Η καθημερινότητα εκατομμυρίων πολιτών στην Ελλάδα έρχεται να διαψεύσει με τον πιο κατηγορηματικό τρόπο το κυβερνητικό αφήγημα περί οικονομικής βελτίωσης, ανάπτυξης και ενίσχυσης του διαθέσιμου εισοδήματος.
Παρά τις συνεχείς επικοινωνιακές αναφορές σε ονομαστικές αυξήσεις μισθών και τους θετικούς μακροοικονομικούς δείκτες, τα πραγματικά στοιχεία για τον πληθωρισμό και το διαρκώς διογκούμενο κόστος ζωής αποτυπώνουν μια εντελώς διαφορετική, ζοφερή πραγματικότητα για τα ελληνικά νοικοκυριά.
Η απόσταση ανάμεσα στους κυβερνητικούς πανηγυρισμούς και τη βιωμένη εμπειρία των πολιτών δεν ήταν ποτέ μεγαλύτερη, καθώς η ακρίβεια έχει μετατραπεί σε έναν μόνιμο και ασφυκτικό βραχνά που εξανεμίζει τους οικογενειακούς προϋπολογισμούς πολύ πριν από το τέλος του μήνα.
Το Πληθωριστικό Σοκ και η Ευρωπαϊκή Πρωτιά στην Ακρίβεια
Η σοβαρότητα της κατάστασης αποτυπώνεται ανάγλυφα στα επίσημα στατιστικά δεδομένα. Ο πληθωρισμός στην Ελλάδα διαμορφώθηκε τον Μάιο στο 5%, σημειώνοντας μια επίδοση που είναι σημαντικά υψηλότερη από τον μέσο όρο της Ευρωζώνης. Η εξέλιξη αυτή τοποθετεί τη χώρα σταθερά στις πρώτες θέσεις της ακρίβειας στην ευρωπαϊκή κατάταξη, αποδεικνύοντας ότι το πρόβλημα στην Ελλάδα δεν είναι απλώς εισαγόμενο, αλλά παρουσιάζει βαθιά εγχώρια και δομικά χαρακτηριστικά.
Αυτή η πληθωριστική πίεση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη και πιο επώδυνη βαρύτητα αν αναλυθεί σε συνδυασμό με τη συνεχιζόμενη, ανεξέλεγκτη εκτίναξη των τιμών στα βασικά αγαθά πρώτης ανάγκης και διαβίωσης. Δεν πρόκειται για μια παροδική διακύμανση των τιμών, αλλά για μια συστημική ακρίβεια που πλήττει τον πυρήνα της καθημερινής κατανάλωσης, εκεί δηλαδή όπου τα νοικοκυριά δεν έχουν το περιθώριο να κάνουν περικοπές ή να υποκαταστήσουν τα προϊόντα.
Η Ακτινογραφία της Ακρίβειας στα Τρόφιμα και τα Αγαθά Πρώτης Ανάγκης
Μια προσεκτική αναδρομή στην πορεία των τιμών τα τελευταία χρόνια αποκαλύπτει το μέγεθος της επιβάρυνσης που καλούνται να διαχειριστούν οι καταναλωτές. Από το 2020 έως το 2024, οι τιμές των τροφίμων στην Ελλάδα κατέγραψαν μια μεσοσταθμική αύξηση της τάξης του 32%. Ωστόσο, η γενική αυτή εικόνα κρύβει ακόμη πιο ακραίες ανατιμήσεις σε συγκεκριμένα, απολύτως απαραίτητα προϊόντα.
Το μοσχάρι, το αρνί, τα μαγειρικά λίπη, καθώς και μια ευρεία σειρά καθημερινών ειδών διατροφής καταγράφουν σταθερά διψήφιες αυξήσεις κάθε χρόνο, επιβαρύνοντας δυσανάλογα τα χαμηλά και μεσαία εισοδήματα, τα οποία παραδοσιακά δαπανούν το μεγαλύτερο μέρος του μισθού τους για τη σίτιση.
Η Σοκαριστική Σύγκριση με το 2019
Η σύγκριση των σημερινών τιμών με εκείνες του 2019 είναι ακόμη πιο αποκαλυπτική για τη δραματική επιδείνωση του βιοτικού επιπέδου. Μέσα σε λίγα χρόνια, βασικά αγαθά που βρίσκονται σε κάθε ελληνικό σπίτι έχουν μετατραπεί σχεδόν σε είδη πολυτελείας.
- Το γάλα και το ψωμί: Τα δύο πιο θεμελιώδη προϊόντα για κάθε οικογένεια και ιδιαίτερα για εκείνες με μικρά παιδιά, έχουν υποστεί αυξήσεις που αγγίζουν ή και ξεπερνούν το 60%.
- Το ελαιόλαδο: Ένα παραδοσιακό εγχώριο προϊόν και βάση της ελληνικής διατροφής, έχει δει την τιμή του να υπερδιπλασιάζεται, φτάνοντας σε πρωτόγνωρα και απλησίαστα επίπεδα για τον μέσο καταναλωτή.
- Ο καφές και το κρέας: Καταγράφουν τρομακτικές ανατιμήσεις που ξεπερνούν το 70%, αλλάζοντας ριζικά τις καθημερινές συνήθειες και τον προγραμματισμό των πολιτών.
Η Ψευδαίσθηση των Αυξήσεων και η Κατάρρευση της Αγοραστικής Δύναμης
Απέναντι σε αυτή τη ζοφερή πραγματικότητα, η κυβέρνηση επιμένει να αντιπαραβάλλει ως μόνιμο επιχειρηματικό αντίλογο την άνοδο του κατώτατου μισθού και τις ονομαστικές διορθώσεις στις αποδοχές. Πρόκειται όμως για μια μαθηματική και οικονομική ψευδαίσθηση. Η αγοραστική δύναμη των πολιτών παραμένει το μοναδικό, αληθινό και αμείλικτο μέτρο αξιολόγησης οποιασδήποτε οικονομικής πολιτικής.
Όταν οι αυξήσεις των τιμών στα τρόφιμα τρέχουν με ρυθμούς πολλαπλάσιους από τις όποιες αυξήσεις των μισθών, το τελικό αποτέλεσμα είναι η καθαρή μείωση του πραγματικού εισοδήματος. Μεγάλες κατηγορίες εργαζομένων, συνταξιούχων και ανέργων αδυνατούν πλέον αποδεδειγμένα να αγοράσουν τις ίδιες ποσότητες βασικών αγαθών που μπορούσαν να προμηθευτούν πριν από λίγα χρόνια. Οι ονομαστικές αυξήσεις στους μισθούς απορροφώνται αμέσως στα ταμεία των σούπερ μάρκετ και στους λογαριασμούς ενέργειας, αφήνοντας τους πολίτες φτωχότερους παρά το γεγονός ότι στα χαρτιά μπορεί να εισπράττουν λίγα ευρώ περισσότερα.
Την ίδια στιγμή, η Ελλάδα εξακολουθεί να βρίσκεται καθηλωμένη στον πυθμένα της Ευρώπης σε ό,τι αφορά τους πραγματικούς μισθούς. Ο μέσος ετήσιος μισθός στη χώρα μας παραμένει δραματικά χαμηλότερος από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Αυτό το χαμηλό εισοδηματικό επίπεδο συνδυάζεται με ένα οξύμωρο και άδικο φαινόμενο: οι τιμές σε πολλά βασικά αγαθά στα ελληνικά ράφια είναι ίδιες, ή σε ορισμένες περιπτώσεις ακόμη και υψηλότερες, από εκείνες πλουσιότερων ευρωπαϊκών χωρών, όπου οι αμοιβές είναι διπλάσιες ή τριπλάσιες.
Η Στεγαστική Κρίση ως Πολλαπλασιαστής της Πίεσης
Η οικονομική ασφυξία των νοικοκυριών δεν περιορίζεται στο καλάθι του σούπερ μάρκετ, αλλά επεκτείνεται με εξίσου βίαιο τρόπο και στον τομέα της στέγασης. Η κατάσταση στην αγορά ακινήτων είναι πλέον εκτός ελέγχου. Τα ενοίκια των κατοικιών αυξάνονται στην Ελλάδα με ρυθμούς πολλαπλάσιους από εκείνους που καταγράφονται στην υπόλοιπη Ευρώπη.
Το κόστος στέγασης έχει φτάσει να απορροφά ένα δυσανάλογα μεγάλο, συχνά ισοπεδωτικό, ποσοστό του μηνιαίου εισοδήματος των εργαζομένων. Για χιλιάδες νέους ανθρώπους, νέα ζευγάρια και οικογένειες, η εξασφάλιση μιας αξιοπρεπούς κατοικίας έχει μετατραπεί σε ένα δυσεπίλυτο πρόβλημα και σε έναν καθημερινό αγώνα επιβίωσης, στερώντας τους τη δυνατότητα για ανεξαρτησία και μελλοντικό προγραμματισμό.
Οι Ευθύνες της Πολιτείας: Έλεγχοι, Ανταγωνισμός και Αισχροκέρδεια
Η συζήτηση για την ακρίβεια στην Ελλάδα έχει πάψει προ πολλού να αφορά αποκλειστικά τις διεθνείς κρίσεις, την πανδημία ή τις γεωπολιτικές αναταράξεις στην Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή. Οι παράγοντες αυτοί υπήρξαν η αφορμή, αλλά η εγχώρια διάρκεια και ένταση του φαινομένου αναδεικνύουν σοβαρές εσωτερικές ευθύνες. Το ζήτημα πλέον μετατοπίζεται ξεκάθαρα στην αποτελεσματικότητα των ελεγκτικών μηχανισμών της αγοράς, στη δομική λειτουργία του υγιούς ανταγωνισμού και στη γενικότερη φορολογική πολιτική.
Η παρατεταμένη ακρίβεια θέτει σοβαρά ερωτήματα για την ικανότητα και την πολιτική βούληση του κράτους να προστατεύσει τους καταναλωτές από εμφανή φαινόμενα αισχροκέρδειας. Η υπερσυγκέντρωση ισχύος σε κρίσιμους κλάδους της οικονομίας, όπως η εφοδιαστική αλυσίδα, η ενέργεια και οι μεγάλες αλυσίδες λιανεμπορίου, επιτρέπει τη διατήρηση των τιμών σε τεχνητά υψηλά επίπεδα, ακόμη και όταν οι διεθνείς τιμές των πρώτων υλών υποχωρούν. Η απουσία δραστικών παρεμβάσεων και η εμμονή σε μια πολιτική επιδομάτων (pass), η οποία απλώς ανακυκλώνει το πρόβλημα χωρίς να χτυπά την ακρίβεια στη ρίζα της, αφήνει την αγορά έκθετη σε κερδοσκοπικά παιχνίδια.
Το Διευρυνόμενο Χάσμα Ανάμεσα στο Αφήγημα και την Πραγματικότητα
Επτά χρόνια μετά την ανάληψη της διακυβέρνησης της χώρας από τη Νέα Δημοκρατία, η απόσταση ανάμεσα στην εικονική πραγματικότητα των κυβερνητικών παρουσιάσεων και στην αληθινή, καθημερινή εικόνα των ελληνικών νοικοκυριών φαίνεται να διευρύνεται επικίνδυνα. Οι πολίτες δεν χρειάζονται στατιστικές αναλύσεις για να καταλάβουν τι συμβαίνει στην τσέπη τους.
Η πραγματικότητα βιώνεται κάθε φορά που περνούν το κατώφλι του σούπερ μάρκετ, κάθε φορά που ανοίγουν τους λογαριασμούς του ρεύματος και κάθε φορά που καλούνται να πληρώσουν το ενοίκιο της εκάστοτε σειράς υποχρεώσεων. Για την πλειονότητα των νοικοκυριών που βλέπει το εισόδημά του να εξαντλείται πολύ πριν τελειώσει ο μήνας, οι σκληροί αριθμοί της καθημερινότητας αποδεικνύονται ασύγκριτα ισχυρότεροι από οποιαδήποτε επικοινωνιακή καμπάνια και οποιοδήποτε κυβερνητικό αφήγημα περί οικονομικής ευημερίας.
