Οι αγορές προεξοφλούν αύξηση των επιτοκίων κατά 25 μονάδες βάσης. Το ενεργειακό σοκ ανατρέπει τις προσδοκίες αποκλιμάκωσης και απειλεί να μεταφέρει νέα πίεση σε δανειολήπτες και επιχειρήσεις.
Σε νέα αύξηση των επιτοκίων κατά 25 μονάδες βάσης αναμένεται να προχωρήσει αύριο η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, ανεβάζοντας το επιτόκιο καταθέσεων από το 2,25% στο 2,50%. Οι αγορές έχουν πλέον προεξοφλήσει πλήρως αυτήν την κίνηση, καθώς η κλιμάκωση του πολέμου ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν επαναφέρει στην Ευρώπη τον φόβο ενός νέου πληθωριστικού κύματος.
Η ΕΚΤ βρίσκεται μπροστά σε ένα εξαιρετικά δύσκολο δίλημμα. Από τη μία πλευρά, τα υψηλά επιτόκια περιορίζουν την κατανάλωση, τις επενδύσεις και την οικονομική ανάπτυξη. Από την άλλη, η εκτίναξη των τιμών της ενέργειας αυξάνει τον κίνδυνο να περάσει το νέο κόστος στις μεταφορές, στα τρόφιμα, στη βιομηχανική παραγωγή και τελικά στο σύνολο της οικονομίας.
Το πετρέλαιο Brent ξεπέρασε τα 100 δολάρια το βαρέλι, ενώ το ευρωπαϊκό φυσικό αέριο έφθασε στα υψηλότερα επίπεδα από τις αρχές του 2023. Τα συμβόλαια αναφοράς TTF κινήθηκαν κοντά στα 79 ευρώ ανά μεγαβατώρα, καταγράφοντας άνοδο άνω του 40% μέσα στον Σεπτέμβριο. Η περιορισμένη ευρωπαϊκή αποθήκευση και οι δυσκολίες στις προμήθειες υγροποιημένου φυσικού αερίου ενισχύουν την αβεβαιότητα ενόψει του χειμώνα.
Από το 2,50% στο 2,75%;
Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι πλέον μόνο τι θα αποφασίσει αύριο η ΕΚΤ, αλλά αν η αύξηση του Σεπτεμβρίου θα είναι η τελευταία.
Η τελευταία δημοσκόπηση του Reuters έδειξε ότι το 91% των οικονομολόγων αναμένει το επιτόκιο καταθέσεων να βρίσκεται στο 2,50% στο τέλος του 2026. Η Deutsche Bank, όμως, αναθεώρησε ήδη την πρόβλεψή της και εκτιμά ότι μπορεί να ακολουθήσει δεύτερη αύξηση τον Δεκέμβριο, οδηγώντας το επιτόκιο στο 2,75%.
Η νέα εκτίμηση βασίζεται στην πιθανότητα το ενεργειακό σοκ να αποδειχθεί πιο επίμονο από όσο αναμενόταν. Εάν, αντίθετα, υπάρξει γεωπολιτική αποκλιμάκωση και επιβράδυνση της ευρωπαϊκής οικονομίας, η αύξηση στο 2,50% ενδέχεται να αποτελέσει το ανώτατο σημείο του νέου κύκλου.
Τι σημαίνει για τα στεγαστικά και επιχειρηματικά δάνεια
Η αύξηση του επιτοκίου καταθέσεων δεν μεταφέρεται αυτομάτως και ισόποσα σε κάθε δάνειο. Επηρεάζει, όμως, τις συνθήκες χρηματοδότησης, τις διατραπεζικές προσδοκίες και τα επιτόκια αναφοράς, όπως το Euribor.
Για τα στεγαστικά δάνεια κυμαινόμενου επιτοκίου, η διατήρηση του κόστους χρήματος σε υψηλά επίπεδα περιορίζει την προοπτική ουσιαστικής μείωσης των μηνιαίων δόσεων. Ακόμη και όπου εφαρμόζονται προσωρινά προγράμματα προστασίας ή ανώτατα όρια, το πρόβλημα δεν εξαφανίζεται: μετατίθεται χρονικά και παραμένει συνδεδεμένο με την πορεία των ευρωπαϊκών επιτοκίων.
Αντίστοιχη είναι η εικόνα στα επιχειρηματικά δάνεια. Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις, που συνήθως δανείζονται με μεγαλύτερα περιθώρια επιτοκίου από τις μεγάλες εταιρείες, θα εξακολουθήσουν να αντιμετωπίζουν ακριβό χρήμα. Το πρόβλημα γίνεται εντονότερο για όσες διαθέτουν μικρές εξασφαλίσεις, ασταθή ταμειακή ροή ή ήδη αυξημένες υποχρεώσεις.
Έτσι, ακόμη και αν οι τράπεζες και η Ελληνική Αναπτυξιακή Τράπεζα διαθέτουν πόρους για νέα χρηματοδότηση, η πραγματική περίμετρος των επιχειρήσεων που μπορούν να δανειστούν με βιώσιμους όρους παραμένει περιορισμένη.
Νέα πίεση και στις ρυθμίσεις των servicers
Η παραμονή των επιτοκίων σε υψηλά επίπεδα δυσκολεύει και τη διαχείριση του ιδιωτικού χρέους. Οι εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων δεν επηρεάζονται όλες με τον ίδιο τρόπο, καθώς οι όροι κάθε δανείου και κάθε ρύθμισης διαφέρουν. Ωστόσο, η γενικότερη άνοδος του κόστους χρήματος επιβαρύνει τις νέες ρυθμίσεις, αυξάνει τις απαιτούμενες αποδόσεις και περιορίζει τα περιθώρια αναχρηματοδότησης.
Για έναν δανειολήπτη που προσπαθεί να επιστρέψει σε κανονική εξυπηρέτηση, η βιωσιμότητα μιας ρύθμισης εξαρτάται από τη μηνιαία δόση σε σχέση με το διαθέσιμο εισόδημά του. Εάν μαζί με το επιτόκιο αυξηθούν ξανά το ηλεκτρικό ρεύμα, τα καύσιμα και τα βασικά αγαθά, τότε το ίδιο νοικοκυριό θα διαθέτει λιγότερα χρήματα για την αποπληρωμή των οφειλών του.
Αυτό ενισχύει την ανάγκη για μακροχρόνιες και πραγματικά βιώσιμες ρυθμίσεις, διαφάνεια στον υπολογισμό των οφειλών και αυστηρότερους κανόνες λειτουργίας για τους servicers.
Τετραπλό σοκ για την οικονομία
Η αυριανή απόφαση της ΕΚΤ δείχνει πόσο γρήγορα ένα εξωτερικό γεωπολιτικό γεγονός μπορεί να διαχυθεί στην πραγματική οικονομία. Η αλυσίδα είναι άμεση: ακριβότερη ενέργεια, υψηλότερος πληθωρισμός, αυστηρότερη νομισματική πολιτική και ακριβότερη χρηματοδότηση.
Για την Ελλάδα το πρόβλημα έχει ιδιαίτερη σημασία, επειδή συναντά ένα ήδη μεγάλο απόθεμα ιδιωτικού χρέους, υψηλές υποχρεώσεις προς το Δημόσιο και περιορισμένη πρόσβαση πολλών μικρών επιχειρήσεων στον τραπεζικό δανεισμό.
Επομένως, το 2,50% δεν είναι ένας τεχνικός αριθμός που αφορά μόνο τις αγορές. Είναι ένας δείκτης που μπορεί να επηρεαστεί η δόση του στεγαστικού, η δυνατότητα μιας μικρής επιχείρησης να χρηματοδοτήσει μια επένδυση και οι πιθανότητες ενός υπερχρεωμένου νοικοκυριού να πετύχει βιώσιμη ρύθμιση. Και εάν τον Δεκέμβριο ακολουθήσει το 2,75%, η πίεση θα είναι ακόμη μεγαλύτερη.
