Σύμφωνα με αποκλειστικές πληροφορίες των Financial Times, το Ιράν έχει εξετάσει το ενδεχόμενο να διευρύνει τον πόλεμο πέρα από τα σύνορα της Μέσης Ανατολής, πλήττοντας ακόμη και αμερικανικούς στρατιωτικούς στόχους στην Ευρώπη, σε περίπτωση που ο Ντόναλντ Τραμπ προχωρήσει σε νέα κλιμάκωση.
Πρόσωπα κοντά στο ιρανικό καθεστώς αποκάλυψαν πως οι ιρανικές δυνάμεις έχουν αξιολογήσει σενάρια επιθέσεων εναντίον αμερικανικών στρατιωτικών εγκαταστάσεων στη νοτιοανατολική Ευρώπη, με τη Βουλγαρία να περιλαμβάνεται στους πιθανούς στόχους. Η Σόφια ενέκρινε τον περασμένο μήνα τη χρήση της αεροπορικής βάσης Μπεζμέρ από αμερικανικά αεροσκάφη ανεφοδιασμού, γεγονός που την καθιστά ευάλωτη σε πιθανά αντίποινα.
Μία από τις πηγές που μίλησαν στους FT ανέφερε ότι μεταξύ των πιθανών στόχων αντιποίνων, σε περίπτωση νέας αμερικανικής επίθεσης, βρίσκεται και η Κύπρος, όπου η βρετανική βάση στο Ακρωτήρι είχε πληγεί από drone τον Μάρτιο. Παράλληλα, οι ιρανικές ένοπλες δυνάμεις έχουν εξετάσει ξεχωριστά το ενδεχόμενο επίθεσης σε υποθαλάσσια καλώδια οπτικών ινών στα Στενά του Ορμούζ, εάν η σύγκρουση κλιμακωθεί περαιτέρω, γεγονός που θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρές διαταραχές στις παγκόσμιες επικοινωνίες και το διαδίκτυο.
Το κλίμα πολιορκίας στην Τεχεράνη και η νέα στρατηγική
Στην Τεχεράνη, το κλίμα που επικρατεί είναι ιδιαίτερα τεταμένο, με ολοένα και περισσότερους στους κόλπους του καθεστώτος να θεωρούν ότι η επανάληψη των πολεμικών επιχειρήσεων είναι περισσότερο ζήτημα του «πότε» παρά του «εάν». Οι διαπραγματεύσεις για το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ έχουν βαλτώσει, ενώ την περασμένη εβδομάδα ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν, Αγιατολάχ Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, τοποθέτησε σκληροπυρηνικά στελέχη σε κορυφαίες θέσεις στους μηχανισμούς ασφαλείας και στις ένοπλες δυνάμεις, γεγονός που υποδηλώνει στροφή προς πιο επιθετική στάση.
Οι Φρουροί της Επανάστασης και άλλοι Ιρανοί στρατιωτικοί διοικητές έχουν προειδοποιήσει ότι, σε περίπτωση νέας σύγκρουσης πλήρους κλίμακας, το Ιράν θα εγκαταλείψει την προηγούμενη στρατηγική του, η οποία επικεντρωνόταν σε αμερικανικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις, ενεργειακές υποδομές και άλλους στόχους στη Μέση Ανατολή, επεκτείνοντας πλέον τα πλήγματα πολύ πέρα από την περιοχή. Τον περασμένο μήνα, οι Φρουροί της Επανάστασης είχαν προειδοποιήσει και τη Βρετανία σχετικά με τη χρήση βρετανικών στρατιωτικών βάσεων από τις ΗΠΑ, τονίζοντας ότι «οποιαδήποτε βάση χρησιμοποιηθεί για την εξαπόλυση επίθεσης εναντίον του ιρανικού εδάφους θα θεωρηθεί νόμιμος στόχος».
Η απειλή για την Ευρώπη: Πόσο ρεαλιστική είναι;
Ο Σίνταρθ Καουσάλ, ερευνητής του Royal United Services Institute (RUSI) στο Λονδίνο, χαρακτήρισε την απειλή που συνιστούν οι ιρανικοί πύραυλοι για στόχους στην Ευρώπη και αλλού «υπαρκτή, αλλά περιορισμένη». Σύμφωνα με τον ίδιο, το Ιράν θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει βαλλιστικούς πυραύλους μέσου βεληνεκούς, όπως εκείνους της σειράς Shahab, εναντίον αμερικανικών εγκαταστάσεων στη νότια και νοτιοανατολική Ευρώπη. Ωστόσο, εκτίμησε ότι οι συγκεκριμένοι πύραυλοι θα δυσκολεύονταν να προκαλέσουν σημαντικές καταστροφές σε μεγαλύτερες αποστάσεις, καθώς η ακρίβεια και η ισχύς τους μειώνονται όσο αυξάνεται η απόσταση.
Η έκταση των ιρανικών αντιποίνων, πάντως, θα εξαρτηθεί από τις κινήσεις της Ουάσιγκτον, σύμφωνα με τις πηγές των FT. Μία από αυτές ανέφερε ότι το καθεστώς προετοιμάζει σχέδιο για περαιτέρω διεύρυνση της σύγκρουσης, εάν ο Τραμπ υλοποιήσει προηγούμενες απειλές του για επιθέσεις εναντίον ιρανικών υποδομών. Ο Αμερικανός πρόεδρος είχε δηλώσει τον περασμένο μήνα ότι η Ουάσιγκτον θα καταστρέφει μία ιρανική γέφυρα ή ένα εργοστάσιο ηλεκτροπαραγωγής κάθε φορά που η Ισλαμική Δημοκρατία θα πλήττει πλοίο στα Στενά του Ορμούζ, μια δήλωση που εκλήφθηκε στην Τεχεράνη ως άμεση προειδοποίηση.
Η δεύτερη πηγή ανέφερε ότι η Τεχεράνη δεν θα θέσει «κανένα όριο» στην απάντησή της σε περίπτωση αμερικανικής επίθεσης, υπογραμμίζοντας ότι «εάν οι ΗΠΑ το παρακάνουν, το Ιράν θα υπερασπιστεί τον εαυτό του με οποιοδήποτε τίμημα, θα κινηθεί πέρα από την περιοχή και θα πλήξει και την Ευρώπη». Αυτή η ρητορική καταδεικνύει την αποφασιστικότητα της Τεχεράνης να απαντήσει δυναμικά σε οποιαδήποτε αμερικανική επιθετική κίνηση, ανεξαρτήτως γεωγραφικών αποστάσεων.
Το μήνυμα μέσω Ντιέγκο Γκαρσία, Τουρκίας και Κύπρου
Το Ιράν έχει ήδη δείξει ότι είναι διατεθειμένο να επιχειρήσει εναντίον στόχων σε πολύ μεγάλες αποστάσεις, στέλνοντας σαφή μηνύματα προς τη Δύση. Τις εβδομάδες μετά την έναρξη του πολέμου από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ τον Φεβρουάριο, η Ουάσιγκτον κατηγόρησε την Τεχεράνη ότι εκτόξευσε πολλαπλούς πυραύλους προς το Ντιέγκο Γκαρσία, την κοινή αμερικανοβρετανική στρατιωτική βάση στον Ινδικό Ωκεανό, περίπου 4.000 χιλιόμετρα μακριά από τα ιρανικά σύνορα. Κανένας από τους πυραύλους δεν έφθασε στον στόχο του, ωστόσο η ενέργεια αυτή απέδειξε την πρόθεση του Ιράν να πλήξει στόχους σε μεγάλες αποστάσεις.
Τον Μάρτιο, η Τουρκία ανακοίνωσε ότι η αεράμυνα του ΝΑΤΟ είχε αναχαιτίσει αρκετούς βαλλιστικούς πυραύλους που είχαν εκτοξευθεί από το Ιράν, γεγονός που επιβεβαιώνει την ικανότητα της Τεχεράνης να πλήττει στόχους εντός του ευρωπαϊκού χώρου. Τον ίδιο μήνα, η βρετανική βάση στο Ακρωτήρι της Κύπρου επλήγη από drone, με δυτικούς αξιωματούχους να εκτιμούν τότε ότι πιθανότατα επρόκειτο για ιρανικό μη επανδρωμένο αεροσκάφος που χρησιμοποιήθηκε από δυνάμεις προσκείμενες στην Τεχεράνη, και όχι για άμεσο πλήγμα από το ίδιο το Ιράν.
Οι πηγές ανέφεραν ακόμη ότι η επίθεση του Ιράν τον περασμένο μήνα σε αμερικανική βάση στην Ιορδανία, κατά την οποία σκοτώθηκαν τρεις Αμερικανοί στρατιωτικοί, αποτέλεσε το ακριβέστερο πλήγμα μεγάλου βεληνεκούς που έχει πραγματοποιήσει μέχρι σήμερα η Ισλαμική Δημοκρατία και κατέδειξε τη δυνατότητά της να χτυπά στόχους σε μεγαλύτερες αποστάσεις με αυξανόμενη ακρίβεια. «Αυτό ήταν επίσης ένα μήνυμα προς την Ευρώπη: μπορεί να δεχθεί πυραύλους, επομένως θα πρέπει να γνωρίζει ποια στάση θα κρατήσει σε αυτόν τον πόλεμο», ανέφερε η πρώτη πηγή. «Ένα πολύ μεγάλο λάθος, όπως ένα πλήγμα στις υποδομές μας, θα μπορούσε να οδηγήσει τον πόλεμο πέρα από την περιοχή και μέχρι την Ευρώπη», πρόσθεσε χαρακτηριστικά.
Η ενίσχυση των σκληροπυρηνικών και η εσωτερική δυναμική
Την ίδια στιγμή, ορισμένοι εντός του ιρανικού καθεστώτος ανησυχούν ότι η Τεχεράνη μπορεί να τραβά υπερβολικά το σχοινί, εκθέτοντας τη χώρα σε μεγαλύτερο κίνδυνο. Πολλοί σκληροπυρηνικοί, ωστόσο, θεωρούν ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν μπορούν να θεωρηθούν αξιόπιστες ως προς την εφαρμογή οποιασδήποτε συμφωνίας και πιστεύουν ότι το Ιράν πρέπει να αυξήσει το κόστος για την Ουάσιγκτον, ώστε να διασφαλίσει ότι θα τηρήσει τις δεσμεύσεις της σε μια ενδεχόμενη τελική συμφωνία. Αυτή η προσέγγιση αντικατοπτρίζει τη βαθιά δυσπιστία που τρέφει το καθεστώς απέναντι στις ΗΠΑ, ιδίως μετά την αποχώρηση του Τραμπ από την πυρηνική συμφωνία του 2018.
Μεταξύ των σκληροπυρηνικών που ενισχύονται βρίσκεται ο Μοχσέν Ρεζαΐ, πρώην διοικητής των Φρουρών της Επανάστασης, τον οποίο ο Χαμενεΐ τοποθέτησε την περασμένη εβδομάδα στην κορυφαία θέση του μηχανισμού ασφαλείας της χώρας. Ιρανοί αναλυτές ερμήνευσαν την κίνηση αυτή ως ένδειξη ότι στελέχη όπως ο Μοχαμάντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ, ο κορυφαίος διαπραγματευτής της Τεχεράνης, έχουν προς το παρόν παραμεριστεί, καθώς οι πιθανότητες επίτευξης μιας διαρκούς συμφωνίας εμφανίζονται ολοένα και μικρότερες. Η τοποθέτηση του Ρεζαΐ σε θέση-κλειδί στέλνει σαφές μήνυμα τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό: η διπλωματική οδός φθίνει και η στρατιωτική αντιπαράθεση καθίσταται ολοένα πιο πιθανή.
«Το Ιράν στέλνει ένα σαφές μήνυμα: αν δεν καταλήξετε σε συμφωνία με τον Γκαλιμπάφ, θα πρέπει να αντιμετωπίσετε τον Ρεζαΐ», ανέφερε η δεύτερη πηγή, συνοψίζοντας το μήνυμα της Τεχεράνης ως εξής: «Μην τρελαίνεστε, γιατί εγώ είμαι πιο τρελός από εσάς». Αυτή η φράση αποτυπώνει με τον πιο γλαφυρό τρόπο τη νέα στρατηγική του Ιράν, η οποία βασίζεται στην απειλή της ασύμμετρης κλιμάκωσης και στην προθυμία να φτάσει στα άκρα, ακόμη και με κόστος την περιφερειακή ή παγκόσμια αποσταθεροποίηση.
Συμπεράσματα: Το μέλλον της κρίσης
Το τοπίο που διαγράφεται είναι ιδιαίτερα ανησυχητικό, καθώς οι ισορροπίες στην περιοχή της Μέσης Ανατολής παραμένουν εξαιρετικά εύθραυστες. Η πιθανότητα νέας αμερικανικής επίθεσης εναντίον του Ιράν, σε συνδυασμό με την προετοιμασία της Τεχεράνης για μαζικά αντίποινα που θα μπορούσαν να πλήξουν και ευρωπαϊκό έδαφος, δημιουργεί ένα εκρηκτικό μείγμα που απειλεί να μετατρέψει μια περιφερειακή σύγκρουση σε παγκόσμια αντιπαράθεση.
Οι ευρωπαϊκές χώρες, ιδίως εκείνες της νοτιοανατολικής Ευρώπης, βρίσκονται πλέον σε μια δυσχερή θέση, καθώς καλούνται να ισορροπήσουν μεταξύ της υποστήριξης προς τους αμερικανικούς συμμάχους τους και της αποφυγής της άμεσης εμπλοκής σε μια σύγκρουση που μπορεί να έχει καταστροφικές συνέπειες για την ασφάλεια και την οικονομία τους. Η απειλή κατά των υποθαλάσσιων καλωδίων οπτικών ινών στα Στενά του Ορμούζ προσθέτει μια νέα διάσταση στον κίνδυνο, καθώς θα μπορούσε να προκαλέσει παγκόσμιες διαταραχές στις τηλεπικοινωνίες και τις χρηματοπιστωτικές αγορές.
Η διεθνής κοινότητα παρακολουθεί με ανησυχία τις εξελίξεις, γνωρίζοντας ότι το παραμικρό λάθος θα μπορούσε να πυροδοτήσει μια αλυσίδα αντιδράσεων με ανυπολόγιστες συνέπειες. Οι επόμενες εβδομάδες αναμένονται κρίσιμες, καθώς οι διπλωματικές οδοί στενεύουν και τα στρατιωτικά σχέδια και από τις δύο πλευρές φαίνεται να βρίσκονται σε προχωρημένο στάδιο προετοιμασίας. Σε αυτό το κλίμα αυξανόμενης πόλωσης, η Ευρώπη καλείται να αναλάβει πιο ενεργό ρόλο στην αποκλιμάκωση, πριν η κρίση ξεφύγει από κάθε έλεγχο και μετατραπεί σε μια σύγκρουση που θα σημαδέψει την παγκόσμια ιστορία για τις επόμενες δεκαετίες.
