Ρηματική διακοίνωση με αναφορά στις «γκρίζες ζώνες», τουρκική NAVTEX και ερευνητικό νοτιοδυτικά του Καστελλόριζου, ενώ ο Ερντογάν επαναφέρει το ζήτημα της αποστρατιωτικοποίησης των ελληνικών νησιών.
Μια νέα περίοδος αυξημένης πίεσης φαίνεται να διαμορφώνεται στα ελληνοτουρκικά, καθώς η Άγκυρα δεν περιορίζεται πλέον στις δημόσιες δηλώσεις, αλλά συνδυάζει τη διπλωματική αμφισβήτηση με κινήσεις επί του πεδίου στην Ανατολική Μεσόγειο.
Μέσα σε λίγες ημέρες καταγράφηκαν τρεις διαφορετικές αλλά παράλληλες κινήσεις: η αποστολή ρηματικής διακοίνωσης προς την Αθήνα για τους ελληνικούς θαλάσσιους χωροταξικούς σχεδιασμούς, η έκδοση NAVTEX για έρευνες του τουρκικού ερευνητικού σκάφους TÜBİTAK Marmara νοτιοδυτικά του Καστελλόριζου και η επαναφορά από τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν του ζητήματος της αποστρατιωτικοποίησης ελληνικών νησιών.
Η σημαντικότερη ίσως εξέλιξη σε πολιτικό και διπλωματικό επίπεδο είναι η ρηματική διακοίνωση που επέδωσε η Τουρκία στις ελληνικές αρχές.
Σύμφωνα με την Καθημερινή, η Άγκυρα υποστηρίζει ότι δεν θα αποδεχθεί ενέργειες οι οποίες, κατά την τουρκική ερμηνεία, μεταβάλλουν το status quo στο Αιγαίο και αντιδρά στους ελληνικούς σχεδιασμούς για τον θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό.
Ιδιαίτερη σημασία έχει, όμως, η διατύπωση που αφορά γεωγραφικούς σχηματισμούς στο Αιγαίο «των οποίων η κυριαρχία δεν έχει μεταβιβαστεί στην Ελλάδα μέσω διεθνών συνθηκών».
Πρόκειται ουσιαστικά για επαναφορά, σε επίσημο διπλωματικό επίπεδο, της γνωστής τουρκικής θεωρίας περί «γκρίζων ζωνών», ενός από τα πλέον δύσκολα και επικίνδυνα σημεία της τουρκικής αμφισβήτησης στο Αιγαίο.
Το TÜBİTAK Marmara νοτιοδυτικά του Καστελλόριζου
Την ίδια στιγμή, η ένταση αποκτά και επιχειρησιακή διάσταση.
Η Τουρκία εξέδωσε NAVTEX δεσμεύοντας περιοχή νοτιοδυτικά του Καστελλόριζου για επιστημονικές έρευνες του ερευνητικού πλοίου TÜBİTAK Marmara από την 1η έως τις 15 Σεπτεμβρίου.
Η Αθήνα αντέδρασε άμεσα εκδίδοντας αντι-NAVTEX, με την οποία απορρίπτει την τουρκική δικαιοδοσία και επισημαίνει ότι η συγκεκριμένη περιοχή εμπίπτει στην ελληνική δυνητική υφαλοκρηπίδα και ότι αρμόδιος για την έκδοση σχετικών αγγελιών είναι ο ελληνικός σταθμός του Ηρακλείου.
Το τουρκικό ερευνητικό βρίσκεται στην περιοχή και παρακολουθείται από ελληνικά μέσα.
Υπάρχει, ωστόσο, μια κρίσιμη διαφοροποίηση σε σχέση με την ένταση του 2020: οι συγκεκριμένες έρευνες αφορούν, σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες, τη στήλη ύδατος και όχι σεισμικές ή άλλες έρευνες στον βυθό, ενώ το τουρκικό σκάφος δεν συνοδεύεται από πολεμικά πλοία.
Επομένως, δεν βρισκόμαστε αυτή τη στιγμή μπροστά σε μια νέα κρίση τύπου Oruc Reis. Η επιλογή όμως της περιοχής και η αμφισβήτηση της ελληνικής αρμοδιότητας έχουν σαφή πολιτική και γεωπολιτική σημασία.
Ο Ερντογάν ξανανοίγει και το θέμα των νησιών
Στο ήδη φορτισμένο σκηνικό προστέθηκε την Τετάρτη 2 Σεπτεμβρίου και η νέα παρέμβαση του Τούρκου προέδρου.
Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν κάλεσε την Ελλάδα να «αλλάξει πορεία» και να εγκαταλείψει, όπως είπε, τη στρατιωτικοποίηση νησιών τα οποία η Τουρκία θεωρεί ότι τελούν υπό καθεστώς αποστρατιωτικοποίησης.
Παράλληλα προειδοποίησε ότι όποιος ερμηνεύει την «ήρεμη και λογική προσέγγιση» της Τουρκίας ως αδυναμία, κάνει «σοβαρό λάθος».
Η χρονική σύμπτωση της δήλωσης αυτής με τη ρηματική διακοίνωση και την παρουσία του τουρκικού ερευνητικού στην περιοχή του Καστελλόριζου δύσκολα μπορεί να αγνοηθεί.
Γιατί η νέα κατάσταση χρειάζεται προσοχή
Το βασικό στοιχείο δεν είναι καθεμία από τις τρεις κινήσεις ξεχωριστά. Είναι ότι πραγματοποιούνται σχεδόν ταυτόχρονα.
Η Άγκυρα επαναφέρει στο τραπέζι ζητήματα κυριαρχίας στο Αιγαίο, αμφισβητεί στην πράξη την ελληνική αρμοδιότητα για θαλάσσιες ζώνες νοτίως του Καστελλόριζου και ταυτόχρονα επαναφέρει δημόσια το ζήτημα της αποστρατιωτικοποίησης των νησιών.
Δημιουργείται έτσι ένα ευρύτερο πλαίσιο πίεσης που εκτείνεται από το Αιγαίο έως την Ανατολική Μεσόγειο.
Δεν πρόκειται ακόμη για στρατιωτική κρίση. Πρόκειται όμως για σαφή αναβάθμιση της τουρκικής πίεσης, από τη ρητορική και τη διπλωματία προς μια πιο σύνθετη παρουσία και στο πεδίο.
Και ίσως αυτό είναι το σημαντικότερο στοιχείο των τελευταίων ημερών: μετά από μια περίοδο κατά την οποία κυριάρχησε η συζήτηση περί «ήρεμων νερών», Αθήνα και Άγκυρα βρίσκονται ξανά αντιμέτωπες με τις βαθύτερες και ανεπίλυτες διαφορές τους.
Το πραγματικό τεστ θα είναι πλέον τι θα συμβεί έως τις 15 Σεπτεμβρίου, όσο παραμένει ενεργή η τουρκική NAVTEX, και κυρίως εάν η σημερινή κινητικότητα αποτελέσει ένα μεμονωμένο επεισόδιο ή την αρχή μιας ευρύτερης αλλαγής στάσης της Άγκυρας.
