Ένα γνώριμο φαινόμενο του Ελληνικού Πολιτικού συστήματος έκανε την εμφάνισή του πάλι τις τελευταίες ημέρες: η αμφισβήτηση των δημοσκοπήσεων που δε καταγράφουν ούτε αποτυπώνουν την κοινή γνώμη αλλά επιχειρούν να τη χειραγωγήσουν και να την καθοδηγήσουν προς την κατεύθυνση που επιθυμεί πάντοτε κάποιο ισχυρό και αόρατο ταυτόχρονα σύστημα εξουσίας.
Η κριτική του που συνήθως γίνεται δεν εστιάζει στις μεθοδολογικές και τεχνικές παραμέτρους μιας δημοσκόπησης, γεγονός που είναι ευπρόσδεκτο και μπορεί να λειτουργήσει επικοδομητικά, αλλά στο παραγόμενο αποτέλεσμα που δεν εξυπηρετεί κάθε φορά το πολιτικό αφήγημα αυτού που τις αμφισβητεί.
Δεν είναι τυχαίο ότι η πλειοψηφία των κομμάτων – άλλο περισσότερο και άλλο λιγότερο – έχει κατά καιρούς αμφισβητήσει τις δημοσκοπήσεις, χωρίς σχεδόν να παρουσιάζονται στοιχεία ή τεκμηριωμένα δεδομένα που να αποδεικνύουν την ηθελημένη μεροληψία και στρέμβλωση του φορέα που υλοποιεί την έρευνα.
Τα όρια άλλωστε της κάθε μέτρησης, τις μεθοδολογικές ατέλειες και τις δειγματολοπτικές στρεβλώσεις τις αναγνωρίζουν πρώτα απόλα οι άνθρωποι που διεξάγουν τις δημοσκοπήσεις στην προσπάθειά τους να διορθώσουν, να εξαλείψουν ή να περιορίσουν τα δειγματοληπτικά σφάλματα και ό,τι συνοδεύει μια πιθανοθεωρητική έρευνα που από τη φύση της εμπεριέχει αβεβαιότητες, επισφάλειες και περιορισμούς.
Το ενδιαφέρον όλων όσοι ασκούν κριτική λοιπόν δεν εστιάζει στα μεθοδολογικά προβλήματα και τα όρια του εργαλείου αλλά στον πολιτικό αντίκτυπο που θεωρητικά παράγει μια δημοσκόπηση. Πόσο όμως ισχύει κάτι τέτοιο;
Η πρώτη παρεξήγηση αφορά την πιθανολογούμενη επιρροή των ψηφοφορών σε σχέση, με την οποία επικρατεί η εντύπωση ότι το προβάδισμα κάποιου κόμματος στις δημοσκοπήσεις μπορεί να δημιουργήσει το σύνδρομο του νικητή (bandwagon effects), το οποίο με τη σειρά του είναι ικανό να παρασύρει τους ταλαντευόμενους ψηφοφορούς.
Η άποψη αυτή αναπαράγει την παραδοσιακή στρατηγική που ακολούθησαν και ακολοθούν όλα τα κόμματα κατά την προεκλογική περιόδο, προεξοφλώντας την επικείμενη νίκη τους.
Η συζήτηση για το σύνδρομο του νικητή χρονολογείται από το 1940 χωρίς να έχει μέχρι σήμερα καταλλήξει σε κάποιου είδους επιβεβαίωση.
Και τούτο διότι το σύνδρομο του νικητή, εκτός από τη προσέλκυση κάποιων ταλαντευόμενων ψηφοφορών, μπορεί επίσης να προκαλέσει την αντισυσπείρωση των αντιπάλων ή να ευνοήσει την τάση για χαλαρή ψήφο υπέρ των μικρότερων κομμάτων.
Η δεύτερη και σημαντικότερη παρεξήγηση αφορά την αυξημένη προβλεπτική ικανότητα που αποδίδεται στις δημοσκοπήσεις, παραγνωρίζοντας τα σημαντικά, τεχνικά και μεθοδολογικά προβλήματα, τα οποία καλείται να αντιμετωπίσει κάθε πολιτική δημοσκόπηση.
Από ‘κει και πέρα δεν μπορούμε σήμερα να μιλάμε για τις δημοσκοπήσεις έξω από το πλαίσιο των ΜΜΕ καθώς η αμφίσβητηση τους αφορά όχι τη διενέργεια αλλά τη δημοσιοποίηση τους.
Η χρήση των δημοσκοπήσεων από τα Μέσα δημιούργει το φαινόμενο του δημοσκοπικού πληθωρισμού που με τη σειρά του τροφοδοτεί το ίσως σημνατικότερο ζήτημα που δεν είναι άλλο από την αντικατάστασή του πολιτικού διαλόγου από τον δημοσκοπικό σχολιασμό.
Είναι ξεκάθαρο ότι εδώ και αρκετά χρόνια μεγάλο μέρος της πολιτικής συζήτησης περιστρέφεται γύρω από την παρουσιάση των θέσεων και των πολιτικών προγραμμάτων όσων διεκδικούν τη ψήφο των πολιτών.
Αυτό όμως δεν είναι πρόβλημα των δημοσκοπήσεων αλλά απότοκοπο μιας προσέγγισης από το πολιτικό και μιντιακό σύστημα, το οποίο προσπαθεί να συντονιστεί με το σύγχρονο ακροατήριο που αρσκεται σε γρήγορη, άμεση και κωδικοποιημένη πληροφόρηση
Παρ’ όλες λοιπόν τις πιθανές στρεβλώσεις και αντιρρήσεις, το ερώτημα είναι ξεκάθαρο: Το πολιτικό περιβάλλον θα ήταν καλύτερο χωρίς τις δημοσκοπήσεις;
Η ενημέρωση των πολιτών θα ήταν σε πληρέστερη χωρίς την πρόσβαση σε στοιχεία τα οποία σε διαφορετική περίπτωση θα γνώριζαν κάποιοι λίγοι και θα μπορούσαν να τα χρησιμοποιήσουν κατά το δοκούν;
Υπάρχει άραγε κανείς που να θέλει να επιστρέψουμε στην εποχή των «μυστικών δημοσκοπήσεων των πρεσβείων»;
Ας τα σκεφτούμε όλα αυτά την επόμενη φορά που θα θελήσουμε να ασκήσουμε κριτική σε μια επώνυμη, δημοσιευμένη και προσβάσιμη.
Αντώνης Παπαργύρης, Διευθυντής Ερευνών στην εφημερίδα τα νέα
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Τα ΝΕΑ
