Η μάχη για τον έλεγχο στα Στενά του Ορμούζ έχει εξελιχθεί σε κομβικό σημείο του πολέμου μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ.
Τους τελευταίους μήνες, τόσο η Τεχεράνη όσο και η Ουάσιγκτον έχουν υποστηρίξει ότι διαθέτουν το πάνω χέρι, δημιουργώντας ένα τοπίο αντικρουόμενων δηλώσεων και αβεβαιότητας.
Ωστόσο, σύμφωνα με ανάλυση του CNN, τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν πλέον μια διαφορετική εικόνα: οι Ηνωμένες Πολιτείες, που περιπολούν στην περιοχή με ισχυρή ναυτική παρουσία, φαίνεται να κερδίζουν έδαφος, ενώ το Ιράν έχει χάσει σημαντικό μέρος του ελέγχου του κρίσιμου θαλάσσιου περάσματος.
Πάνω από 80% των πλοίων ακολουθούν την ομανική διαδρομή
Σύμφωνα με στοιχεία της Kpler, η οποία παρακολουθεί την κίνηση πλοίων μέσω πομπών και δορυφορικών δεδομένων, πάνω από το 80% των διελεύσεων από τα Στενά του Ορμούζ τις τελευταίες δύο εβδομάδες πραγματοποιήθηκαν μέσω της ομανικής διαδρομής.
Πρόκειται για έναν διεθνώς αναγνωρισμένο, μέσω των Ηνωμένων Εθνών, θαλάσσιο δίαυλο που το Ιράν αντιτίθεται σθεναρά να χρησιμοποιείται.
Η Τεχεράνη, που υποστηρίζει ότι έχει τον έλεγχο των Στενών, έχει επιτεθεί σε δεκάδες πλοία τα οποία επιχείρησαν να κινηθούν μέσω της βόρειας ακτής του Ομάν. Παρά τον κίνδυνο, τα περισσότερα πλοία φαίνεται πλέον να αγνοούν τις ιρανικές απαιτήσεις και να διασχίζουν τα Στενά, βασιζόμενα στην προστασία των αμερικανικών ναυτικών δυνάμεων.
«Όλο και περισσότερο φαίνεται ότι το Ιράν έχει χάσει τουλάχιστον ένα μέρος του ελέγχου των Στενών», δήλωσε ο Χομαγιούν Φαλακσάχι, επικεφαλής ανάλυσης αργού πετρελαίου στην Kpler.
Η εικόνα άλλαξε μέσα σε έναν μήνα
Η σημερινή εικόνα διαφέρει δραματικά από εκείνη που επικρατούσε πριν από έναν μήνα. Τότε, σύμφωνα με την Kpler, σχεδόν δεν υπήρχε εμπορική ναυσιπλοΐα μέσω της ομανικής διαδρομής.
Η απότομη μείωση της κίνησης στη διαδρομή που προτιμά το Ιράν έχει στερήσει από την Τεχεράνη τη δυνατότητα να επιβάλλει διόδια στα πλοία που διέρχονται από τα Στενά, όπως είχε κάνει την άνοιξη.
Η λήξη αυτή την εβδομάδα του Μνημονίου Κατανόησης μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν θεωρητικά δίνει στην Τεχεράνη τη δυνατότητα να αρχίσει και πάλι να επιβάλλει τέλη. Ωστόσο, σύμφωνα με την Kpler, δεν φαίνεται να έχει καταφέρει να το πράξει.
«Το αίτημα του Ιράν να εισπράττει τέλη είναι κάτι που οι περισσότεροι άνθρωποι στη Μέση Ανατολή δεν θέλουν να κάνουν και δεν το κάνουν», δήλωσε ο Νταν Πίκερινγκ, ιδρυτής και επικεφαλής επενδύσεων της Pickering Energy Partners. «Επομένως, η διαδρομή μέσω του Ομάν είναι απολύτως λογική».
Τα δεξαμενόπλοια περνούν «στα σκοτεινά»
Κουβέιτ, Σαουδική Αραβία και Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα έχουν ναυλώσει τα μεγαλύτερα δεξαμενόπλοια μεταφοράς αργού πετρελαίου, τα VLCC, προκειμένου να μεταφέρουν πετρέλαιο από τον Περσικό Κόλπο μέσω των Στενών του Ορμούζ.
Σύμφωνα με τον Άντι Λίποου, πρόεδρο της Lipow Oil Associates, στη συνέχεια το πετρέλαιο μεταφέρεται σε άλλα δεξαμενόπλοια πελατών εκτός της επικίνδυνης ζώνης, στον Κόλπο του Ομάν.
Για να αποφύγουν τις ιρανικές επιθέσεις, τα πλοία απενεργοποιούν τους πομπούς τους, συχνά για εβδομάδες. Η πρακτική αυτή, γνωστή ως «σκοτεινή» ναυσιπλοΐα, φαίνεται ότι έχει διαφύγει και από ορισμένα συστήματα παρακολούθησης, όπως της Kpler.
Ορισμένα από αυτά τα πλοία μπορούν να εντοπιστούν μέσω δορυφόρων, όμως η παρακολούθησή τους είναι σαφώς δυσκολότερη με τις παραδοσιακές μεθόδους.
Η αμερικανική παρουσία αλλάζει τα δεδομένα
Την ίδια ώρα, οι ΗΠΑ, έχοντας αναπτύξει σημαντική στρατιωτική δύναμη στην περιοχή, παρακολουθούν τα πλοία που διέρχονται από τα Στενά και έχουν αναφέρει πολύ υψηλότερους όγκους μεταφοράς πετρελαίου από εκείνους που προέβλεπαν οι περισσότερες παραδοσιακές εκτιμήσεις.
Ο υπουργός Ενέργειας των ΗΠΑ, Κρις Ράιτ, δήλωσε την περασμένη εβδομάδα ότι οι συνολικές ποσότητες πετρελαίου που διέρχονται από τα Στενά, μαζί με εκείνες που μεταφέρονται μέσω εναλλακτικών διαδρομών, έφτασαν περίπου τα 15 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα σε διάστημα μίας εβδομάδας.
Ο αριθμός αυτός πλησιάζει αρκετά τον μέσο όρο των 20 εκατομμυρίων βαρελιών ημερησίως που καταγραφόταν πριν από τον πόλεμο.
Ο Τραμπ μιλά για «πλήρη έλεγχο» – αλλά τα στοιχεία λένε άλλα
Τα δεδομένα αυτά οδήγησαν τον Ντόναλντ Τραμπ να δηλώσει τη Δευτέρα ότι οι ΗΠΑ έχουν «πλήρη έλεγχο των Στενών», έναν ισχυρισμό που ο Αμερικανός πρόεδρος έχει επαναλάβει αρκετές φορές από την έναρξη της σύγκρουσης.
Ωστόσο, όπως επισημαίνει το CNN, πρόκειται για αμφισβητήσιμο ισχυρισμό. Οι συνεχιζόμενες ιρανικές επιθέσεις, σε συνδυασμό με το γεγονός ότι οι ροές πετρελαίου παραμένουν σημαντικά χαμηλότερες από τα προπολεμικά επίπεδα, δείχνουν ότι οι ΗΠΑ δεν έχουν αποκτήσει πλήρη έλεγχο του Ορμούζ.
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι τον ελέγχει πλήρως και το Ιράν.
«Αν ο στόχος τους είναι να έχουν τον πλήρη έλεγχο, θα έλεγα ότι δεν τον είχαν ποτέ απόλυτα εξαρχής», σημείωσε ο Πίκερινγκ. Σύμφωνα με τον ίδιο, στόχος του Ιράν φαίνεται να είναι περισσότερο η αποτροπή, ώστε να διατηρεί την εικόνα ότι ελέγχει την κατάσταση.
Το Ομάν συνομιλεί με το Ιράν χωρίς τις ΗΠΑ
Την κατάσταση περιπλέκουν ακόμη περισσότερο οι συνομιλίες μεταξύ Ομάν και Ιράν για την αποκατάσταση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στα Στενά, χωρίς τη συμμετοχή των Ηνωμένων Πολιτειών – κάτι που προκαλεί έντονη δυσαρέσκεια στον Ντόναλντ Τραμπ.
Προς το παρόν δεν είναι σαφές πώς θα επηρεάσουν αυτές οι συζητήσεις την κίνηση των δεξαμενόπλοιων ή το ποιος θα έχει τελικά τον έλεγχο του στρατηγικής σημασίας θαλάσσιου περάσματος.
«Θα αντιμετώπιζα με επιφύλαξη όλες τις πληροφορίες και τους τίτλους», δήλωσε ο Λίποου. «Ωστόσο, είναι δίκαιο να πούμε ότι το Ιράν έχει χάσει μέρος του ελέγχου των Στενών».
Σύμφωνα με την ανάλυση του CNN, επομένως, η εικόνα δεν παραπέμπει σε έναν απόλυτο έλεγχο των Στενών από καμία πλευρά. Το Ιράν φαίνεται να διατηρεί σημαντική δυνατότητα αποτροπής και παρεμπόδισης της ναυσιπλοΐας, την ώρα που η αμερικανική ναυτική παρουσία επιτρέπει σε ολοένα περισσότερα πλοία να χρησιμοποιούν εναλλακτικές διαδρομές και να αμφισβητούν στην πράξη την ιρανική κυριαρχία επί του περάσματος.
