Παρ’ όλη την ονομαστική αύξηση της συνολικής κατανάλωσης, η πραγματικότητα που βιώνει η πλειονότητα των ελληνικών νοικοκυριών παραμένει εξαιρετικά σκληρή, καθώς το ανεξέλεγκτο κύμα της ακρίβειας συνεχίζει να ροκανίζει το διαθέσιμο εισόδημα.
Τα πρόσφατα στοιχεία της Έρευνας Οικογενειακών Προϋπολογισμών της ΕΛΣΤΑΤ για το 2025 αποτυπώνουν ανάγλυφα ένα βαθύ δομικό πρόβλημα. Οι συνεχείς ανατιμήσεις στα πλέον βασικά αγαθά επιβαρύνουν δυσανάλογα τα χαμηλά και μεσαία στρώματα, εξαναγκάζοντάς τα σε περικοπές ακόμη και στα είδη πρώτης ανάγκης, ενώ η συνολική καταναλωτική δαπάνη απέχει ακόμη σημαντικά από τα επίπεδα πριν από την οικονομική κρίση.
Η ακρίβεια στο καθημερινό τραπέζι έχει μετατραπεί σε καθημερινό βραχνά. Με τη μέση μηνιαία δαπάνη για τρόφιμα να έχει σκαρφαλώσει στα 371,20 ευρώ, καταγράφοντας αύξηση 4,1% μέσα σε μόλις έναν χρόνο, οι καταναλωτές βρίσκονται αντιμέτωποι με αλλεπάλληλες ανατιμήσεις σε κομβικές κατηγορίες.
Εκρήξεις τιμών σημειώνονται:
- στον καφέ και το κακάο κατά 11,9%
- στο κρέας κατά 9,9% και
- στα ψάρια κατά 8%
ενώ σημαντικές αυξήσεις καταγράφονται στα γαλακτοκομικά, τα φρούτα και τα γλυκίσματα. Η πίεση αυτή αποτυπώνεται καθαρά στην αλλαγή των καταναλωτικών συνηθειών, καθώς τα νοικοκυριά υποχρεώνονται να περιορίσουν τις ποσότητες σε βασικά είδη διατροφής, όπως το ψάρι, το ψωμί, τα λαχανικά και το γάλα, στρεφόμενα αναγκαστικά σε πιο οικονομικές λύσεις υδατανθράκων, όπως τα αυγά, τα ζυμαρικά και το ρύζι.
Παράλληλα με τη διατροφή, το κόστος στέγασης εξελίσσεται σε έναν δεύτερο ισχυρό πυλώνα αδιεξόδου. Με μέση μηνιαία επιβάρυνση 268,12 ευρώ και ετήσια αύξηση 8,3%, η στέγη απορροφά δυσανάλογα μεγάλο μέρος των εισοδημάτων, φτάνοντας να αντιπροσωπεύει το 23,4% του προϋπολογισμού για όσους ζουν στο ενοίκιο.
Όταν η επιβάρυνση της στέγασης συνδυαστεί με τις δαπάνες διατροφής, το αποτέλεσμα είναι αποκαρδιωτικό για τα ασθενέστερα οικονομικά στρώματα. Το φτωχότερο 20% του πληθυσμού αναγκάζεται να διαθέτει το εκπληκτικό 54,4% του συνολικού του προϋπολογισμού αποκλειστικά για να καλύψει τις στοιχειώδεις ανάγκες διατροφής και στέγης, την ώρα που το πλουσιότερο 20% δαπανά για τους ίδιους σκοπούς μόλις το 34,5%.
Αυτή η άνιση κατανομή του βάρους της ακρίβειας διευρύνει συνεχώς το κοινωνικό χάσμα. Η ψαλίδα μεταξύ των υψηλότερων και των χαμηλότερων εισοδηματικών κατηγοριών διευρύνθηκε περαιτέρω, με τη μέση δαπάνη του πλουσιότερου 20% να είναι πλέον 5,78 φορές μεγαλύτερη από εκείνη του φτωχότερου 20%. Παράλληλα, έντονες ανισότητες καταγράφονται τόσο γεωγραφικά, με την Αττική να εμφανίζει αισθητά υψηλότερη ετήσια δαπάνη σε σύγκριση με την περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας, όσο και βάσει της επαγγελματικής κατάστασης, όπου οι άνεργοι και οι οικονομικά μη ενεργοί βρίσκονται σε εξαιρετικά μειονεκτική θέση.
Στην πραγματικότητα, η ονομαστική αύξηση της μέσης μηνιαίας δαπάνης στα 1.820,20 ευρώ δεν συνιστά ευημερία, αλλά αντανάκλαση των φουσκωμένων τιμών που υποχρεώνεται να πληρώσει ο καταναλωτής για τα ίδια ή και λιγότερα αγαθά.
Το γεγονός ότι η μέση μηνιαία δαπάνη παραμένει κατά 12% χαμηλότερη από τα επίπεδα του 2008 αποδεικνύει ότι τα ελληνικά νοικοκυριά δεν έχουν ανακτήσει την πραγματική αγοραστική τους δύναμη.
Όσο η ασταμάτητη ακρίβεια στα είδη πρώτης ανάγκης και στη στέγαση συνεχίζει να καταβροχθίζει το μεγαλύτερο μέρος του οικογενειακού εισοδήματος, η οικονομική ανάσα θα παραμένει ένα μακρινό ζητούμενο για τη συντριπτική πλειονότητα των πολιτών.
