Σε μια κομβικής σημασίας απόφαση, η οποία αναμένεται να προκαλέσει ισχυρές αναταράξεις στο εγχώριο χρηματοπιστωτικό σύστημα, προχώρησε ο Άρειος Πάγος αναφορικά με τον τρόπο υπολογισμού των τόκων στα δάνεια που έχουν υπαχθεί στο νόμο Κατσέλη (ν. 3869/2010).
Η ετυμηγορία του Ανώτατου Δικαστηρίου ανατρέπει τα μέχρι τώρα δεδομένα στην τραπεζική πρακτική, οδηγώντας τις εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων (servicers) στην άμεση απόφαση να «παγώσουν» τη χρέωση τόκων για περίπου 300.000 ρυθμισμένα δάνεια, συνολικού ύψους 6 δισεκατομμυρίων ευρώ, μέχρι να αποσαφηνιστεί πλήρως το νομικό τοπίο.
Η ρίζα του προβλήματος εντοπίζεται στη διατύπωση της απόφασης, η οποία, σύμφωνα με παράγοντες της αγοράς, αφήνει περιθώρια για εκ διαμέτρου αντίθετες ερμηνείες και στερείται της απαιτούμενης νομικής σαφήνειας για την πρακτική εφαρμογή της.
Η βασική διαφοροποίηση που εισάγει ο Άρειος Πάγος έγκειται στο ότι ο υπολογισμός του επιτοκίου δεν πρέπει πλέον να γίνεται επί του εκάστοτε συνολικού ανεξόφλητου κεφαλαίου, όπως ίσχυε παραδοσιακά, αλλά επί της ίδιας της μηνιαίας δόσης που έχει ορίσει το δικαστήριο.
Το Ανώτατο Δικαστήριο στήριξε το σκεπτικό του στον ίδιο τον πυρήνα και τον κοινωνικό σκοπό του νόμου Κατσέλη, ο οποίος θεσπίστηκε για την αντιμετώπιση των οξύτατων προβλημάτων που προκάλεσε η υπερχρέωση των φυσικών προσώπων κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης.
Στόχος της απόφασης είναι η ουσιαστική ελάφρυνση και η οριστική απαλλαγή των χρεών των ευάλωτων δανειοληπτών, προκειμένου να ανακτήσουν την αγοραστική τους δύναμη και να επανενταχθούν ομαλά στην οικονομική και κοινωνική δραστηριότητα της χώρας, εξυπηρετώντας έτσι το ευρύτερο δημόσιο συμφέρον.
Η παραδοσιακή τραπεζική μέθοδος, η οποία ανατρέπεται, βασίζεται στον τοκισμό του συνολικού υπόλοιπου χρέους.
Στο ξεκίνημα της αποπληρωμής, οι τόκοι προκύπτουν από τον πολλαπλασιασμό του μηνιαίου επιτοκίου με το σύνολο του χρέους, με αποτέλεσμα ένα μεγάλο μέρος της δόσης να απορροφάται από τους τόκους και το υπόλοιπο να μειώνει το κεφάλαιο. Σταδιακά, καθώς το κεφάλαιο μειώνεται, μειώνεται και η συμμετοχή των τόκων στη μηνιαία δόση.
Η νέα πραγματικότητα που επιχειρεί να εισάγει η δικαστική απόφαση έχει διχάσει την αγορά, δημιουργώντας δύο βασικές και εκ διαμέτρου αντίθετες ερμηνείες. Από τη μία πλευρά, οι νομικοί εκπρόσωποι των δανειοληπτών υποστηρίζουν ότι η συνολική οφειλή πρέπει απλώς να διαιρείται με τον αριθμό των δόσεων και ο τόκος να υπολογίζεται μηνιαίως αποκλειστικά επί αυτού του σταθερού ποσού της δόσης. Η προσέγγιση αυτή μετατρέπει τα δάνεια σε ουσιαστικά άτοκα, εκμηδενίζοντας την επιτοκιακή επιβάρυνση. Από την άλλη πλευρά, ορισμένοι κύκλοι του χρηματοπιστωτικού τομέα ερμηνεύουν την απόφαση με τέτοιο τρόπο που θέλει τους τόκους να αυξάνονται κάθε μήνα καθώς αποπληρώνονται οι δόσεις.
Λόγω του απόλυτου αδιεξόδου και της αδυναμίας εξαγωγής ασφαλούς συμπεράσματος, τα νομικά επιτελεία των servicers εργάζονται εντατικά για την υποβολή επίσημου ερωτήματος προς τον Άρειο Πάγο, ζητώντας άμεσες και ξεκάθαρες διευκρινίσεις. Μέχρι να δοθεί η απάντηση, οι δανειολήπτες θα καταβάλλουν μόνο το κεφάλαιο της δόσης τους, χωρίς καμία χρέωση τόκου.
Οι οικονομικές επιπτώσεις αυτής της εξέλιξης είναι τεράστιες και προκαλούν έντονο προβληματισμό. Οι πρώτες εκτιμήσεις της αγοράς ανεβάζουν το κόστος για τους πιστωτές στην περιοχή του 1 δισεκατομμυρίου ευρώ. Η ζημιά αυτή αναμένεται να πλήξει απευθείας τις ανακτήσεις των τιτλοποιημένων χαρτοφυλακίων, δημιουργώντας τον ορατό κίνδυνο να καταπέσουν οι κρατικές εγγυήσεις που έχουν παρασχεθεί μέσω του προγράμματος «Ηρακλής», επιβαρύνοντας εν τέλει το δημόσιο χρέος.
Παράλληλα, πέρα από το άμεσο οικονομικό πλήγμα, οι συστημικές τράπεζες και οι διαχειριστές απαιτήσεων εκφράζουν σοβαρές ανησυχίες για τη γενικότερη χρηματοπιστωτική ευστάθεια.
Ο μεγαλύτερος φόβος εστιάζεται στον κίνδυνο δημιουργίας ενός δεδικασμένου, το οποίο ενδέχεται να πυροδοτήσει μαζικές διεκδικήσεις για ανάλογες ευνοϊκές ρυθμίσεις και από άλλες κατηγορίες ευάλωτων οφειλετών, οι οποίοι έχουν ρυθμίσει τις οφειλές τους μέσω διαφορετικών εργαλείων, όπως ο εξωδικαστικός μηχανισμός.
Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να ανατρέψει πλήρως τις ισορροπίες στην αγορά διαχείρισης κόκκινων δανείων και να προκαλέσει νέο κύμα αβεβαιότητας.
