Η επιδείνωση κατά €6,35 δισ. δεν αποδεικνύει δημοσιονομικό εκτροχιασμό, αποτελεί όμως σαφές προειδοποιητικό σήμα: οι δαπάνες αυξάνονται με υπερδιπλάσια ταχύτητα από τα έσοδα και το πρωτογενές «μαξιλάρι» περιορίζεται αισθητά.
Μια εντυπωσιακή μεταβολή στην εικόνα των δημόσιων ταμείων καταγράφουν τα στοιχεία που ανακοίνωσε στις 16 Σεπτεμβρίου η Τράπεζα της Ελλάδος. Στο οκτάμηνο Ιανουαρίου–Αυγούστου 2026, το ταμειακό αποτέλεσμα της κεντρικής διοίκησης εμφάνισε έλλειμμα €4,625 δισ., όταν την αντίστοιχη περίοδο του 2025 είχε καταγραφεί πλεόνασμα €1,723 δισ.
Πρόκειται για επιδείνωση ύψους €6,348 δισ. μέσα σε έναν χρόνο. Το μέγεθος είναι αρκετά μεγάλο ώστε να μην μπορεί να περάσει ως μία ασήμαντη λογιστική διακύμανση. Την ίδια στιγμή, όμως, δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως απόδειξη ότι η χώρα απέκτησε ξαφνικά δημοσιονομικό κενό €4,6 δισ. Τα στοιχεία της ΤτΕ αποτυπώνουν ταμειακές ροές και όχι το δημοσιονομικό αποτέλεσμα της Γενικής Κυβέρνησης με τους ευρωπαϊκούς κανόνες ESA.
Η σωστή ανάγνωση βρίσκεται ανάμεσα στον εφησυχασμό και στην καταστροφολογία.
Οι δαπάνες έτρεξαν πολύ ταχύτερα από τα έσοδα
Σύμφωνα με την ανακοίνωση της Τράπεζας της Ελλάδος, τα έσοδα του τακτικού προϋπολογισμού αυξήθηκαν από €46,697 δισ. σε €49,207 δισ., δηλαδή κατά €2,51 δισ. ή περίπου 5,4%.
Οι δαπάνες, όμως, αυξήθηκαν από €42,189 δισ. σε €47,313 δισ. — κατά €5,124 δισ. ή περίπου 12,1%. Με απλά λόγια, οι πληρωμές αυξήθηκαν με υπερδιπλάσια ταχύτητα από τις εισπράξεις.
Ακόμη πιο αποκαλυπτική είναι η συνολική ανάλυση του πίνακα της ΤτΕ:
- Το καθαρό αποτέλεσμα του τακτικού προϋπολογισμού υποχώρησε από πλεόνασμα €5,115 δισ. σε έλλειμμα €1,081 δισ.
- Το έλλειμμα του Προϋπολογισμού Δημοσίων Επενδύσεων διευρύνθηκε από €3,052 δισ. σε €4,730 δισ.
- Το συνολικό αποτέλεσμα του κρατικού προϋπολογισμού μετακινήθηκε από πλεόνασμα €2,063 δισ. σε έλλειμμα €5,811 δισ.
- Οι πληρωμές τόκων αυξήθηκαν από €6,103 δισ. σε €6,772 δισ., δηλαδή κατά €669 εκατ. ή περίπου 11%.
- Το πρωτογενές αποτέλεσμα της κεντρικής διοίκησης παρέμεινε θετικό, περιορίστηκε όμως από €7,826 δισ. σε €2,147 δισ.
Το τελευταίο στοιχείο είναι ιδιαίτερα σημαντικό. Το Δημόσιο εξακολουθεί να εμφανίζει πρωτογενές ταμειακό πλεόνασμα πριν από τους τόκους, αλλά αυτό είναι κατά €5,679 δισ. χαμηλότερο από πέρυσι.
Ο κρίσιμος ρόλος των κρατικών λογαριασμών
Η μεταβολή δεν προκύπτει μόνο από τα έσοδα και τις δαπάνες. Στον τακτικό προϋπολογισμό καταγράφεται αρνητική μεταβολή €2,974 δισ. στους λογαριασμούς του Δημοσίου στην Τράπεζα της Ελλάδος, έναντι θετικής μεταβολής €607 εκατ. το 2025.
Αυτή η διαφορά των περίπου €3,58 δισ. εξηγεί μεγάλο μέρος της επιδείνωσης και δείχνει πόσο έντονα μπορεί να επηρεάζεται το ταμειακό αποτέλεσμα από τη χρονική στιγμή κατά την οποία πραγματοποιούνται πληρωμές, εισπράξεις και κινήσεις διαχείρισης του δημόσιου χρέους.
Υπάρχει, όμως, και ένα δεύτερο μέρος της μεταβολής που είναι περισσότερο ουσιαστικό: αν εξεταστούν μόνο τα έσοδα και οι δαπάνες του τακτικού προϋπολογισμού, το σχετικό πλεόνασμα περιορίστηκε από περίπου €4,51 δισ. σε €1,89 δισ. Δηλαδή, ακόμη και πριν από τις κινήσεις των λογαριασμών, η απόσταση μεταξύ εισπράξεων και πληρωμών μειώθηκε κατά περίπου €2,6 δισ.
Γιατί το υπουργείο εμφανίζει διαφορετικούς αριθμούς
Τα στοιχεία του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών παρουσιάζουν διαφορετική —και σαφώς καλύτερη— εικόνα. Στην τροποποιημένη ταμειακή βάση, το ισοζύγιο του κρατικού προϋπολογισμού στο οκτάμηνο εμφάνισε έλλειμμα €508 εκατ., έναντι στόχου για έλλειμμα €1,611 δισ. Το πρωτογενές πλεόνασμα διαμορφώθηκε σε €6,5 δισ., υψηλότερα από τον στόχο των €4,989 δισ.
Δεν υπάρχει αναγκαστικά αντίφαση. Η ΤτΕ και το υπουργείο χρησιμοποιούν διαφορετική μεθοδολογία, περίμετρο και χειρισμό συγκεκριμένων συναλλαγών. Γι’ αυτό τα δύο αποτελέσματα δεν μπορούν να συγκρίνονται ή να συμψηφίζονται μηχανικά.
Παράλληλα, όμως, και τα στοιχεία του υπουργείου δείχνουν επιδείνωση έναντι του 2025:
- Το συνολικό αποτέλεσμα μετακινήθηκε από πλεόνασμα €1,964 δισ. σε έλλειμμα €508 εκατ.
- Το πρωτογενές πλεόνασμα μειώθηκε από €8,499 δισ. σε €6,5 δισ.
- Οι κρατικές δαπάνες αυξήθηκαν κατά €5,331 δισ., φθάνοντας τα €51,825 δισ.
Το υπουργείο αποδίδει σημαντικό μέρος της αύξησης στην επιτάχυνση των πληρωμών του Ταμείου Ανάκαμψης. Επισημαίνει επίσης ότι η φαινομενική υπέρβαση του πρωτογενούς στόχου κατά €1,511 δισ. περιορίζεται σε μόλις €185 εκατ., εάν αφαιρεθούν ετεροχρονισμοί πληρωμών και ορισμένα έκτακτα έσοδα.
Επομένως, δύο διαπιστώσεις μπορούν να είναι ταυτόχρονα αληθινές: ο προϋπολογισμός παραμένει εντός του επίσημου στόχου, αλλά η εικόνα του είναι αισθητά ασθενέστερη σε σχέση με το περσινό οκτάμηνο.
Τι σημαίνουν τα στοιχεία πριν από τις αξιολογήσεις
Στις 18 Σεπτεμβρίου αναμένονται οι αξιολογήσεις της ελληνικής οικονομίας από Moody’s και Scope Ratings. Οι οίκοι δεν πρόκειται να κρίνουν την πιστοληπτική ικανότητα της χώρας από έναν μεμονωμένο ταμειακό αριθμό. Εξετάζουν κυρίως τη διατηρησιμότητα των πρωτογενών πλεονασμάτων, την πορεία του χρέους, την ανάπτυξη, τις επενδύσεις και την ανθεκτικότητα της οικονομίας. Η πορεία αποκλιμάκωσης του δημόσιου χρέους παραμένει το ισχυρότερο ελληνικό επιχείρημα.
Ωστόσο, τα νέα δεδομένα υπενθυμίζουν ότι η δημοσιονομική εικόνα δεν πρέπει να αξιολογείται αποκλειστικά μέσα από τον ετήσιο στόχο ή από έκτακτες εισπράξεις. Η αύξηση των δαπανών, η επιβάρυνση από τους τόκους και η μεγάλη υποχώρηση του πρωτογενούς ταμειακού αποτελέσματος είναι παράγοντες που χρειάζονται στενή παρακολούθηση.
Το πραγματικό συμπέρασμα
Το έλλειμμα των €4,625 δισ. δεν σημαίνει ότι η Ελλάδα βρίσκεται ήδη σε δημοσιονομικό εκτροχιασμό. Σημαίνει όμως ότι, κάτω από την επιφάνεια των ισχυρών φορολογικών εσόδων και της υπέρβασης των επίσημων στόχων, οι ταμειακές αντοχές έχουν περιοριστεί σημαντικά σε σύγκριση με πέρυσι.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν η μεταβολή θα αντιστραφεί τους επόμενους μήνες, καθώς θα εξομαλύνονται οι χρονικές αποκλίσεις στις πληρωμές και στις ευρωπαϊκές εισροές, ή εάν θα εξελιχθεί σε σταθερή τάση.
Μέχρι να υπάρξουν τα επόμενα στοιχεία, η πιο ακριβής περιγραφή είναι αυτή: δεν υπάρχει ακόμη απόδειξη δημοσιονομικής εκτροπής, υπάρχει όμως ένα καθαρό και σοβαρό προειδοποιητικό σήμα.
