μπορούν να κλείσουν εύκολα το στενό, σημαίνει όμως ότι διαθέτουν μεγαλύτερη επιχειρησιακή παρουσία σε μια περιοχή από την οποία περνούν τεράστιες ποσότητες πετρελαίου, εμπορευμάτων και κοντέινερ. Έτσι, κάθε στρατιωτικό επεισόδιο στην Υεμένη μετατρέπεται σε πιθανό διεθνές οικονομικό σοκ.
Η Σαουδική Αραβία ξαναμπαίνει στον πόλεμο
Το Ριάντ τα τελευταία χρόνια επιδίωκε να απομακρυνθεί από την ανοιχτή σύγκρουση και να βρει μια συμφωνία με τους Χούθι. Η νέα πραγματικότητα είναι διαφορετική: οι επιθέσεις με drones και πυραύλους έχουν επαναφέρει τη Σαουδική Αραβία στο επίκεντρο.
Μόλις πριν από λίγες ημέρες, συντρίμμια αναχαιτισμένου drone σκότωσαν έναν άνθρωπο και τραυμάτισαν άλλους δύο στην επαρχία Taif. Παράλληλα, σύμφωνα με το AP, το Ριάντ έχει ζητήσει βοήθεια από συμμάχους, καθώς τα αποθέματα ορισμένων αντιαεροπορικών αναχαιτιστικών πιέζονται από τη συνεχή χρήση τους. Η εξέλιξη αυτή δείχνει ότι οι Χούθι μπορούν πλέον να πλήξουν στόχους βαθιά στο εσωτερικό της Σαουδικής Αραβίας.
Η ανθρωπιστική κρίση ξαναφουντώνει
Πίσω από τη γεωπολιτική αντιπαράθεση βρίσκεται μια από τις μεγαλύτερες ανθρωπιστικές καταστροφές των τελευταίων δεκαετιών. Ο πόλεμος στην Υεμένη έχει προκαλέσει εκατοντάδες χιλιάδες άμεσους και έμμεσους θανάτους από τις μάχες, την πείνα, την έλλειψη ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης και την κατάρρευση βασικών υποδομών.
Η νέα κλιμάκωση δημιουργεί τον κίνδυνο επιστροφής σε εκείνη την περίοδο. Οι νέες μετακινήσεις πληθυσμού, οι ζημιές σε υποδομές και η δυσκολία πρόσβασης ανθρωπιστικής βοήθειας δείχνουν ότι το κοινωνικό κόστος αυξάνεται ξανά.
Η Υεμένη δεν είναι πια «ένας μακρινός εμφύλιος»
Η σημερινή εικόνα είναι πολύ διαφορετική από το 2015. Οι Χούθι έχουν εξελιχθεί από μια περιφερειακή ανταρτική οργάνωση σε de facto κρατικό και στρατιωτικό παράγοντα. Ελέγχουν έδαφος και πληθυσμό, διαθέτουν εξελιγμένο οπλοστάσιο, μπορούν να απειλήσουν τη ναυσιπλοΐα στην Ερυθρά Θάλασσα και να εκτοξεύσουν βαλλιστικούς πυραύλους προς το Ριάντ.
Αυτό ακριβώς καθιστά τη νέα κρίση τόσο επικίνδυνη. Η Υεμένη είναι ξανά το πεδίο όπου ο εσωτερικός εμφύλιος, η αντιπαράθεση Σαουδικής Αραβίας–Ιράν και ο έλεγχος των παγκόσμιων εμπορικών δρόμων συναντιούνται στο ίδιο σημείο: ένα από τα πιο ευαίσθητα περάσματα του πλανήτη, την Ερυθρά Θάλασσα και το Bab al-Mandeb.
