Η Βουλή των Αντιπροσώπων στην Κύπρο που προέκυψε από τις εκλογές της 24ης Μαΐου συνέρχεται σήμερα το απόγευμα στην πρώτη της συνεδρία, και το ενδιαφέρον όλων είναι στραμμένο σε μία διαδικασία: την εκλογή του νέου Προέδρου του Σώματος.
Η σημερινή συνεδρίαση, που έχει οριστεί για τις τέσσερις το απόγευμα, δεν είναι μία τυπική τελετή έναρξης. Είναι η πρώτη πραγματική πολιτική δοκιμασία για τη νέα πενταετία, η πρώτη ευκαιρία να φανούν οι νέοι συσχετισμοί, οι συμμαχίες και οι αντιπαλότητες που θα χαρακτηρίσουν την επόμενη κοινοβουλευτική περίοδο.
Πρόκειται για μία ψηφοφορία που, πέρα από το πρόσωπο που θα αναδειχθεί, θα δώσει το στίγμα της πολιτικής λειτουργίας ενός εξακομματικού κοινοβουλίου, όπου καμία παράταξη από μόνη της δεν μπορεί να επιβάλει τις επιλογές της.
Η συνεδρία θα ξεκινήσει με την ορκωμοσία των 56 νέων βουλευτών και των εκπροσώπων των θρησκευτικών ομάδων, δηλαδή των Αρμενίων, των Λατίνων και των Μαρωνιτών.
Μέχρι την εκλογή του νέου Προέδρου, τα ηνία θα κρατήσει ο πρεσβύτερος βουλευτής, ο οποίος είναι ο Ζαχαρίας Κουλίας του Δημοκρατικού Κόμματος.
Εκείνος θα έχει την ευθύνη να τηρήσει τα διαδικαστικά και να διασφαλίσει την ομαλή διεξαγωγή μίας ψηφοφορίας που γίνεται για πρώτη φορά με νέο σύστημα και ηλεκτρονικό τρόπο.
Η ηλεκτρονική ψηφοφορία αποτελεί ουσιαστικά τη σημαντικότερη τεχνική αλλαγή σε σχέση με το παρελθόν, καθώς κάθε βουλευτής θα ψηφίζει τον υποψήφιο της επιλογής του μέσα από το σύστημα της Βουλής, χωρίς τις παραδοσιακές κάλπες και τα ψηφοδέλτια.
Η εκλογή θα γίνει με μία διαδικασία που προβλέπει πλέον δύο γύρους, εφόσον χρειαστούν, σε αντίθεση με το παλαιό σύστημα όπου η απόλυτη πλειοψηφία από την πρώτη στιγμή ήταν το ζητούμενο. Σύμφωνα με τον νέο κανονισμό, στον πρώτο γύρο απαιτούνται 29 ψήφοι, δηλαδή απόλυτη πλειοψηφία επί του συνόλου των 56 βουλευτών. Αν κανένας υποψήφιος δεν συγκεντρώσει αυτόν τον αριθμό, τότε οι δύο πρώτοι σε ψήφους περνούν σε δεύτερο γύρο, όπου πλέον εκλέγεται όποιος λάβει τις περισσότερες ψήφους, ακόμη κι αν δεν φτάσει το όριο των 29. Η πρόβλεψη για την περίπτωση ισοψηφίας είναι ακόμη πιο δραστική: αν υπάρξει ισοψηφία για την πρόκριση στον δεύτερο γύρο, προβλέπεται επαναληπτική ψηφοφορία, και αν η ισοψηφία επαναληφθεί, τότε ο κανονισμός οδηγεί ακόμη και σε δημόσια κλήρωση, η οποία θα γίνει υπό την ευθύνη του προεδρεύοντος. Κανείς, βέβαια, δεν επιθυμεί να φτάσει σε ένα τόσο οριακό σημείο, αλλά η ίδια η ύπαρξη αυτής της πρόβλεψης δείχνει πόσο ρευστή μπορεί να είναι η σημερινή διαδικασία.
Η νέα Βουλή που προέκυψε από τις κάλπες είναι εξακομματική, με δύο νεοεισερχόμενους σχηματισμούς και με τα παραδοσιακά κόμματα να παραμένουν οι βασικοί παίκτες. Η κατανομή των εδρών έχει ως εξής: ο δεξιός Δημοκρατικός Συναγερμός έλαβε 17 έδρες, το αριστερό ΑΚΕΛ πήρε 15, το κεντρώο Δημοκρατικό Κόμμα κατέχει 8 έδρες, το ακροδεξιό Εθνικό Λαϊκό Μέτωπο πέτυχε επίσης 8 έδρες, ενώ δύο νέοι σχηματισμοί μπαίνουν για πρώτη φορά στη Βουλή. Το ΑΛΜΑ, που ιδρύθηκε μόλις πριν από λίγους μήνες από τον παυθέντα τέως Γενικό Ελεγκτή Οδυσσέα Μιχαηλίδη, εξέλεξε 4 βουλευτές, και η Άμεση Δημοκρατία του Ευρωβουλευτή Φειδία Παναγιώτου εξέλεξε επίσης 4 βουλευτές. Αυτή η κατανομή σημαίνει ότι κανένα κόμμα δεν μπορεί να επιβάλει μόνο του την επιλογή του. Οι συμμαχίες, οι συμπράξεις και οι αντισυμμαχίες δεν είναι απλά χρήσιμες – είναι απολύτως αναγκαίες.
Η μάχη για την Προεδρία της Βουλής έχει ήδη δύο βασικές υποψηφιότητες, που προέρχονται από τους δύο μεγαλύτερους σχηματισμούς. Ο Δημοκρατικός Συναγερμός αποφάσισε ομόφωνα να διεκδικήσει εκ νέου την Προεδρία με την Αννίτα Δημητρίου, η οποία ήταν Πρόεδρος του Σώματος και στην προηγούμενη κοινοβουλευτική περίοδο. Η υποψηφιότητά της ξεκινά με τη σταθερή βάση των 17 ψήφων του ΔΗΣΥ, αλλά για να φτάσει στο επιθυμητό αποτέλεσμα χρειάζεται να αναζητήσει συμμαχίες. Το φυσικό της συνομιλητή είναι το κέντρο, και πιο συγκεκριμένα το Δημοκρατικό Κόμμα, το οποίο με τις 8 έδρες του μπορεί να γείρει αποφασιστικά την πλάστιγγα.
Από την άλλη πλευρά, το ΑΚΕΛ αποφάσισε να κατέλθει με υποψήφιο τον Γενικό Γραμματέα του κόμματος, Στέφανο Στεφάνου. Η Κεντρική Επιτροπή του ΑΚΕΛ προέκρινε ομόφωνα την υποψηφιότητά του, έχοντας ήδη εξασφαλίσει τη στήριξη του ΑΛΜΑ, που ανακοίνωσε ότι θα στηρίξει τον κ. Στεφάνου. Αυτό σημαίνει ότι ο κ. Στεφάνου ξεκινά με μία βάση 19 ψήφων, δηλαδή τις 15 του ΑΚΕΛ και τις 4 του ΑΛΜΑ. Είναι ένα σημαντικό προβάδισμα έναντι της κ. Δημητρίου, εφόσον μιλάμε για τον πρώτο γύρο, αλλά και πάλι δεν φτάνει το όριο των 29.
Μέχρι εδώ, τα πράγματα φαίνονται σχετικά απλά. Υπάρχουν δύο υποψηφιότητες, με δύο αριθμητικές βάσεις, και το κλειδί βρίσκεται στο τι θα κάνει το Δημοκρατικό Κόμμα. Και εδώ όμως τα πράγματα περιπλέκονται, γιατί το ΔΗΚΟ βρίσκεται στο κέντρο των διεργασιών με τρόπο που το καθιστά τον απόλυτο ρυθμιστή της σημερινής εκλογής. Με 8 έδρες, το ΔΗΚΟ έχει τρεις επιλογές. Η πρώτη είναι να στηρίξει την Αννίτα Δημητρίου, συμπράττοντας με τον ΔΗΣΥ σε μία κεντροδεξιά συνεργασία. Η δεύτερη είναι να επιμείνει σε δική του υποψηφιότητα, προβάλλοντας τον Νικόλα Παπαδόπουλο, που ήταν ήδη υποψήφιος και στην προηγούμενη κοινοβουλευτική περίοδο. Η τρίτη είναι να λειτουργήσει ως ρυθμιστής, δηλαδή να περιμένει τα αποτελέσματα του πρώτου γύρου και να τοποθετηθεί ανάλογα στον δεύτερο. Η εκλογική του επίδοση, με τη διατήρηση σημαντικής κοινοβουλευτικής παρουσίας, του επιτρέπει να διεκδικεί ρόλο πολύ μεγαλύτερο από αυτόν ενός απλού συμπληρώματος σε ξένους σχεδιασμούς. Δεν είναι τυχαίο ότι η συζήτηση γύρω από τη στάση του ΔΗΚΟ έχει κυριαρχήσει όλες τις προηγούμενες ημέρες.
Ας εξετάσουμε τα βασικά αριθμητικά σενάρια. Αν το ΔΗΚΟ συνεργαστεί με τον ΔΗΣΥ υπέρ της Αννίτας Δημητρίου, τότε εκείνη συγκεντρώνει 25 ψήφους, δηλαδή 17 του ΔΗΣΥ και 8 του ΔΗΚΟ. Με αυτό τον αριθμό δεν εκλέγεται στον πρώτο γύρο, γιατί χρειάζεται 29. Για να εκλεγεί από τον πρώτο γύρο, θα χρειαζόταν επιπλέον 4 ψήφους, και αυτοί μπορούν να προέλθουν μόνο από την Άμεση Δημοκρατία. Το σενάριο ΔΗΣΥ, ΔΗΚΟ και Άμεσης Δημοκρατίας υπέρ της Αννίτας Δημητρίου δίνει ακριβώς 29 ψήφους, εξασφαλίζοντας την εκλογή της ήδη από τον πρώτο γύρο. Είναι ένα καθαρό αριθμητικά σενάριο, αλλά η πολιτική του υλοποίηση εξαρτάται από τη βούληση των τριών μερών να συντονιστούν.
Υπάρχει όμως και το αντίστοιχο σενάριο για τον Στέφανο Στεφάνου. Αν το ΑΚΕΛ, το ΑΛΜΑ, το ΔΗΚΟ και η Άμεση Δημοκρατία συμπράξουν υπέρ του κ. Στεφάνου, τότε ο αριθμός ανεβαίνει στις 31 ψήφους, δηλαδή 15 του ΑΚΕΛ, 4 του ΑΛΜΑ, 8 του ΔΗΚΟ και 4 της Άμεσης Δημοκρατίας. Αριθμητικά, αυτό το σενάριο είναι ακόμη πιο ισχυρό, καθώς υπερβαίνει το όριο. Πολιτικά, όμως, είναι εξαιρετικά δύσκολο, γιατί το ΔΗΚΟ δεν έχει κανέναν προφανή λόγο να ταυτιστεί με μία επιλογή που στηρίζεται ούτως ή άλλως από το ΑΚΕΛ και το ΑΛΜΑ του Οδυσσέα Μιχαηλίδη. Ο Νικόλας Παπαδόπουλος και το ΔΗΚΟ έχουν καλλιεργήσει μία αυτόνομη πολιτική ταυτότητα, και το να ενταχθούν σε μία ψηφοφορία υπέρ του Γραμματέα του ΑΚΕΛ θα ήταν μία κίνηση που θα προκαλούσε ερωτήματα ακόμη και στο εσωτερικό του κόμματος.
Το πιο ενδιαφέρον σενάριο, όμως, και ίσως το πιο απρόβλεπτο, είναι αυτό της υποψηφιότητας του Νικόλα Παπαδόπουλου. Αν το ΔΗΚΟ αποφασίσει να κατέλθει με δικό του υποψήφιο, τότε η βάση του κ. Παπαδόπουλου είναι οι 8 ψήφοι του ΔΗΚΟ. Για να αποκτήσει πραγματική δυναμική και για να περάσει στον δεύτερο γύρο, χρειάζεται να προστεθούν τουλάχιστον οι ψήφοι του ΕΛΑΜ και της Άμεσης Δημοκρατίας. Αυτό θα του έδινε 20 ψήφους, δηλαδή 8 του ΔΗΚΟ, 8 του ΕΛΑΜ και 4 της Άμεσης Δημοκρατίας. Με αυτό τον αριθμό, θα μπορούσε όχι μόνο να περάσει στον δεύτερο γύρο, αλλά ενδεχομένως και να αφήσει εκτός την Αννίτα Δημητρίου, αν εκείνη παραμείνει στις 17 ψήφους του ΔΗΣΥ χωρίς άλλες προσθήκες. Πρόκειται, ωστόσο, για ένα σενάριο με πολλές προϋποθέσεις. Απαιτεί συντονισμό τριών χώρων με διαφορετικές αφετηρίες, διαφορετικές ιδεολογικές αναφορές και διαφορετικές πολιτικές ανάγκες. Το ΔΗΚΟ είναι ένα κεντρώο κόμμα, το ΕΛΑΜ είναι ακροδεξιό, και η Άμεση Δημοκρατία είναι ένα νέο, ακόμη απροσδιόριστο πολιτικό σχήμα. Η σύμπραξή τους υπέρ μίας υποψηφιότητας θα ήταν εκρηκτική και θα σηματοδοτούσε μία βαθιά ρήξη με τον παραδοσιακό τρόπο λειτουργίας της κυπριακής Βουλής.
Και εδώ φτάνουμε σε δύο παράγοντες που μπορούν να κάνουν τη διαφορά: το ΕΛΑΜ και η Άμεση Δημοκρατία. Το ΕΛΑΜ, με 8 έδρες, είναι πλέον αριθμητικά ισχυρότερο από ποτέ στη Βουλή. Ο πρόεδρός του, Χρήστος Χρήστου, έχει ήδη ανακοινώσει υποψηφιότητα, η οποία, αν παραμείνει μέχρι τέλους, μπορεί να συγκεντρώσει τις ψήφους του κόμματός του στον πρώτο γύρο. Το ΕΛΑΜ έχει διαμηνύσει ότι δεν προτίθεται να στηρίξει ούτε την Αννίτα Δημητρίου ούτε τον Στέφανο Στεφάνου, κάτι που καθιστά πιθανή την αποχή του στον δεύτερο γύρο, αν οι δύο βασικοί υποψήφιοι είναι οι επικεφαλής ΔΗΣΥ και ΑΚΕΛ. Αυτή η στάση έχει διπλή σημασία. Από τη μία, αν το ΕΛΑΜ επιμείνει σε δική του υποψηφιότητα στον πρώτο γύρο και σε αποχή στον δεύτερο, τότε οι υπόλοιπες δυνάμεις θα κληθούν να λύσουν την εξίσωση χωρίς τις 8 ψήφους του. Από την άλλη, αν οι ψήφοι του ΕΛΑΜ κινηθούν προς μία υποψηφιότητα Νικόλα Παπαδόπουλου, τότε το πολιτικό σκηνικό αλλάζει ριζικά και το παιχνίδι αποκτά εντελώς διαφορετική μορφή. Το ΕΛΑΜ δεν είναι πια ένα μικρό κόμμα της αντιπολίτευσης που περιορίζεται σε καταγγελίες. Είναι μία δύναμη των 8 εδρών που μπορεί να καθορίσει ποιος θα γίνει Πρόεδρος της Βουλής.
Ακόμη πιο απρόβλεπτος, όμως, είναι ο παράγοντας της Άμεσης Δημοκρατίας. Οι 4 βουλευτές του Φειδία Παναγιώτου είναι ο πιο μεγάλος άγνωστος της ημέρας. Είναι ένα νέο πολιτικό σχήμα, χωρίς δοκιμασμένη κοινοβουλευτική συμπεριφορά, χωρίς σαφές ιστορικό συμμαχιών και χωρίς εγγυήσεις για το πώς θα κινηθεί. Η στάση της Άμεσης Δημοκρατίας μπορεί να πάρει πολλές μορφές. Αν στηρίξει την Αννίτα Δημητρίου σε συνδυασμό με ΔΗΣΥ και ΔΗΚΟ, τότε έχουμε εκλογή από τον πρώτο γύρο, όπως ήδη αναφέρθηκε. Αν στηρίξει τον Στέφανο Στεφάνου, τότε εκείνος φτάνει τις 23 ψήφους, δηλαδή 15 του ΑΚΕΛ, 4 του ΑΛΜΑ και 4 της Άμεσης Δημοκρατίας, και αποκτά σημαντικό προβάδισμα ενόψει του δεύτερου γύρου, ειδικά αν το ΕΛΑΜ απέχει. Αν κινηθεί προς τον Νικόλα Παπαδόπουλο, τότε μπορεί να τον στείλει στον δεύτερο γύρο, αλλάζοντας ριζικά το τοπίο. Αν, τέλος, η Άμεση Δημοκρατία αποφασίσει να απέχει ή να κατέλθει με δική της επιλογή, τότε η αναμέτρηση παραμένει ανοιχτή μεταξύ Αννίτας Δημητρίου και Στέφανου Στεφάνου, με ό,τι αυτό συνεπάγεται.
Αυτό που κάνει την Άμεση Δημοκρατία τόσο ιδιαίτερη είναι ότι δεν έχει υποχρεώσεις από το παρελθόν. Δεν έχει ψηφίσει στο παρελθόν με κανέναν, δεν έχει δεσμευτεί σε καμία παράταξη, δεν χρωστάει εξηγήσεις για προηγούμενες συνεργασίες. Η σημερινή της απόφαση θα είναι η πρώτη πραγματική πολιτική της τοποθέτηση, και γι’ αυτό ακριβώς οι 4 ψήφοι της μπορούν να αποδειχθούν δυσανάλογα σημαντικές σε σχέση με το μέγεθός της. Δεν είναι υπερβολή να πει κανείς ότι η Άμεση Δημοκρατία κρατάει στα χέρια της την ισορροπία της σημερινής εκλογής.
Το ερώτημα που μένει να απαντηθεί είναι τι δείχνουν οι αριθμοί με τα σημερινά δεδομένα. Κανένας υποψήφιος δεν ξεκινά από θέση εκλογής στον πρώτο γύρο. Η Αννίτα Δημητρίου έχει ως σταθερή βάση τις 17 ψήφους του ΔΗΣΥ. Ο Στέφανος Στεφάνου ξεκινά με 19, χάρη στη στήριξη του ΑΛΜΑ. Ο Χρήστος Χρήστου μπορεί να έχει τις 8 ψήφους του ΕΛΑΜ, αν η υποψηφιότητά του παραμείνει ως έχει. Ο Νικόλας Παπαδόπουλος, αν τελικά μπει στην κούρσα, θα χρειαστεί από την αρχή στήριξη πέραν του ΔΗΚΟ για να έχει ελπίδες να περάσει στον δεύτερο γύρο. Το πιο καθαρό σενάριο για εκλογή από τον πρώτο γύρο παραμένει η σύμπραξη ΔΗΣΥ, ΔΗΚΟ και Άμεσης Δημοκρατίας υπέρ της Αννίτας Δημητρίου, που αθροίζει ακριβώς 29 ψήφους. Αντίστοιχα, το σενάριο ΑΚΕΛ, ΑΛΜΑ, ΔΗΚΟ και Άμεσης Δημοκρατίας υπέρ Στεφάνου Στεφάνου δίνει 31 ψήφους, αλλά η πολιτική του δυσκολία το καθιστά λιγότερο πιθανό.
Η σημερινή εκλογή, ωστόσο, δεν αφορά μόνο το πρόσωπο που θα καθίσει στην προεδρική έδρα της Βουλής. Θα αποτελέσει την πρώτη και πιο αξιόπιστη μέτρηση δυνάμεων για την επόμενη πενταετία. Θα δείξει αν διαμορφώνεται ένας άξονας κεντροδεξιάς και κέντρου γύρω από ΔΗΣΥ και ΔΗΚΟ, ή αν υπάρχουν περιθώρια για διαφορετικές συμπράξεις. Θα δείξει αν το ΑΚΕΛ μπορεί να διευρύνει την επιρροή του πέραν του ΑΛΜΑ και να προσελκύσει και άλλες δυνάμεις. Θα δείξει αν το ΕΛΑΜ θα επιλέξει ρόλο αποστασιοποιημένου ρυθμιστή που απέχει από τις μεγάλες συμμαχίες ή αν θα επιδιώξει πιο ενεργό ρόλο στο παιχνίδι των συναινέσεων. Και θα δείξει, πάνω από όλα, αν η Άμεση Δημοκρατία μπορεί να λειτουργήσει ως συμπαγής κοινοβουλευτική ομάδα με σαφή στρατηγική ή αν οι εσωτερικές της ισορροπίες θα την κάνουν απρόβλεπτη ακόμη και για τους ίδιους τους βουλευτές της.
Μέχρι την έναρξη της συνεδρίας, οι τελικές αποφάσεις παραμένουν μετέωρες. Στην πολιτική, όμως, όπως και στη ζωή, οι μεγάλες αποφάσεις παίρνονται συχνά την τελευταία στιγμή. Οι επίσημες ανακοινώσεις των κομμάτων είναι το ένα σκέλος. Οι κινήσεις της τελευταίας στιγμής, τα τηλεφωνήματα, οι συναντήσεις στα διαλείμματα, οι συζητήσεις στους διαδρόμους της Βουλής είναι το άλλο σκέλος, εξίσου καθοριστικό. Η σημερινή διαδικασία θα κριθεί όχι μόνο από τα αριθμητικά δεδομένα, αλλά και από την πολιτική βούληση, την ετοιμότητα για συμβιβασμούς και την ικανότητα να διαβάζει κανείς σωστά τις προθέσεις των άλλων.
Οι 56 βουλευτές που θα ορκιστούν σήμερα το απόγευμα γνωρίζουν ότι η πρώτη τους πράξη ως μέλη του νέου κοινοβουλίου θα είναι και η πιο κρίσιμη. Δεν ψηφίζουν απλώς έναν Πρόεδρο. Ψηφίζουν τον τρόπο με τον οποίο θα λειτουργεί η Βουλή τα επόμενα πέντε χρόνια. Ψηφίζουν την απάντηση στο ερώτημα αν το εξακομματικό κοινοβούλιο μπορεί να παράγει σταθερότητα ή αν θα είναι καταδικασμένο σε μία διαρκή διαπραγμάτευση χωρίς τέλος. Η αυλαία ανοίγει σήμερα στις τέσσερις. Το αποτέλεσμα κανείς δεν μπορεί να το προβλέψει με βεβαιότητα. Αυτό που είναι βέβαιο, πάντως, είναι ότι η σημερινή συνεδρίαση θα συζητιέται για πολύ καιρό.
