Κοινοποιήστε

Από τα Δεκεμβριανά και το παρακράτος έως τη δολοφονία του Παύλου Φύσσα και την καταδίκη της Χρυσής Αυγής

Η πορεία της ελληνικής Ακροδεξιάς διασχίζει οκτώ δεκαετίες πολιτικής βίας, παρακρατικής δράσης και θεσμικής ανοχής. Η δικαστική καταδίκη της Χρυσής Αυγής έκλεισε έναν κύκλο, χωρίς να καταργεί την ανάγκη ιστορικής μνήμης και δημοκρατικής επαγρύπνησης.

Η ιστορία της ελληνικής Ακροδεξιάς δεν αρχίζει με τη Χρυσή Αυγή και δεν τελειώνει με τη δικαστική καταδίκη της ηγεσίας της.

Πίσω από τα μαύρα μπλουζάκια, τους ναζιστικούς χαιρετισμούς και τα τάγματα εφόδου του 21ου αιώνα βρίσκεται μια πολύ παλαιότερη διαδρομή. Περιλαμβάνει τις ένοπλες αντικομμουνιστικές οργανώσεις της Κατοχής και των Δεκεμβριανών, τη μετεμφυλιακή τρομοκρατία, το παρακράτος που δολοφόνησε τον Γρηγόρη Λαμπράκη, τη δικτατορία των συνταγματαρχών, τα νεοφασιστικά δίκτυα της Μεταπολίτευσης και, τελικά, την είσοδο μιας νεοναζιστικής οργάνωσης στο ελληνικό Κοινοβούλιο.

Δεν πρόκειται για μία ενιαία οργάνωση που δρα αδιάλειπτα επί ογδόντα χρόνια. Υπάρχει, όμως, μια επαναλαμβανόμενη πολιτική μέθοδος: αντικοινοβουλευτισμός, στοχοποίηση του «εσωτερικού εχθρού», παρακρατική βία και συχνά ανοχή ή συγκάλυψη από τμήματα του κρατικού μηχανισμού.

Δεκέμβριος 1944 Οι σφαίρες στην απελευθερωμένη Αθήνα

Στις 3 Δεκεμβρίου 1944, λιγότερο από δύο μήνες μετά την αποχώρηση των γερμανικών στρατευμάτων, χιλιάδες πολίτες συγκεντρώθηκαν στο Σύνταγμα. Η διαδήλωση του ΕΑΜ είχε απαγορευτεί την τελευταία στιγμή, μέσα σε ένα εκρηκτικό περιβάλλον για τον αφοπλισμό των αντιστασιακών οργανώσεων και τη συγκρότηση του μεταπολεμικού κράτους.

Οι πυροβολισμοί εναντίον του πλήθους άφησαν δεκάδες νεκρούς και πολλούς τραυματίες. Αμερικανοί αυτόπτες μάρτυρες ανέφεραν ότι τα πυρά προήλθαν από τη Διεύθυνση της Αστυνομίας και από ταράτσες γύρω κτιρίων, στις οποίες βρίσκονταν αστυνομικοί. Την επόμενη ημέρα, η νεκρώσιμη πορεία των θυμάτων δέχθηκε και πάλι πυρά. Ήταν η αρχή της αιματηρής σύγκρουσης που έμεινε στην Ιστορία ως Δεκεμβριανά.

Στην ίδια Αθήνα δρούσε η ακροδεξιά, αντικομμουνιστική Οργάνωση «Χ» του Γεώργιου Γρίβα. Οι Χίτες, οχυρωμένοι κυρίως στο Θησείο, συμμετείχαν στις ένοπλες συγκρούσεις εναντίον του ΕΛΑΣ, στο πλευρό των κυβερνητικών δυνάμεων. Οι διαθέσιμες μαρτυρίες δεν επιτρέπουν να αποδοθούν συλλήβδην στους Χίτες οι πυροβολισμοί από τις ταράτσες της 3ης Δεκεμβρίου. Τεκμηριώνουν, όμως, την ένοπλη παρουσία και τον ρόλο της οργάνωσης στις συγκρούσεις που ακολούθησαν.

Μετά την Απελευθέρωση, σημαντικό μέρος των δοσίλογων, των μελών των Ταγμάτων Ασφαλείας και των ένοπλων αντικομμουνιστικών οργανώσεων δεν αντιμετωπίστηκε ως κατάλοιπο της συνεργασίας με τον κατακτητή. Αξιοποιήθηκε στον αγώνα εναντίον της Αριστεράς. Ο φασισμός που είχε ηττηθεί στρατιωτικά στην Ευρώπη επιβίωσε στην Ελλάδα μέσα από τον ακραίο αντικομμουνισμό.

Η λευκή τρομοκρατία και το μετεμφυλιακό κράτος

Μετά τη Συμφωνία της Βάρκιζας, χιλιάδες αγωνιστές της Εθνικής Αντίστασης βρέθηκαν αντιμέτωποι με διώξεις, βασανισμούς, φυλακίσεις και εξορίες. Ένοπλες ομάδες της Ακροδεξιάς έδρασαν στην ύπαιθρο, συχνά με την ανοχή ή την υποστήριξη τοπικών κρατικών μηχανισμών.

Το κράτος της μετεμφυλιακής περιόδου οικοδομήθηκε πάνω στον αποκλεισμό των ηττημένων του Εμφυλίου. Πιστοποιητικά κοινωνικών φρονημάτων, στρατόπεδα εξορίας, Μακρόνησος, έκτακτα στρατοδικεία και ένας μόνιμος μηχανισμός επιτήρησης διαμόρφωσαν μια δημοκρατία περιορισμένης συμμετοχής.

Η Ακροδεξιά δεν βρισκόταν πάντοτε στο προσκήνιο. Βρισκόταν, όμως, μέσα και δίπλα στο κράτος: σε υπηρεσίες ασφαλείας, στρατιωτικά δίκτυα, οργανώσεις εθνικοφρόνων και ομάδες κρούσης. Αυτή η σχέση ανάμεσα στον παραστρατιωτισμό και σε κρατικούς ή πολιτικούς μηχανισμούς είναι βασική για την κατανόηση και της μεταγενέστερης Χρυσής Αυγής.

1963 Το παρακράτος δολοφονεί τον Γρηγόρη Λαμπράκη

Στις 22 Μαΐου 1963, ο βουλευτής της ΕΔΑ, γιατρός και αγωνιστής της ειρήνης Γρηγόρης Λαμπράκης δέχθηκε δολοφονική επίθεση στη Θεσσαλονίκη από ακροδεξιούς παρακρατικούς. Πέθανε πέντε ημέρες αργότερα.

Η δολοφονία αποκάλυψε ένα οργανωμένο πλέγμα ακροδεξιών ομάδων, αστυνομικών αρχών και μηχανισμών προστασίας. Δεν επρόκειτο για ένα αυθόρμητο επεισόδιο από αγανακτισμένους πολίτες, αλλά για τη δράση ενός παρακράτους που λειτουργούσε κάτω από την επίσημη κρατική επιφάνεια.

Η υπόθεση Λαμπράκη κατέδειξε ένα μοντέλο που θα επανερχόταν: η Ακροδεξιά οργανώνει τη βία, οι κρατικές αρχές δηλώνουν άγνοια και οι δράστες παρουσιάζονται αρχικά ως μεμονωμένες περιπτώσεις.

Η επταετία και η κατάλυση της Δημοκρατίας

Στις 21 Απριλίου 1967 οι συνταγματάρχες κατέλυσαν τη δημοκρατία. Χιλιάδες πολίτες συνελήφθησαν, βασανίστηκαν, φυλακίστηκαν ή εξορίστηκαν. Τα πολιτικά κόμματα απαγορεύτηκαν, η ενημέρωση λογοκρίθηκε και κάθε δημόσια διαφωνία αντιμετωπίστηκε ως απειλή.

Το ΕΑΤ ΕΣΑ έγινε συνώνυμο του βασανισμού. Η εξέγερση του Πολυτεχνείου τον Νοέμβριο του 1973 αποκάλυψε ότι πίσω από τα συνθήματα περί πατρίδας και τάξης βρισκόταν ένα καθεστώς που χρησιμοποιούσε τα όπλα εναντίον του ίδιου του λαού.

Η δικτατορία κατέρρευσε το 1974, αφού προηγουμένως το πραξικόπημά της στην Κύπρο άνοιξε τον δρόμο στην τουρκική εισβολή και στην εθνική τραγωδία που παραμένει ανοιχτή μέχρι σήμερα.

Η Μεταπολίτευση και τα νεοφασιστικά δίκτυα

Η αποκατάσταση της Δημοκρατίας περιόρισε την οργανωμένη Ακροδεξιά, αλλά δεν εξαφάνισε τα δίκτυά της. Νοσταλγοί της χούντας, φιλοβασιλικές οργανώσεις και νεοφασιστικοί πυρήνες συνέχισαν να δραστηριοποιούνται.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον εμφανίστηκε, στις αρχές της δεκαετίας του 1980, η Χρυσή Αυγή του Νίκου Μιχαλολιάκου. Αρχικά ως έντυπο και κλειστός ιδεολογικός κύκλος, εξελίχθηκε σταδιακά σε οργανωμένο νεοναζιστικό μόρφωμα. Ο εθνικοσοσιαλισμός, η λατρεία του Χίτλερ, ο αντισημιτισμός και η δικτατορική βία εμφανίζονταν στα ίδια τα κείμενα, στα σύμβολα και στις δημόσιες τελετές της.

Το 1998, η άγρια επίθεση εναντίον του φοιτητή Δημήτρη Κουσουρή από ομάδα ακροδεξιών, με επικεφαλής τον Αντώνη Ανδρουτσόπουλο, γνωστό ως Περίανδρο και στέλεχος της Χρυσής Αυγής, αποτέλεσε μία από τις σοβαρότερες προειδοποιήσεις. Η οργάνωση είχε ήδη ομάδες κρούσης. Η Πολιτεία, όμως, εξακολουθούσε να την αντιμετωπίζει ως περιθωριακή υπόθεση.

Από το περιθώριο στη Βουλή

Η οικονομική κρίση, η κοινωνική απόγνωση, η απαξίωση των θεσμών και η συστηματική καλλιέργεια του φόβου για τους μετανάστες δημιούργησαν το έδαφος πάνω στο οποίο αναπτύχθηκε η Χρυσή Αυγή.

Τον Μάιο του 2012 εισήλθε στη Βουλή με ποσοστό σχεδόν 7 τοις εκατό και 21 βουλευτές. Στις επαναληπτικές εκλογές του Ιουνίου εξέλεξε 18. Η κοινοβουλευτική εκπροσώπηση δεν μετέβαλε τον χαρακτήρα της. Της προσέφερε, όμως, κρατική χρηματοδότηση, δημόσιο βήμα και πολιτική νομιμοποίηση.

Μέρος των μέσων ενημέρωσης παρουσίασε τα στελέχη της ως αντισυστημικούς ή οργισμένους πολίτες. Πίσω από την επικοινωνιακή βιτρίνα συνέχιζαν να λειτουργούν στρατιωτικά οργανωμένα τάγματα εφόδου, με τοπικές διοικήσεις, ιεραρχία και συγκεκριμένες εντολές.

Μετανάστες, αντιφασίστες, συνδικαλιστές και πολιτικοί αντίπαλοι βρέθηκαν στο στόχαστρο. Οι επιθέσεις δεν ήταν τυχαίες ούτε ανεξάρτητες μεταξύ τους. Αποτελούσαν μέρος της οργανωμένης δράσης που αποκαλύφθηκε αργότερα στη μεγάλη δίκη.

Οι Αιγύπτιοι αλιεργάτες το ΠΑΜΕ και ο Παύλος Φύσσας

Τον Ιούνιο του 2012 μέλη της Χρυσής Αυγής επιτέθηκαν στο σπίτι Αιγύπτιων αλιεργατών στο Πέραμα και τραυμάτισαν βαρύτατα τον Αμπουζίντ Εμπάρακ.

Στις 12 Σεπτεμβρίου 2013 οργανωμένη ομάδα επιτέθηκε σε συνδικαλιστές του ΠΑΜΕ, επίσης στο Πέραμα. Οι δράστες κινήθηκαν συγκροτημένα, με κράνη, λοστούς και ξύλινα όπλα.

Λίγες ημέρες αργότερα, τη νύχτα της 17ης προς τη 18η Σεπτεμβρίου 2013, ο Παύλος Φύσσας δολοφονήθηκε στο Κερατσίνι από τον Γιώργο Ρουπακιά.

Ο Παύλος δεν βρέθηκε απέναντι σε έναν μοναχικό δράστη. Περικυκλώθηκε από οργανωμένο τάγμα εφόδου που κινητοποιήθηκε μέσα από την τοπική δομή της Χρυσής Αυγής. Ο Ρουπακιάς έφτασε στο σημείο και τον μαχαίρωσε. Ο Φύσσας, πριν καταρρεύσει, υπέδειξε ο ίδιος τον δολοφόνο του στους αστυνομικούς.

Η δολοφονία αποκάλυψε σε ολόκληρη την κοινωνία όσα επί χρόνια είχαν καταγγελθεί και υποτιμηθεί. Η έρευνα που ακολούθησε έφερε στο φως τηλεφωνικές επικοινωνίες, ιεραρχικές εντολές, στρατιωτική εκπαίδευση και τον πραγματικό μηχανισμό των ταγμάτων εφόδου.

7 Οκτωβρίου 2020 Η καταδίκη της εγκληματικής οργάνωσης

Ύστερα από πεντέμισι χρόνια ακροαματικής διαδικασίας, στις 7 Οκτωβρίου 2020 το Τριμελές Εφετείο Κακουργημάτων Αθηνών έκρινε ότι η Χρυσή Αυγή λειτουργούσε ως εγκληματική οργάνωση κάτω από τον μανδύα πολιτικού κόμματος.

Επτά μέλη της ηγεσίας, μεταξύ των οποίων ο Νίκος Μιχαλολιάκος και ο Ηλίας Κασιδιάρης, κρίθηκαν ένοχα για διεύθυνση εγκληματικής οργάνωσης. Άλλοι πρώην βουλευτές καταδικάστηκαν για ένταξη σε αυτήν. Ο Γιώργος Ρουπακιάς κρίθηκε ένοχος για τη δολοφονία του Παύλου Φύσσα, ενώ εκδόθηκαν καταδικαστικές αποφάσεις για την επίθεση στους Αιγύπτιους αλιεργάτες και στους συνδικαλιστές του ΠΑΜΕ.

Το δικαστήριο δεν καταδίκασε μια πολιτική άποψη. Καταδίκασε συγκεκριμένες εγκληματικές πράξεις και μια οργανωμένη δομή που σχεδίαζε, ενέκρινε και κάλυπτε τη βία.

Μάρτιος 2026 Η καταδίκη επικυρώνεται στο Εφετείο

Η απόφαση που συχνά αποδίδεται λανθασμένα στον Άρειο Πάγο εκδόθηκε από το Πενταμελές Εφετείο Κακουργημάτων Αθηνών.

Στις 4 Μαρτίου 2026, οι πέντε δικαστές επικύρωσαν ομόφωνα τις καταδίκες 42 μελών και συνεργατών που είχαν ασκήσει έφεση, καθώς και τον χαρακτηρισμό της Χρυσής Αυγής ως εγκληματικής οργάνωσης. Στις 11 Μαρτίου ανακοινώθηκαν οι ποινές.

Καταδικασθέντες	Ποινή του Πενταμελούς Εφετείου
Νίκος Μιχαλολιάκος Ηλίας Κασιδιάρης Γιάννης Λαγός Γιώργος Γερμενής Χρήστος Παππάς Ηλίας Παναγιώταρος	13 χρόνια κάθειρξης για διεύθυνση εγκληματικής οργάνωσης
Αρτέμης Ματθαιόπουλος	10 χρόνια κάθειρξης για διεύθυνση εγκληματικής οργάνωσης
Γιώργος Ρουπακιάς	Ισόβια κάθειρξη και επιπλέον 10 χρόνια για τη δολοφονία του Παύλου Φύσσα

Πολυετείς ποινές επιβλήθηκαν επίσης σε πρώην βουλευτές, μέλη των ταγμάτων εφόδου και καταδικασθέντες για τις επιθέσεις στους Αιγύπτιους αλιεργάτες και στους συνδικαλιστές. Δεν οδηγήθηκαν κυριολεκτικά όλοι οι καταδικασθέντες στη φυλακή, καθώς για ορισμένους δόθηκαν αναστολές ή μετατροπή της ποινής. Η ηγετική ομάδα, όμως, καταδικάστηκε σε βαριές ποινές και η κρίση ότι η Χρυσή Αυγή ήταν εγκληματική οργάνωση παρέμεινε ακέραιη.

Η ιστορία δεν τελείωσε στην αίθουσα του δικαστηρίου

Από τους ένοπλους μηχανισμούς της δεκαετίας του 1940 έως τα τάγματα εφόδου της Χρυσής Αυγής, οι οργανώσεις, οι συνθήκες και τα πρόσωπα άλλαξαν. Παρέμειναν ορισμένα σταθερά χαρακτηριστικά: η λατρεία της βίας, η αναζήτηση εσωτερικών εχθρών, ο ρατσισμός, ο αντικοινοβουλευτισμός και η προσπάθεια μεταμφίεσης του φόβου σε πατριωτισμό.

Η δολοφονία του Παύλου Φύσσα δεν ήταν η πρώτη ακροδεξιά επίθεση. Ήταν, όμως, το γεγονός που έσπασε το τείχος της ανοχής. Ο πολυετής αγώνας της Μάγδας Φύσσα μετέτρεψε το προσωπικό πένθος μιας μητέρας σε συλλογική δημοκρατική μνήμη.

Η Δικαιοσύνη απέδειξε ότι μια εγκληματική οργάνωση δεν παύει να είναι εγκληματική επειδή συμμετέχει στις εκλογές, διαθέτει βουλευτές ή εμφανίζεται στα τηλεοπτικά στούντιο.

Καμία δικαστική απόφαση δεν αρκεί από μόνη της. Η Ακροδεξιά επιστρέφει όταν η κοινωνία ξεχνά, όταν ο ρατσισμός παρουσιάζεται ως κοινή λογική, όταν η βία σχετικοποιείται και όταν η Δημοκρατία ανέχεται εκείνους που χρησιμοποιούν τις ελευθερίες της για να την υπονομεύσουν.

Η Μαύρη Βίβλος της ελληνικής Ακροδεξιάς γράφτηκε για να θυμίζει ότι η Δημοκρατία δεν κληρονομείται απλώς. Υπερασπίζεται.