Τι είπαν οι ηγέτες για τη Γάζα, το Ιράν, την Ουκρανία και την κρίση αξιοπιστίας του ΟΗΕ
Η φετινή Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών άρχισε σε μια περίοδο πολλαπλών πολέμων και έντονων γεωπολιτικών ανταγωνισμών. Στις πρώτες ομιλίες, οι ηγέτες συμφώνησαν ότι το διεθνές σύστημα δυσκολεύεται να αντιμετωπίσει τις κρίσεις. Διαφώνησαν, όμως, βαθιά για το ποιος φέρει την ευθύνη, για το πώς πρέπει να ασκείται η ισχύς και για το αν ο ΟΗΕ μπορεί ακόμη να επιβάλει τους κανόνες που ο ίδιος έχει θεσπίσει.
Η Γάζα και η ευρύτερη Μέση Ανατολή βρέθηκαν στο επίκεντρο, μαζί με τον πόλεμο στην Ουκρανία, την κρίση του Συμβουλίου Ασφαλείας και τους κινδύνους της τεχνητής νοημοσύνης. Οι ομιλίες της Γενικής Συνέλευσης συνεχίζονται έως τις 28 Σεπτεμβρίου· το άρθρο αποτυπώνει τις παρεμβάσεις που είχαν γίνει έως τις 23 Σεπτεμβρίου. Πρόγραμμα Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ
Γκουτέρες: «Η ισχύς χρειάζεται κανόνες»
Στην τελευταία του εναρκτήρια ομιλία ως γενικός γραμματέας, ο Αντόνιο Γκουτέρες περιέγραψε έναν κόσμο όπου οι ρωγμές έχουν γίνει βαθιά χάσματα. Πολεμικές συγκρούσεις, ανισότητες, κλιματική κρίση και τεχνολογικές ανατροπές, υποστήριξε, δεν είναι ξεχωριστά προβλήματα: συνδέονται με το ερώτημα ποιος διαθέτει ισχύ και ποιος λογοδοτεί για τον τρόπο που τη χρησιμοποιεί.
Ο Γκουτέρες εντόπισε τρεις μεγάλες αλλαγές: την ανάδειξη νέων κρατικών κέντρων ισχύος, τη μεταφορά δύναμης από τις κυβερνήσεις σε μεγάλες επιχειρήσεις και ισχυρά πρόσωπα, και την αυξανόμενη επιρροή των μηχανών σε αποφάσεις που μέχρι πρόσφατα ανήκαν στους ανθρώπους. Για να αντιμετωπιστούν οι συνέπειες, ζήτησε πολυμερή συνεργασία, μεταρρύθμιση του Συμβουλίου Ασφαλείας και μόνιμη εκπροσώπηση της Αφρικής σε αυτό. Για την τεχνητή νοημοσύνη, υπογράμμισε ότι το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι η ίδια η τεχνολογία, αλλά η χρήση της χωρίς διαφάνεια και λογοδοσία. Η ομιλία Γκουτέρες στον ΟΗΕ
Λούλα: Κυριαρχία και «ο νόμος του ισχυρότερου»
Ο πρόεδρος της Βραζιλίας Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα υπερασπίστηκε την αυτονομία των χωρών της Λατινικής Αμερικής και καταδίκασε τις εξωτερικές πιέσεις και τις παρεμβάσεις στις εκλογικές διαδικασίες. Προειδοποίησε ότι η περιοχή δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως πεδίο επιρροής των ισχυρότερων κρατών και επέκρινε τη χρήση των δασμών ως μέσου οικονομικού καταναγκασμού.
Ο Λούλα απέρριψε την ιδέα ότι η αντιμετώπιση του οργανωμένου εγκλήματος απαιτεί κυρίως στρατιωτικές επιχειρήσεις, ζητώντας συνεργασία για να περιοριστούν οι ροές όπλων και χρήματος. Για τη Γάζα καταδίκασε τη δράση της ισραηλινής κυβέρνησης και τις επιθέσεις της Χαμάς, ενώ προειδοποίησε ότι η επέκταση των οικισμών στη Δυτική Όχθη δυσκολεύει ακόμη περισσότερο τη λύση των δύο κρατών. Η ομιλία του κορυφώθηκε με σφοδρή κριτική προς το Συμβούλιο Ασφαλείας: κατά τον Βραζιλιάνο πρόεδρο, η αδυναμία του να αναλάβει δράση έχει υπονομεύσει την αξιοπιστία ολόκληρου του ΟΗΕ. Σύνοψη της ομιλίας Λούλα από τον ΟΗΕ
Τραμπ: Πίεση στο Ιράν και απόρριψη περιορισμών στην τεχνητή νοημοσύνη
Ο Ντόναλντ Τραμπ παρουσίασε τις Ηνωμένες Πολιτείες ως δύναμη που μπορεί να επιβάλει την ασφάλεια και να καθορίσει την έκβαση διεθνών κρίσεων. Το κεντρικό σημείο της ομιλίας του ήταν το Ιράν: κάλεσε τις άλλες χώρες να συμμετάσχουν στην οικονομική απομόνωσή του και απείλησε με ακόμη σκληρότερη στρατιωτική κλιμάκωση, αν δεν υπάρξει συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα και την περιφερειακή πολιτική της Τεχεράνης.
Παράλληλα, υπερασπίστηκε την απόφαση της κυβέρνησής του να προχωρήσει σε στρατιωτική δράση και επέκρινε διεθνείς θεσμούς, μεταξύ τους το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο. Στο θέμα της τεχνητής νοημοσύνης απέρριψε την ιδέα αυστηρών περιορισμών, υποστηρίζοντας ότι οι κανόνες δεν πρέπει να εμποδίσουν την ανάπτυξή της. Έτσι, η ομιλία του έδωσε έμφαση στην εθνική ισχύ και στην ελευθερία δράσης των ΗΠΑ — μια προσέγγιση που βρίσκεται σε ένταση με τις εκκλήσεις άλλων ηγετών για κοινά διεθνή όρια και μεγαλύτερο έλεγχο. Guardian: τα βασικά σημεία της ομιλίας Τραμπ
Ιορδανία: Η διεθνής προσοχή ως πολιτική επιλογή
Ο βασιλιάς της Ιορδανίας Αμπντάλα Β΄ εστίασε σε έναν παράγοντα που συχνά περνά απαρατήρητος: τη διάρκεια της διεθνούς προσοχής. Το πού στρέφονται τα βλέμματα των κυβερνήσεων και των μέσων, υποστήριξε, επηρεάζει ποιες κρίσεις παραμένουν στο διπλωματικό τραπέζι και ποιες κινδυνεύουν να θεωρηθούν «κανονικότητα».
Ο Ιορδανός μονάρχης κατηγόρησε την ισραηλινή κυβέρνηση ότι συνεχίζει τις επιθέσεις στη Γάζα και ότι διαμορφώνει νέα δεδομένα στη Δυτική Όχθη με την επέκταση των οικισμών, τη βία και τον εκτοπισμό Παλαιστινίων. Προειδοποίησε ότι η αδυναμία εφαρμογής του διεθνούς δικαίου για δεκαετίες θέτει υπό αμφισβήτηση την ίδια του την αξία. Τόνισε ακόμη πως οι περιφερειακές συγκρούσεις δεν μένουν περιορισμένες στα σύνορα της περιοχής: επηρεάζουν το εμπόριο, την ενέργεια και το κόστος ζωής σε χώρες πολύ μακρύτερα από τη Μέση Ανατολή. Η ομιλία του βασιλιά Αμπντάλα
Ερντογάν: Αναθεώρηση του Συμβουλίου Ασφαλείας
Ο πρόεδρος της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν υποστήριξε ότι ο ΟΗΕ έχει απογοητεύσει τους πληθυσμούς που στρέφονται σε αυτόν για προστασία, από τη Γάζα και το Σουδάν έως την Ουκρανία. Επανέλαβε την πάγια θέση του ότι το διεθνές σύστημα είναι άδικο όταν οι αποφάσεις για την ειρήνη και την ασφάλεια εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τις πέντε μόνιμες δυνάμεις του Συμβουλίου Ασφαλείας.
Ζήτησε μεταρρύθμιση του ΟΗΕ και τόνισε ότι το διεθνές δίκαιο πρέπει να ισχύει με τον ίδιο τρόπο για ισχυρά και αδύναμα κράτη. Η παρέμβασή του συνέδεσε την καταδίκη της κατάστασης στη Γάζα με ένα ευρύτερο επιχείρημα: όσο το Συμβούλιο Ασφαλείας παραμένει ακινητοποιημένο από τις αντιπαραθέσεις των ισχυρών, η αξιοπιστία των διεθνών θεσμών θα συνεχίσει να φθίνει. ΟΗΕ στην Τουρκία: σύνοψη της ομιλίας Ερντογάν
Μακρόν: «Τάξη κανόνων ή νόμος της ζούγκλας;»
Ο Εμανουέλ Μακρόν έθεσε το ερώτημα αν η διεθνής κοινότητα θα επιστρέψει σε έναν κόσμο όπου κυριαρχεί ο ισχυρότερος ή αν θα υπερασπιστεί μια τάξη βασισμένη σε κανόνες. Ο Γάλλος πρόεδρος καταδίκασε την αδράνεια απέναντι στην ανθρωπιστική κατάσταση στη Γάζα και έθεσε υπό αμφισβήτηση την αξιοπιστία των κυβερνήσεων που μιλούν για ειρήνη χωρίς να εξασφαλίζονται στην πράξη ανθρωπιστική πρόσβαση και πολιτική προοπτική.
Στήριξε την παλαιστινιακή κυριαρχία, αλλά υπογράμμισε ότι αυτή δεν αναιρεί την ανάγκη ασφάλειας για το Ισραήλ. Παράλληλα, επανέλαβε τη στήριξη της Γαλλίας στην Ουκρανία και ζήτησε αναθεώρηση της σύνθεσης του Συμβουλίου Ασφαλείας, με ουσιαστικότερη εκπροσώπηση της Αφρικής. Για την τεχνητή νοημοσύνη, υποστήριξε ότι η συζήτηση για κανόνες δεν μπορεί να αφεθεί μόνο στις δύο μεγάλες τεχνολογικές δυνάμεις και στις ιδιωτικές εταιρείες. ΟΗΕ: σύνοψη της ομιλίας Μακρόν
Ηνωμένο Βασίλειο και Καναδάς: οι λέξεις για τη λύση των δύο κρατών
Ο Βρετανός πρωθυπουργός Άντι Μπέρναμ εστίασε στην παραπληροφόρηση και στην ασφάλεια. Κατηγόρησε τη Ρωσία ότι αξιοποιεί ψεύτικες ιστοσελίδες, αυτοματοποιημένους λογαριασμούς και παραποιημένο περιεχόμενο για να επηρεάζει την κοινή γνώμη. Παρουσίασε σχέδιο για τη δημιουργία βρετανικού κέντρου που θα εντοπίζει και θα αντιμετωπίζει τέτοιες κρατικές εκστρατείες, ενώ ζήτησε διεθνή πρότυπα για την ασφαλή ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης. Σε συζήτηση για το Παλαιστινιακό, προειδοποίησε ότι οι κυβερνήσεις θα χάσουν ακόμη περισσότερο την εμπιστοσύνη των πολιτών αν συνεχίσουν να μιλούν για λύση δύο κρατών χωρίς να προχωρούν σε συγκεκριμένες ενέργειες. ΟΗΕ: σύνοψη της βρετανικής ομιλίας
Ο Καναδός πρωθυπουργός Μαρκ Κάρνεϊ ανακοίνωσε νέα οικονομική βοήθεια για τους Παλαιστινίους, με το μεγαλύτερο μέρος να προορίζεται για ανθρωπιστικές ανάγκες και ένα τμήμα για την υποστήριξη της ειρήνης και της ασφάλειας. Υποστήριξε ότι η προοπτική των δύο κρατών πρέπει να διατηρηθεί με πρακτικά βήματα, ενώ επέκρινε την επέκταση των οικισμών στη Δυτική Όχθη. Ταυτόχρονα, αναγνώρισε τις απειλές που αντιμετωπίζουν οι Ισραηλινοί από τη Χαμάς και το Ιράν. Al Jazeera: οι παρεμβάσεις Γαλλίας, Βρετανίας και Καναδά
Μια Γενική Συνέλευση με κοινές διαπιστώσεις και ασύμβατες απαντήσεις
Από τις πρώτες ομιλίες προκύπτει ένα κοινό συμπέρασμα: ο ΟΗΕ δυσκολεύεται να ανταποκριθεί στις κρίσεις και χρειάζεται αναθεώρηση. Το αίτημα αυτό ακούστηκε από τον Γκουτέρες, τον Λούλα, τον Ερντογάν και τον Μακρόν, αν και για διαφορετικούς λόγους και με διαφορετικές προτεραιότητες.
Η συμφωνία, όμως, τελειώνει εκεί. Οι ηγέτες δεν συμφωνούν για το ποιος παραβιάζει τους διεθνείς κανόνες, για το πώς πρέπει να αντιμετωπιστούν οι πόλεμοι ούτε για το πόσο χώρο πρέπει να έχουν οι διεθνείς θεσμοί απέναντι στις αποφάσεις των κρατών. Η αντιπαράθεση ήταν πιο καθαρή στο ζήτημα της Γάζας και του Ιράν, αλλά φάνηκε και στη συζήτηση για την τεχνητή νοημοσύνη: άλλοι ζήτησαν κοινά όρια και λογοδοσία, ενώ ο Τραμπ υποστήριξε ότι οι περιορισμοί μπορεί να εμποδίσουν την ανάπτυξή της.
Αυτή είναι η βασική αντίφαση της φετινής Συνέλευσης: σχεδόν όλοι επικαλούνται την ειρήνη και το διεθνές δίκαιο, αλλά δεν υπάρχει κοινή συμφωνία για το πώς εφαρμόζονται όταν συγκρούονται με τα συμφέροντα των ισχυρών. Και όσο το χάσμα αυτό παραμένει, η κρίση του ΟΗΕ δεν θα είναι μόνο κρίση αποτελεσματικότητας. Θα είναι κρίση εμπιστοσύνης.
