Η βενζίνη έχει στρογγυλοκαθίσει κοντά στα δύο ευρώ το λίτρο, τα ενοίκια παραμένουν απρόσιτα και οι τιμές των διακοπών θύμισαν εποχές ακρίβειας χωρίς τέλος.
Κι όμως, μέσα σε αυτό το περιβάλλον, ο πληθωρισμός στα τρόφιμα τον Ιούλιο εμφανίστηκε αρνητικός, στο -4%. Το στοιχείο δημοσιοποίησε η Eurostat και το επισήμανε ο υπουργός Ανάπτυξης Τάκης Θεοδωρικάκος, παραδεχόμενος ωστόσο πως αυτή η μικρή υποχώρηση δεν είναι αιτία πανηγυρισμού ούτε εφησυχασμού. Και πράγματι δεν θα μπορούσε να είναι, όταν ο σωρευτικός πληθωρισμός στα τρόφιμα ξεπερνά το 36% σε βάθος εξαετίας.
Ένα εύθραυστο αρνητικό πρόσημο που δεν σημαίνει ανακούφιση
Το -4% αναφέρεται στον εναρμονισμένο πληθωρισμό τροφίμων, ο οποίος περιλαμβάνει και τις δαπάνες των ξένων επισκεπτών. Αντίθετα, ο εθνικός πληθωρισμός του ελληνικού καλαθιού εξακολουθεί να κινείται σε θετικό έδαφος, έστω και με μικρή ετήσια αύξηση 0,4%. Με άλλα λόγια, η αποκλιμάκωση που καταγράφεται στον δείκτη δεν αποτυπώνει πλήρως την καθημερινή εμπειρία του μέσου νοικοκυριού, το οποίο συνεχίζει να βλέπει τις τιμές σε βασικά είδη να παραμένουν υψηλές.
Το κυβερνητικό «δίχτυ ασφαλείας» ενόψει Σεπτεμβρίου
Για τον Σεπτέμβριο υπάρχουν ήδη προμηνύματα ανατιμήσεων και στα τρόφιμα, κυρίως λόγω της αύξησης του ενεργειακού κόστους. Η κυβέρνηση έχει προετοιμάσει μια συμφωνία κυρίων μεταξύ του υπουργείου Ανάπτυξης και των προμηθευτών, με στόχο εθελοντικές μειώσεις τιμών σε βασικά τρόφιμα και είδη ευρείας κατανάλωσης, περίπου 7% μεσοσταθμικά. Στη συμφωνία συμμετέχουν και τα σούπερ μάρκετ, αναλαμβάνοντας τη δέσμευση να προσθέσουν επιπλέον έκπτωση από 1,5% έως 2%. Τον Ιούλιο και τον Αύγουστο υπήρξε αντίστοιχη συμφωνία για συγκράτηση τιμών σε 2.000 κωδικούς, μετά τη λήξη του μέτρου του πλαφόν στο περιθώριο κέρδους στις 30 Ιουνίου. Η κυβέρνηση επιχειρεί έτσι να παρουσιάσει έργο στην περίφημη μάχη κατά της ακρίβειας, η οποία όμως, όπως λέγεται, έχει πολλά ποδάρια.
Η πραγματική πίεση στο πορτοφόλι
Καθώς η ενεργειακή κρίση αναθερμαίνεται λόγω της αβεβαιότητας στα Στενά του Ορμούζ και οι τιμές του πετρελαίου brent τραβούν ξανά την ανιούσα, οι προσπάθειες καλλιέργειας θετικού κλίματος πέφτουν σε άγονο έδαφος. Άγονο όσο και το πορτοφόλι των νοικοκυριών, που βλέπουν το πραγματικό τους εισόδημα να μειώνεται με τον ταχύτερο ρυθμό από όλες τις χώρες του ΟΟΣΑ. Η εικόνα μιας μικρής υποχώρησης του πληθωρισμού στα τρόφιμα μοιάζει, επομένως, περισσότερο με προσωρινή ανάπαυλα παρά με οριστική αντιστροφή της τάσης.
JP Morgan: Μια κλιμακούμενη καταιγίδα στα τρόφιμα
Σε νέα μελέτη με τίτλο «Η επισιτιστική ασφάλεια είναι εθνική ασφάλεια: Μια κλιμακούμενη καταιγίδα», η αμερικανική πολυεθνική τράπεζα JP Morgan προειδοποιεί για παγκόσμια κρίση στα τρόφιμα. Σύμφωνα με την ανώτερη οικονομολόγο της τράπεζας, Νόρα Σεντιβάνι, μια νέα παγκόσμια επισιτιστική κρίση ενδέχεται να βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη εξαιτίας των «5 W»: War, Weather, Warehousing, Water, Waste, δηλαδή πόλεμος, καιρικές συνθήκες, αποθήκευση, νερό και σπατάλη. Η μελέτη, μέρος της οποίας προδημοσίευσε το Newsweek, καθιστά σαφές ότι δεν πρόκειται για βραχύβια αναταραχή. Η JP Morgan εκτιμά ότι ο κύκλος του πληθωρισμού στα τρόφιμα πιθανότατα θα ασκήσει πίεση κατά το πρώτο εξάμηνο του 2027, επιταχύνοντας στο 5% από 2,7% την αντίστοιχη περίοδο του 2026. Το μήνυμα αυτή τη φορά είναι ακόμη πιο επείγον.
Ορμούζ, λιπάσματα και η ωρολογιακή βόμβα
Το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ μετά την επίθεση ΗΠΑ και Ισραήλ στο Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου, εκτός από το ενεργειακό σοκ που προκάλεσε, θέτει σε κίνδυνο την παγκόσμια προσφορά λιπασμάτων. Υπολογίζεται ότι από τα Στενά διέρχεται περίπου το ένα τρίτο των αζωτούχων λιπασμάτων, τα οποία είναι απαραίτητα για περίπου το 50% των καλλιεργειών παγκοσμίως. Ήδη από το πρώτο δίμηνο του πολέμου, οι τιμές των αζωτούχων λιπασμάτων αυξήθηκαν κατά 25% έως 50%, σύμφωνα με την JP Morgan. Η αύξηση των τιμών του φυσικού αερίου, βασικής πρώτης ύλης για την παραγωγή ουρίας, επιβαρύνει ακόμη περισσότερο το κόστος. Οι αναλυτές προειδοποιούν ότι η έλλειψη αζωτούχων λιπασμάτων αποτελεί ωρολογιακή βόμβα. Επειδή τα λιπάσματα αυτά χρησιμοποιούνται στα πρώτα στάδια ανάπτυξης των καλλιεργειών, οι επιπτώσεις μιας τέτοιας έλλειψης ενδέχεται να γίνουν αισθητές ακόμη και έναν χρόνο αργότερα.
Οι πιο ευάλωτες οικονομίες και η θέση της Ελλάδας
Οι μεγαλύτερες επιπτώσεις από τον πληθωρισμό στα τρόφιμα συγκεντρώνονται στις αναδυόμενες αγορές της Ασίας και της Λατινικής Αμερικής, όπου η γεωργία που εξαρτάται από τις καιρικές συνθήκες παίζει σημαντικότερο ρόλο στην οικονομική δραστηριότητα. Η Ινδία, η Κολομβία, η Ινδονησία, η Βραζιλία, η Ταϊβάν και η Κορέα αναδεικνύονται ως οι πιο ευαίσθητες οικονομίες. Για τις αναδυόμενες οικονομίες, οι πληθωριστικές πιέσεις στα τρόφιμα ισοδυναμούν με οξύ κίνδυνο επισιτιστικής κρίσης. Για τις ανεπτυγμένες οικονομίες, ένας νέος πληθωριστικός κύκλος στα είδη διατροφής μεταφράζεται σε περαιτέρω συρρίκνωση του εισοδήματος, ιδίως των πιο αδύναμων οικονομικά νοικοκυριών. Η Ελλάδα, ως μέλος του ΟΟΣΑ, ανήκει τυπικά στις ανεπτυγμένες οικονομίες, όμως σε θέματα εισοδήματος βρίσκεται στις τελευταίες θέσεις, γεγονός που την καθιστά ιδιαίτερα ευάλωτη σε ένα νέο κύμα ακρίβειας.
Το φάσμα του «Σούπερ Ελ Νίνιο»
Αν ο πόλεμος είναι η Σκύλα, η Χάρυβδη είναι ο ερχομός ενός νέου «Σούπερ Ελ Νίνιο», όπως το αποκαλούν ήδη οι μετεωρολόγοι. Στο κλιματικό φαινόμενο Ελ Νίνιο, οι θερμοκρασίες της επιφάνειας της θάλασσας είναι υψηλότερες από τον μέσο όρο στον κεντρικό και ανατολικό τροπικό Ειρηνικό. Το Κέντρο Κλιματικών Προβλέψεων της Εθνικής Μετεωρολογικής Υπηρεσίας των ΗΠΑ εκτιμά ότι υπάρχει πάνω από 90% πιθανότητα εμφάνισης ενός πολύ ισχυρού φαινομένου Ελ Νίνιο κατά τη διάρκεια του φθινοπώρου και του χειμώνα του 2026. Μάλιστα, υπάρχει 69% πιθανότητα να είναι το μεγαλύτερο φαινόμενο Ελ Νίνιο που έχει καταγραφεί από το 1950. Ένα τέτοιο «Σούπερ Ελ Νίνιο» θα μπορούσε να μεταβάλει τα επίπεδα θερμοκρασίας και βροχοπτώσεων σε διαφορετικές ηπείρους για μήνες. Οι ευάλωτες περιοχές ενδέχεται να αντιμετωπίσουν διαταραχές στην παραγωγή τροφίμων, στην ασφάλεια του νερού και στην αλιεία. Τα Ηνωμένα Έθνη προειδοποιούν ότι το Ελ Νίνιο αυξάνει συνήθως τους κινδύνους ξηρασίας στην Κεντρική Αμερική, τη Νοτιοανατολική Ασία, το Σαχέλ και τη νότια Αφρική, ενώ παράλληλα αυξάνει τους κινδύνους πλημμύρας στην Ανατολική Αφρική και τη Νότια Αμερική.
Προς το παρόν, η Ευρώπη θεωρείται λιγότερο εκτεθειμένη, σύμφωνα με τις προβλέψεις της JP Morgan. Ωστόσο, έκθεση της Oxford Economics επιβεβαιώνει ότι πληθωριστικές πιέσεις στα τρόφιμα θα γίνουν πιο ορατές από το 2027, με μέσο όρο πληθωρισμού τροφίμων το 3%. Για την Ελλάδα, αυτό σημαίνει ότι η όποια σημερινή αποκλιμάκωση δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως επιστροφή στην κανονικότητα, αλλά ως εύθραυστη ανάσα πριν από μια πιθανή νέα διεθνή αναταραχή τιμών. Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι μόνο η προσωρινή συγκράτηση τιμών μέσω εθελοντικών συμφωνιών, αλλά η ενίσχυση του πραγματικού εισοδήματος και της επισιτιστικής ανθεκτικότητας απέναντι σε μια παγκόσμια καταιγίδα που, σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις, δεν έχει ακόμη κορυφωθεί.
