Από τις παράνομες αμβλώσεις της δεκαετίας του 1970 μέχρι το Αφγανιστάν των Ταλιμπάν και τα ευρωπαϊκά αξιώματα, η Emma Bonino μετέτρεψε την πολιτική ανυπακοή σε εργαλείο αλλαγής
Η πολιτική ζωή της Emma Bonino ξεκίνησε με μια πράξη που το ιταλικό κράτος θεωρούσε έγκλημα. Η ίδια, όμως, τη μετέτρεψε σε δημόσια διεκδίκηση ελευθερίας.
Η εμβληματική Ιταλίδα πολιτικός και αγωνίστρια για τα ανθρώπινα δικαιώματα πέθανε στις 11 Σεπτεμβρίου 2026, σε ηλικία 78 ετών. Τον θάνατό της ανακοίνωσε το κόμμα +Europa, του οποίου υπήρξε ιδρύτρια. Λίγες ημέρες νωρίτερα είχε εισαχθεί σε νοσοκομείο σε σοβαρή κατάσταση και, αφού βγήκε από την εντατική, είχε μεταφερθεί σε ιδιωτική κλινική. Reuters
Η Bonino δεν υπήρξε απλώς μια πολιτικός με μακρά σταδιοδρομία. Υπήρξε μια γυναίκα που αμφισβήτησε έμπρακτα τον νόμο όταν ο νόμος αφαιρούσε από τις γυναίκες το δικαίωμα να αποφασίζουν για το σώμα και τη ζωή τους.
Μια προσωπική «παρανομία» που έγινε δημόσια εξέγερση
Το 1974, σε ηλικία 26 ετών, η Bonino βρέθηκε αντιμέτωπη με μια ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη. Την εποχή εκείνη η άμβλωση ήταν παράνομη στην Ιταλία και χιλιάδες γυναίκες αναγκάζονταν να καταφεύγουν σε παράνομες κλινικές, συχνά χωρίς στοιχειώδεις συνθήκες ασφάλειας.
Η ίδια ταξίδεψε σε μια κρυφή κλινική στη Φλωρεντία. Επιστρέφοντας με το τρένο, πήρε μια απόφαση που θα καθόριζε ολόκληρη τη ζωή της: «Ποτέ, ποτέ, ποτέ ξανά κανείς δεν πρέπει να υποστεί αυτή την ταπείνωση», θυμόταν αργότερα.
Έναν χρόνο μετά συμμετείχε στην ίδρυση του Κέντρου Ενημέρωσης για τη Στείρωση και την Άμβλωση, το οποίο παρείχε πληροφορίες και υποστήριξη σε γυναίκες, ενώ πραγματοποιούσε αμβλώσεις πριν από τη νομιμοποίησή τους.
Η Bonino δεν προσπάθησε να κρυφτεί. Αντίθετα, παραδόθηκε η ίδια στην αστυνομία. Πήρε αυτό που θεωρούνταν ιδιωτικό αδίκημα και το έφερε στο φως, μετατρέποντάς το σε δημόσια πράξη πολιτικής ανυπακοής.
Η σύλληψή της έγινε πρωτοσέλιδο. Η «παράνομη» πράξη μιας γυναίκας μετατράπηκε σε κατηγορία εναντίον ενός ολόκληρου συστήματος που ανάγκαζε τις γυναίκες να θέτουν σε κίνδυνο τη ζωή και την αξιοπρέπειά τους.
Το 1976 εξελέγη για πρώτη φορά στο ιταλικό Κοινοβούλιο με το Ριζοσπαστικό Κόμμα. Δύο χρόνια αργότερα, το 1978, η Ιταλία νομιμοποίησε την άμβλωση. Η αλλαγή δεν ήταν έργο ενός μόνο ανθρώπου, αλλά η Bonino είχε συμβάλει αποφασιστικά ώστε μια κρυμμένη κοινωνική πραγματικότητα να μετατραπεί σε κεντρική πολιτική σύγκρουση. Associated Press
Η πολιτική ως διαρκής ανυπακοή
Η νομιμοποίηση της άμβλωσης δεν έκλεισε τον κύκλο της δράσης της. Τον άνοιξε.
Μαζί με τον ιστορικό ηγέτη των Ιταλών Ριζοσπαστών, Marco Pannella, ανέδειξε ένα διαφορετικό πρότυπο πολιτικής παρέμβασης: δημοψηφίσματα, απεργίες πείνας, αυτοκαταγγελίες και δημόσιες πράξεις ανυπακοής. Δεν περίμεναν πάντοτε την κοινωνία να ωριμάσει. Την ανάγκαζαν να κοιτάξει κατάματα όσα απέφευγε.
Η Bonino αγωνίστηκε κατά της θανατικής ποινής και του ακρωτηριασμού των γυναικείων γεννητικών οργάνων, για την καταπολέμηση της πείνας, τα δικαιώματα των μεταναστών, την ελευθερία της επιστημονικής έρευνας και την προστασία των ανθρώπων που διώκονται από αυταρχικά καθεστώτα.
Δεν αντιμετώπιζε τα δικαιώματα ως κεκτημένα που είχαν κατακτηθεί μια για πάντα. «Αγωνίζομαι για τα δικαιώματα όλη μου τη ζωή, επειδή δεν διαρκούν για πάντα», είχε προειδοποιήσει το 2024. Η φράση αυτή συμπυκνώνει ίσως ολόκληρη την πολιτική της διαδρομή.
Απέναντι στους Ταλιμπάν για τις γυναίκες του Αφγανιστάν
Το 1997, ως Ευρωπαία επίτροπος, επισκέφθηκε το Αφγανιστάν, την περίοδο της πρώτης κυριαρχίας των Ταλιμπάν. Κατά την επίσκεψη σε γυναικείο νοσοκομείο, μέλη της αποστολής της τράβηξαν φωτογραφίες — πράξη που απαγορευόταν από το καθεστώς.
Η Bonino και συνεργάτες της κρατήθηκαν προσωρινά από τους Ταλιμπάν. Η ίδια αξιοποίησε και αυτή τη σύγκρουση για να καταγγείλει τη διεθνή σιωπή απέναντι στην καταπίεση των γυναικών του Αφγανιστάν. Δεν έκανε πολιτική ανθρωπίνων δικαιωμάτων από την ασφάλεια ενός γραφείου. Ταξίδευε σε εμπόλεμες ζώνες, από την πρώην Γιουγκοσλαβία και τη Ρουάντα μέχρι το Σουδάν και το Αφγανιστάν.
Για την Bonino, η ανθρωπιστική βοήθεια δεν μπορούσε να λειτουργεί ως άλλοθι αδράνειας όταν μπροστά στα μάτια της διεθνούς κοινότητας συντελούνταν εγκλήματα.
Από το Ριζοσπαστικό Κόμμα στην Ευρώπη
Στα περίπου 50 χρόνια της δημόσιας ζωής της εξελέγη επανειλημμένα στο ιταλικό και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Διετέλεσε Ευρωπαία επίτροπος, υπουργός Διεθνούς Εμπορίου και, από το 2013 έως το 2014, υπουργός Εξωτερικών της Ιταλίας.
Στις Βρυξέλλες ανέλαβε, μεταξύ άλλων, την ανθρωπιστική βοήθεια, την προστασία των καταναλωτών και την αλιεία. Σε μια Ευρωπαϊκή Επιτροπή σχεδόν αποκλειστικά ανδροκρατούμενη, έγινε γνωστή για την ευθύτητα, την αποφασιστικότητα και την άρνησή της να προσαρμοστεί στους άγραφους κανόνες μιας συχνά άχρωμης ευρωπαϊκής γραφειοκρατίας.
Το 2017 ίδρυσε το +Europa, υπερασπιζόμενη μέχρι τέλους την ευρωπαϊκή ενοποίηση απέναντι στον εθνικισμό και στον απομονωτισμό. Η εκλογική απήχηση του κόμματος παρέμεινε περιορισμένη, όμως η προσωπική της επιρροή ξεπερνούσε σταθερά τα ποσοστά του.
Ακόμη και άνθρωποι που διαφωνούσαν βαθιά μαζί της αναγνώριζαν τη συνέπεια και την εντιμότητά της. Η Τζόρτζια Μελόνι απέτισε φόρο τιμής στη δημόσια διαδρομή της, ενώ ο Πάπας Φραγκίσκος, παρά τις θεμελιώδεις διαφωνίες τους για την άμβλωση και την ευθανασία, είχε αναπτύξει μαζί της προσωπική σχέση και την επισκέφθηκε στο σπίτι της το 2024, έπειτα από σοβαρό πρόβλημα υγείας. The Guardian
Δέκα ζωές δεν θα ήταν αρκετές
Το 2015 ανακοίνωσε ότι έπασχε από καρκίνο του πνεύμονα. Συνέχισε, ωστόσο, να συμμετέχει ενεργά στην πολιτική και στις εκστρατείες για τα ανθρώπινα δικαιώματα, συχνά εμφανιζόμενη δημόσια με τα πολύχρωμα μαντίλια που έγιναν μέρος της εικόνας της.
Όταν τη ρωτούσαν ποιες μάχες απέμεναν ακόμη, απαντούσε πως ήταν πάρα πολλές: τα ανθρώπινα δικαιώματα, η πείνα, η ελευθερία της έρευνας. Ούτε δέκα ζωές δεν θα ήταν αρκετές.
Η Emma Bonino δεν περίμενε από την πολιτική να της δώσει άδεια για να αγωνιστεί. Παραβίασε νόμους, προκάλεσε θεσμούς, συγκρούστηκε με την Καθολική Εκκλησία, αντιμετώπισε αυταρχικά καθεστώτα και μπήκε στα ευρωπαϊκά κέντρα εξουσίας χωρίς να εγκαταλείψει τη γλώσσα της ανυπακοής.
Η ζωή της απέδειξε ότι η πολιτική ανυπακοή δεν αποτελεί άρνηση της δημοκρατίας. Μπορεί να γίνει η πιο γενναία υπεράσπισή της, όταν ο νόμος επιβάλλει την αδικία και η σιωπή τη μετατρέπει σε κανονικότητα.
Η Bonino παραδόθηκε κάποτε στην αστυνομία για μια πράξη που γνώριζε ότι θεωρούνταν παράνομη. Το έκανε για να έρθει μια ημέρα κατά την οποία καμία άλλη γυναίκα δεν θα χρειαζόταν να κρυφτεί, να φοβηθεί ή να ταπεινωθεί για την ίδια επιλογή.
Και τελικά, αυτή η ημέρα ήρθε.
