Δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι διαδήλωσαν από την Dam έως το Museumplein, λίγες ημέρες πριν από την παρουσίαση του ολλανδικού προϋπολογισμού. Η ενεργειακή μετάβαση συνδέεται πλέον ευθέως με το κόστος ζωής, την κοινωνική δικαιοσύνη και την ασφάλεια των νοικοκυριών
Περισσότεροι από 40.000 άνθρωποι κατέβηκαν το Σάββατο 12 Σεπτεμβρίου στους δρόμους του Άμστερνταμ, συμμετέχοντας στη μεγάλη Klimaatmars, την κλιματική πορεία που οργανώθηκε λίγες μόλις ημέρες πριν από την Prinsjesdag και την παρουσίαση του κρατικού προϋπολογισμού.
Η πορεία ξεκίνησε από την πλατεία Dam και κατέληξε στο Museumplein, με δεκάδες διαφορετικά μπλοκ: νέους, συνδικάτα, εργαζόμενους στον χώρο της υγείας, περιβαλλοντικές οργανώσεις, θρησκευτικές κοινότητες, οργανώσεις κοινωνικής δικαιοσύνης και συλλογικότητες για τη δημόσια συγκοινωνία και την κατοικία. Οι διοργανωτές υπολόγισαν τη συμμετοχή σε πάνω από 40.000 άτομα.
Το κεντρικό σύνθημα ήταν απλό:
«Kies voor onze toekomst. Weg met fossiel» — «Διαλέξτε το μέλλον μας. Τέλος στα ορυκτά καύσιμα».
Όμως πίσω από το οικολογικό μήνυμα υπήρχε πλέον μια πολύ ευρύτερη κοινωνική διεκδίκηση.
«Καθαρή ενέργεια σημαίνει και χαμηλότερους λογαριασμούς»
Η κλιματική κρίση στην Ολλανδία δεν παρουσιάστηκε αυτή τη φορά ως ένα μακρινό περιβαλλοντικό πρόβλημα.
Οι διοργανωτές συνέδεσαν ευθέως τη χρήση πετρελαίου, αερίου και άνθρακα με την ενεργειακή ανασφάλεια και το κόστος ζωής.
Η Klimaatcrisis Coalitie υποστηρίζει ότι όσο η χώρα εξαρτάται από τα ορυκτά καύσιμα, τα νοικοκυριά θα παραμένουν εκτεθειμένα στις διεθνείς κρίσεις και στις μεγάλες διακυμάνσεις των τιμών της ενέργειας.
Το αίτημα επομένως δεν είναι απλώς «λιγότερες εκπομπές».
Είναι:
φθηνότερη ενέργεια, ενεργειακή ασφάλεια και δίκαιη μετάβαση.
Να πληρώσουν οι μεγάλοι ρυπαντές
Ένα από τα ισχυρότερα μηνύματα της κινητοποίησης ήταν ότι το κόστος της κλιματικής μετάβασης δεν μπορεί να μεταφερθεί ξανά στα νοικοκυριά.
Οργανώσεις όπως η Oxfam και η Milieudefensie ζήτησαν υψηλότερη φορολόγηση των μεγάλων ρυπαντών και τερματισμό των επιδοτήσεων στα ορυκτά καύσιμα.
Η λογική τους είναι απλή:
εάν η κοινωνία χρειάζεται τεράστιες επενδύσεις για καθαρή ενέργεια, μονώσεις κατοικιών, δημόσιες μεταφορές και προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή, ο λογαριασμός δεν μπορεί να πηγαίνει αποκλειστικά στους πολίτες, την ώρα που μεγάλες ενεργειακές εταιρείες καταγράφουν υψηλά κέρδη.
Μόνωση κατοικιών ως κοινωνική πολιτική
Ανάμεσα στα συγκεκριμένα αιτήματα βρίσκεται και ένα εθνικό πρόγραμμα ενεργειακής αναβάθμισης των κατοικιών.
Η πρόταση έχει διπλή στόχευση.
Από τη μία, λιγότερη κατανάλωση ενέργειας σημαίνει χαμηλότερες εκπομπές.
Από την άλλη, σημαίνει και μικρότερους λογαριασμούς για τα νοικοκυριά.
Είναι ίσως ένα από τα πιο ενδιαφέροντα στοιχεία της ολλανδικής συζήτησης: η κλιματική πολιτική επιχειρεί να συνδεθεί με το κοινωνικό κράτος και όχι να εμφανίζεται ως μια πρόσθετη οικονομική επιβάρυνση.
Οι διοργανωτές ζητούν επίσης ταχύτερη ανάπτυξη ηλιακής και αιολικής ενέργειας, μεγαλύτερη ασφάλεια εργασίας για τους εργαζόμενους της ενεργειακής μετάβασης και ισχυρότερη διεθνή συνεργασία για τη σταδιακή εγκατάλειψη των ορυκτών καυσίμων.
Περισσότερα από 30 διαφορετικά κοινωνικά μπλοκ
Η σύνθεση της πορείας ήταν ίσως εξίσου σημαντική με τον αριθμό των συμμετεχόντων.
Περισσότερα από 30 θεματικά μπλοκ συμμετείχαν στην κινητοποίηση.
Υπήρχαν νέοι, γιατροί και νοσηλευτές, περιβαλλοντικές οργανώσεις, εργαζόμενοι, χριστιανικές κοινότητες, οργανώσεις υπέρ της κοινωνικής δικαιοσύνης, κινήματα κατά της επέκτασης της αεροπορίας και ομάδες προστασίας της φύσης.
Αυτό δείχνει ότι η συζήτηση γύρω από το κλίμα στην Ολλανδία έχει αρχίσει να ξεφεύγει από τα στενά όρια του περιβαλλοντικού κινήματος.
Η κλιματική μετάβαση συνδέεται πλέον με:
μισθούς, λογαριασμούς, κατοικία, δημόσια υγεία, μεταφορές και κοινωνικές ανισότητες.
Λίγες ημέρες πριν από τον προϋπολογισμό
Η χρονική στιγμή της διαδήλωσης δεν ήταν τυχαία.
Στις 15 Σεπτεμβρίου πραγματοποιείται η Prinsjesdag, η παραδοσιακή ημέρα παρουσίασης του προϋπολογισμού και των βασικών κυβερνητικών πολιτικών για την επόμενη χρονιά.
Η κινητοποίηση οργανώθηκε ακριβώς πριν από αυτή τη διαδικασία, ώστε να ασκηθεί πίεση στην κυβέρνηση του Rob Jetten.
Η Klimaatcrisis Coalitie υποστηρίζει ότι οι επιλογές που θα ληφθούν τώρα θα καθορίσουν για χρόνια το ενεργειακό και κοινωνικό μοντέλο της χώρας.
Γι’ αυτό και πολλά από τα πανό απευθύνονταν προσωπικά στον πρωθυπουργό.
Το μήνυμα ήταν ότι οι πολίτες δεν ζητούν απλώς μακροπρόθεσμους κλιματικούς στόχους.
Ζητούν άμεσες πολιτικές αποφάσεις.
Από την οικολογία στην κοινωνική δικαιοσύνη
Εδώ βρίσκεται ίσως και η μεγαλύτερη πολιτική σημασία της πορείας του Άμστερνταμ.
Για πολλά χρόνια, οι αντίπαλοι των κλιματικών πολιτικών υποστήριζαν ότι η πράσινη μετάβαση σημαίνει αναγκαστικά ακριβότερη ζωή:
ακριβότερη ενέργεια, ακριβότερη μετακίνηση, περισσότερους φόρους.
Το νέο κοινωνικό κίνημα επιχειρεί να αντιστρέψει εντελώς αυτή τη λογική.
Υποστηρίζει ότι η συνέχιση της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα είναι αυτή που γίνεται όλο και ακριβότερη.
Ότι η καθαρή ενέργεια μπορεί να σημαίνει φθηνότερους λογαριασμούς.
Ότι η ενεργειακή αναβάθμιση μπορεί να βοηθήσει τα φτωχότερα νοικοκυριά.
Και ότι το βασικό ερώτημα δεν είναι αν η πράσινη μετάβαση έχει κόστος.
Είναι ποιος θα πληρώσει αυτό το κόστος.
40.000 άνθρωποι έθεσαν ένα απλό ερώτημα
Οι περισσότεροι από 40.000 άνθρωποι που περπάτησαν από την Dam έως το Museumplein δεν απαίτησαν μόνο χαμηλότερες εκπομπές CO₂.
Ζήτησαν ένα διαφορετικό κοινωνικό συμβόλαιο για την πράσινη μετάβαση:
καθαρή ενέργεια, φθηνότερους λογαριασμούς, αξιοπρεπή εργασία και μεγαλύτερη συμμετοχή των μεγάλων ρυπαντών στο κόστος.
Η ολλανδική κινητοποίηση δείχνει έτσι μια αλλαγή που αρχίζει να εμφανίζεται σε ολόκληρη την Ευρώπη.
Η κλιματική πολιτική δεν μπορεί πλέον να αντιμετωπίζεται ως ξεχωριστό κεφάλαιο από την κοινωνική πολιτική.
Γιατί όταν μια οικογένεια δεν μπορεί να πληρώσει τον λογαριασμό του ρεύματος, το πρόβλημα δεν είναι μόνο ενεργειακό.
Όταν ένα σπίτι χάνει θερμότητα επειδή ο ένοικος δεν μπορεί να πληρώσει για μόνωση, το ζήτημα δεν είναι μόνο περιβαλλοντικό.
Και όταν τα κέρδη της ρύπανσης συγκεντρώνονται σε λίγους ενώ το κόστος της μετάβασης μοιράζεται στους πολλούς, τότε το κλιματικό ζήτημα μετατρέπεται αναπόφευκτα σε ζήτημα κοινωνικής δικαιοσύνης.
Αυτό ακριβώς φώναξαν χθες περισσότεροι από 40.000 άνθρωποι στο Άμστερνταμ: η πράσινη μετάβαση θα προχωρήσει μόνο αν είναι και δίκαιη.
