Οι συνεχιζόμενες επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές στη Μέση Ανατολή έχουν προκαλέσει εκτεταμένες διαταραχές στην παγκόσμια αγορά πετρελαίου, με τις συνολικές διακοπές παραγωγής αργού να εκτιμώνται πλέον στα 9,2 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως.
Αξίζει να σημειωθεί ότι το μεγαλύτερο μέρος αυτού του ελλείμματος δεν οφείλεται σε άμεσες καταστροφές, αλλά σε προληπτικούς περιορισμούς και στρατηγική διαχείριση αποθεμάτων από τους παραγωγούς, οι οποίοι επιλέγουν να θέσουν εκτός λειτουργίας εγκαταστάσεις για να προστατεύσουν το προσωπικό και τον εξοπλισμό από την απειλή νέων πληγμάτων.
Σύμφωνα με ανάλυση της Goldman Sachs, η κλιμάκωση αυτή μεταφέρει την απειλή σε δύο επίπεδα. Δεν διακυβεύονται μόνο οι βραχυπρόθεσμες εξαγωγές, οι οποίες επηρεάζονται άμεσα, αλλά και η μακροπρόθεσμη παραγωγική ικανότητα της περιοχής. Οι επαναλαμβανόμενες ζημιές σε κρίσιμες υποδομές ενδέχεται να προκαλέσουν μόνιμη μείωση της δυναμικότητας, μια εξέλιξη που η ιστορική ανάλυση μεγάλων σοκ προσφοράς δείχνει ότι μπορεί να οδηγήσει σε μέση πτώση παραγωγής της τάξης του 42% ακόμη και τέσσερα χρόνια μετά το αρχικό γεγονός.
Ασφυκτική Πίεση στα Στενά του Ορμούζ
Το πλέον ανησυχητικό στοιχείο που αναδεικνύει η έκθεση είναι η πρωτοφανής συμφόρηση στα Στενά του Ορμούζ, του σημαντικότερου ναυτιλιακού περάσματος για το παγκόσμιο εμπόριο πετρελαίου. Οι ροές από τον Περσικό Κόλπο παραμένουν σε εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα, με τη διέλευση μέσω των στενών να έχει συρρικνωθεί κατά 97% σε σύγκριση με τα φυσιολογικά επίπεδα. Αυτό μεταφράζεται σε μόλις 600.000 βαρέλια ημερησίως, έναντι πολύ υψηλότερων ιστορικών μέσων όρων. Παράλληλα, η προσπάθεια ανακατεύθυνσης της ροής μέσω εναλλακτικών οδών, όπως οι αγωγοί από τα λιμάνια Γιανμπού στη Σαουδική Αραβία και Φουτζάιρα στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, έχει επιβραδυνθεί σημαντικά, κινούμενη με ρυθμό μόλις 1,8 εκατομμυρίων βαρελιών ημερησίως.
Το Αντίποινο του Ιράν και τα Πλήγματα σε Στρατηγικές Εγκαταστάσεις
Η ιρανική απάντηση μετά από πλήγματα στο δικό της κοίτασμα φυσικού αερίου South Pars είχε ως αποτέλεσμα τη στοχοποίηση αρκετών πετρελαϊκών εγκαταστάσεων σε γειτονικές χώρες. Οι επιπτώσεις ήταν πολυεπίπεδες. Στο Κουβέιτ, δύο διυλιστήρια συνολικής δυναμικότητας 800.000 βαρελιών ημερησίως δέχθηκαν πλήγματα, περιορίζοντας την ικανότητα επεξεργασίας αργού. Στη Σαουδική Αραβία, το διυλιστήριο Samref, δυναμικότητας 400.000 βαρελιών ημερησίως στο λιμάνι Γιανμπού της Ερυθράς Θάλασσας, επίσης στοχοποιήθηκε, με αποτέλεσμα το λιμάνι να διακόψει προσωρινά τις φορτώσεις. Παράλληλα, στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το πεδίο πετρελαίου Bab δέχθηκε επίθεση, προκαλώντας αναστολή λειτουργίας σε κοντινές εγκαταστάσεις φυσικού αερίου.
Οι συνέπειες εκτείνονται πέρα από το αργό πετρέλαιο, επηρεάζοντας και την αγορά φυσικού αερίου. Σύμφωνα με την QatarEnergy, τα πλήγματα ενδέχεται να έχουν μειώσει κατά 17% τη δυναμικότητα υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) του Κατάρ για μια περίοδο που ενδέχεται να φτάσει έως και τα πέντε χρόνια. Η μείωση αυτή είναι ιδιαίτερα κρίσιμη, καθώς απειλεί έμμεσα και την παραγωγή πετρελαίου στην περιοχή, η οποία συχνά εξαρτάται από την έγχυση φυσικού αερίου για τη διατήρηση της πίεσης στους πετρελαϊκούς ταμιευτήρες.
Παράδοξη Υποχώρηση Τιμών και Πολιτικές Παρεμβάσεις
Παρά την εικόνα της εκτεταμένης κρίσης, οι τιμές του πετρελαίου υποχώρησαν πρόσφατα. Η πτώση αυτή αποδίδεται σε δήλωση του Ισραήλ ότι δεν θα στοχοποιεί πλέον ενεργειακές εγκαταστάσεις, γεγονός που εκλήφθηκε από την αγορά ως αποκλιμάκωση της άμεσης σύγκρουσης. Ωστόσο, οι θεμελιώδεις δείκτες παραμένουν τεταμένοι.
Σε μια προσπάθεια σταθεροποίησης της αγοράς, το αμερικανικό Υπουργείο Οικονομικών προχώρησε σε μια σημαντική κίνηση, διευκρινίζοντας την άδεια πώλησης ρωσικού πετρελαίου που βρίσκεται ήδη εν πλω. Η άδεια αυτή, η οποία καλύπτει φορτία που μεταφέρονται ακόμη και από τον λεγόμενο «σκιώδη στόλο», έχει ισχύ έως τις 11 Απριλίου. Παράλληλα, ο υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο μιας αντίστοιχης εξαίρεσης για το ιρανικό πετρέλαιο που βρίσκεται στη θάλασσα υπό καθεστώς κυρώσεων. Παρότι τα πλωτά αποθέματα ρωσικού και ιρανικού πετρελαίου είναι σημαντικά, φτάνοντας συνολικά τα 236 εκατομμύρια βαρέλια, οι αναλυτές εκτιμούν ότι αυτή η ποσότητα θα μπορούσε να αντισταθμίσει μόλις περίπου δύο εβδομάδες διαταραχών στις ροές μέσω των Στενών του Ορμούζ, υπογραμμίζοντας την ευθραυστότητα της κατάστασης.
Η Αβεβαιότητα των Αμερικανικών Εξαγωγών
Σε ένα διαφορετικό επίπεδο γεωπολιτικής αβεβαιότητας, η αγορά παραμένει σε εγρήγορση σχετικά με τις πολιτικές των ΗΠΑ για τις δικές τους εξαγωγές. Αν και η κυβέρνηση δεν εξετάζει προς το παρόν μια απαγόρευση εξαγωγών αργού, μια τέτοια υποθετική κίνηση θα είχε δραματικές επιπτώσεις, σύμφωνα με τη Goldman Sachs. Η εφαρμογή περιορισμών θα περιόριζε σημαντικά την προσφορά αργού σε βασικές αγορές όπως η Βορειοδυτική Ευρώπη και η Νότια Κορέα, ενώ θα είχε αλυσιδωτές επιπτώσεις στη διαθεσιμότητα διυλισμένων προϊόντων. Συγκεκριμένα, η προσφορά ντίζελ θα επηρεαζόταν στη Βορειοδυτική Ευρώπη και τη Νότια Κορέα, ενώ η αγορά βενζίνης στο Μεξικό θα δεχόταν ισχυρό πλήγμα.
Η ανησυχία αυτή αποτυπώνεται ήδη στην αγορά, όπου η διαφορά τιμής (spread) μεταξύ του αμερικανικού αργού WTI και του ευρωπαϊκού Brent διευρύνθηκε στα 13 δολάρια ανά βαρέλι. Πρόκειται για το υψηλότερο επίπεδο από την άρση της αμερικανικής απαγόρευσης εξαγωγών πετρελαίου στις αρχές του 2015, αντανακλώντας τις αυξημένες ανησυχίες της αγοράς για πιθανούς μελλοντικούς περιορισμούς.
