Γράφει ο Κωνσταντίνος Ταχτσίδης
Η έκρηξη της ακρίβειας έχει πάψει προ πολλού να είναι μία παροδική οικονομική συνθήκη λόγω πληθωρισμού. Είναι πλέον ένα καθεστώς που “αποφασίζει” τι θα μπει στο καλάθι, ποια οικογενειακή ανάγκη θα αναβληθεί και πόση αξιοπρέπεια μπορεί να χωρέσει σε έναν μισθό.
Απέναντι σε αυτό το καθεστώς, η ελληνική κυβέρνηση αποφάσισε επιτέλους να συγκρουστεί όσο αποφασιστικά συγκρούεται εδώ και 7 χρόνια με την υποβάθμιση της ποιότητας της ζωή των πολιτών.
Τι έκανε; Ζήτησε ευγενικά από τα σούπερ μάρκετ να γίνουν, για λίγο, λιγότερο ακριβά.
Όχι με πλαφόν, αυστηρούς ελέγχους ή δεσμευτικούς κανόνες. Εθελοντικά.
Και εγένετο «Εθνική Πρωτοβουλία Μείωσης Τιμών». Μία ακόμα εντυπωσιακή, με όρους μάρκετινγκ, ονομασία.
«Εθνική», επειδή αφορά όλους.
«Πρωτοβουλία», επειδή δεν αποτελεί δεσμευτική κρατική πολιτική και «μείωση τιμών», επειδή η κυβέρνηση προτιμά να μη συζητά ποιοι, πώς και με ποια περιθώρια κέρδους τις αύξησαν.
Η αντιμετώπιση της ακρίβειας ανατίθεται έτσι στην εθελοντική προσφορά των ολιγοπωλίων, τα οποία αποκτούν πλέον και τον ρόλο του κοινωνικού ευεργέτη.
Έτσι λοιπόν, όπως ανακοινώθηκε, περισσότεροι από 90 προμηθευτές και 12 αλυσίδες σούπερ μάρκετ θα μειώσουν, εθελοντικά φυσικά, τις τιμές σε τρόφιμα, σχολικά και άλλα βασικά προϊόντα κατά 5% έως 30%.
Έπειτα από χρόνια ακρίβειας που έχει πραγματικά γονατίσει την πλειοψηφία των πολιτών, και μετά απο πολλές αποτυχημένες προσπάθειες, η κυβέρνηση Μητσοτάκη βρήκε επιτέλους τον τρόπο να προστατεύσει τους πολίτες. Ζήτησε από τις ίδιες επιχειρήσεις που καθορίζουν τις τιμές να κατεβάσουν, αν θέλουν, ορισμένες από αυτές και για όσο διάστημα επιλέξουν.
Το κράτος δεν θα επιβάλει, δεν θα ρυθμίσει, δεν θα συγκρουστεί.
Θα ευχαριστήσει δημοσίως την αγορά για την κοινωνική της ευαισθησία.
Όταν το κράτος παρακαλεί την αγορά να δείξει αυτοσυγκράτηση, δεν ασκεί κοινωνική πολιτική, αλλά μετατρέπει την προστασία του εισοδήματος σε πράξη εταιρικής καλής θέλησης.
Αντί να επιβάλλει κανόνες σε όσους καθορίζουν τις τιμές και τα περιθώρια κέρδους, τους προσφέρει τον ρόλο του ευεργέτη. Οι ίδιες επιχειρήσεις που συμμετέχουν στη εκτίναξη του κόστους ζωής καλούνται τώρα να εμφανιστούν ως μέρος της λύσης, χωρίς ουσιαστική υποχρέωση και χωρίς κόστος αν αρνηθούν.
Η ακρίβεια, όμως, δεν είναι φυσικό φαινόμενο, αλλα κυρίως αποτέλεσμα συσχετισμών ισχύος.
Από τη μία βρίσκονται μεγάλες αλυσίδες και προμηθευτές με τη δυνατότητα να καθορίζουν τιμές και από την άλλη, εργαζόμενοι και καταναλωτές των οποίων οι μισθοί κυριολεκτικά δεν μπορούν πλέον να καλύψουν τό κόστος στέγασης, αγοράς βασικών αγαθών και λογαριασμών ενέργειας.
Η αποστολή της πολιτικής είναι να παρεμβαίνει σε αυτή την ανισορροπία, όχι να τη βαφτίζει «εθελοντική συνεργασία».
Ένας εθελοντικός μηχανισμός αφήνει αναπάντητα τα βασικά ερωτήματα.
Ποιος ελέγχει αν η αρχική τιμή είχε προηγουμένως αυξηθεί;
Τι συμβαίνει όταν λήξει η περίοδος της έκπτωσης;
Ποια συνέπεια έχει μια επιχείρηση που δεν συμμετέχει; Καμία. Η αγορά διατηρεί τον έλεγχο και η κυβέρνηση αντιμετωπίζει ξανα την αξιοπρέπεια των πολιτών με επικοινωνιακά κολπάκια του χειρίστου είδους.
Ακόμη και αν υπάρξει μια μικρή προσωρινή ανακούφιση, η αιτία του προβλήματος παραμένει ανέγγιχτη.
Η απώλεια αγοραστικής δύναμης είναι μόνιμη, ενώ οι μειώσεις περιορισμένες και προσωρινές.
Έτσι, οι υψηλές τιμές κανονικοποιούνται και κάθε μικρή υποχώρησή τους διαφημίζεται ως κοινωνική προσφορά.
Έτσι ο πολίτης εμφανίζεται αποκλειστικά ως καταναλωτής που κυνηγά προσφορές, όχι ως εργαζόμενος που δικαιούται μισθό ικανό να καλύπτει τις ανάγκες του.
Η ακρίβεια αντιμετωπίζεται ως πρόβλημα συμπεριφοράς στο ράφι και όχι ως μηχανισμός αναδιανομής εισοδήματος από κάτω προς τα πάνω.
Πραγματική παρέμβαση σημαίνει αυστηροί έλεγχοι στα περιθώρια κέρδους, διαφάνεια σε ολόκληρη την αλυσίδα τιμολόγησης, ουσιαστική εποπτεία της αγοράς, ενίσχυση των συλλογικών συμβάσεων και πραγματική αύξηση των μισθών. Σημαίνει ότι τα τρόφιμα, η ενέργεια και η στέγη αντιμετωπίζονται ως βασικές κοινωνικές ανάγκες και όχι απλώς ως πεδία ανεμπόδιστης κερδοφορίας.
Μια κυβέρνηση που στηρίζεται στην καλή θέληση των επιχειρήσεων δεν ανακάλυψε μια πιο ευεργετική πολιτική, το αντίθετο, οι «εθελοντικές μειώσεις τιμών» είναι η παραίτηση του κράτους από την πολιτική.
Αυτό που έκανε είναι ότι εκχώρησε στις επιχειρήσεις την κοινωνική ευθύνη του κράτους.
Και ένα κράτος που δεν είναι διατεθειμένο να συγκρουστεί με την οικονομική ισχύ δεν μπορεί να προστατεύσει την κοινωνία, αλλά μόνο να διαχειρίζεται τη δυστυχία.
