Η στρατιωτική σύγκρουση μεταξύ ΗΠΑ και Ισραήλ κατά του Ιράν δεν επηρεάζει μόνο τις διεθνείς τιμές ενέργειας.
Η κρίση τροφίμων που διαμορφώνεται στη Μέση Ανατολή αποτελεί εξίσου σοβαρή απειλή για εκατομμύρια ανθρώπους, καθώς η διαταραχή στα Στενά του Ορμούζ θέτει σε κίνδυνο τον εφοδιασμό βασικών αγαθών σε ολόκληρη την περιοχή του Κόλπου.
Τα Στενά του Ορμούζ και η απειλή στον εφοδιασμό τροφίμων
Η κρίση στα Στενά του Ορμούζ δεν αφορά αποκλειστικά την ενεργειακή ασφάλεια. Σύμφωνα με την οικονομική αναλύτρια των Financial Times, Σουζάνα Σάβατζ, συγκεκριμένες περιοχές της Μέσης Ανατολής αντιμετωπίζουν ήδη έλλειψη κρίσιμων εισαγωγών τροφίμων. Τα εμπορικά πλοία επιλέγουν εναλλακτικές διαδρομές για να αποφύγουν το επικίνδυνο πέρασμα, γεγονός που αυξάνει δραματικά τον κίνδυνο ελλείψεων σε όλες τις χώρες του Κόλπου.
Το μεγαλύτερο μέρος των σιτηρών, των συσκευασμένων τροφίμων και των νωπών προϊόντων που καταναλώνονται στην περιοχή διέρχεται από αυτό το κρίσιμο θαλάσσιο πέρασμα. Η αποφυγή του από τα εμπορικά πλοία προκαλεί ανησυχίες για σοβαρές ελλείψεις και απότομες αυξήσεις τιμών, ειδικά σε κράτη που εξαρτώνται σχεδόν αποκλειστικά από εισαγωγές για την κάλυψη των διατροφικών τους αναγκών.
Ποιες χώρες επηρεάζονται περισσότερο από την κρίση
Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα αποτελούν χαρακτηριστικό παράδειγμα της εξάρτησης από εισαγωγές. Η χώρα εισάγει περίπου το 90% των τροφίμων της μέσω του λιμανιού Jebel Ali στο Ντουμπάι, ενός στρατηγικού κόμβου που εξυπηρετεί τις διατροφικές ανάγκες 50 εκατομμυρίων ανθρώπων σε τέσσερις χώρες του Κόλπου και σε απομακρυσμένες περιοχές. Η Σαουδική Αραβία, παρόλο που διαθέτει μεγαλύτερη αγροτική παραγωγή, εξακολουθεί να βασίζεται σημαντικά στις εισαγωγές για την κάλυψη των αναγκών του πληθυσμού της. Η διακοπή των εφοδιαστικών αλυσίδων μέσω των Στενών του Ορμούζ επηρεάζει άμεσα τη διαθεσιμότητα προϊόντων και τις τιμές στην εσωτερική αγορά.
Πληθωρισμός και έλλειψη τροφίμων στο Ιράν
Το Ιράν, αν και παράγει μεγαλύτερο ποσοστό των τροφίμων του σε σχέση με τις γειτονικές χώρες, αντιμετωπίζει ήδη δραματική κατάσταση. Ο πληθωρισμός στα τρόφιμα έχει ξεπεράσει το 100%, με αποτέλεσμα πολλά νοικοκυριά να αδυνατούν να προμηθευτούν βασικά είδη διατροφής ακόμη και πριν την κλιμάκωση της σύγκρουσης.
Αναλυτές προειδοποιούν ότι οι στρατιωτικές επιχειρήσεις κατά του Ιράν ενδέχεται να προκαλέσουν σοβαρές ζημιές στις υποδομές παραγωγής και διανομής τροφίμων. Η συνέχιση της διαταραχής θα μειώσει περαιτέρω τις εισαγωγές, επιδεινώνοντας την ήδη κρίσιμη κατάσταση. Για τον λόγο αυτό, το Ιράν έχει απαγορεύσει προσωρινά όλες τις εξαγωγές τροφίμων και αγροτικών προϊόντων, προκειμένου να εξασφαλίσει την προμήθεια βασικών αγαθών στον εγχώριο πληθυσμό.
Σενάρια για παρατεταμένη διαταραχή στα Στενά
Οι χώρες της περιοχής διαθέτουν στρατηγικά αποθέματα τροφίμων σε διαφορετικά επίπεδα και μπορούν να ανακατευθύνουν μέρος του εμπορίου τους σε εναλλακτικά λιμάνια. Το Ιράν έχει τη δυνατότητα να εισάγει περιορισμένες ποσότητες μέσω χερσαίων οδών, αλλά η ανακατεύθυνση συνεπάγεται σημαντικούς περιορισμούς και κατακόρυφη αύξηση του κόστους, όπως επισημαίνει η Σάβατζ. Τα πλουσιότερα κράτη, όπως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και η Σαουδική Αραβία, διαθέτουν οικονομική ευρωστία για να απορροφήσουν μέρος του πρόσθετου κόστους. Ωστόσο, τα ΗΑΕ δεν εξυπηρετούν μόνο τις δικές τους ανάγκες, αλλά λειτουργούν ως περιφερειακός διανομέας, επανεξάγοντας τρόφιμα σε ευάλωτες χώρες όπως η Υεμένη, το Σουδάν και η Σομαλία.
Οι πιο ευάλωτες οικονομίες στο στόχαστρο της κρίσης
Η παρατεταμένη διαταραχή στα Στενά του Ορμούζ θα πλήξει άμεσα τις πιο αδύναμες οικονομίες της περιοχής. Οι χώρες που εξαρτώνται από τις επανεξαγωγές των ΗΑΕ θα αισθανθούν γρήγορα τις συνέπειες, με ελλείψεις βασικών προϊόντων και εκτίναξη των τιμών.
Στο Ιράν, όπου η αύξηση των τιμών τροφίμων έχει ήδη πυροδοτήσει διαμαρτυρίες κατά του καθεστώτος, περαιτέρω αυξήσεις ή ελλείψεις θα μπορούσαν να αποδειχθούν εξαιρετικά επικίνδυνες για την κοινωνική σταθερότητα. Η κρίση τροφίμων στη Μέση Ανατολή αποκτά διαστάσεις που ξεπερνούν τα σύνορα της περιοχής, απειλώντας με ανθρωπιστική καταστροφή εκατομμύρια ανθρώπους που ήδη αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσκολίες και πολιτική αστάθεια.
