Μια σκοτεινή πραγματικότητα διαρκούς οικονομικής πίεσης αποτυπώνουν τα νεότερα στοιχεία για την καταναλωτική συμπεριφορά και την περιουσιακή κατάσταση των νοικοκυριών στην Ελλάδα. Η συνεχιζόμενη ακρίβεια και ο επίμονος πληθωρισμός στα είδη διατροφής αναγκάζουν έξι στους δέκα πολίτες να προβαίνουν σε δραστικές περικοπές ακόμα και για τις βασικές καθημερινές τους ανάγκες. Την ίδια στιγμή, τα επίσημα δεδομένα από την Ευρωζώνη αναδεικνύουν μια σοβαρή δομική αδυναμία, καθώς η αποταμιευτική ικανότητα των Ελλήνων παραμένει σταθερά στο χαμηλότερο σημείο της Ευρώπης με αρνητικά ποσοστά, ενώ η καθαρή περιουσία των νοικοκυριών αποκλίνει όλο και περισσότερο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
Αυτό το εκρηκτικό τοπίο αποδεικνύει ότι η εγχώρια κατανάλωση δεν στηρίζεται σε μια ουσιαστική ενίσχυση του διαθέσιμου εισοδήματος, αλλά στη βίαιη αναπροσαρμογή των οικογενειακών προϋπολογισμών και στην εξάντληση των όποιων χρηματικών αποθεμάτων είχαν διασωθεί από το παρελθόν.
Η καθημερινή μάχη με τις τιμές στο ράφι έχει μεταβάλει ριζικά τις συνήθειες των καταναλωτών. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της τελευταίας έρευνας αγοράς, το 60% των πολιτών δηλώνει ότι έχει ελαττώσει τις δαπάνες του για τρόφιμα και είδη πρώτης ανάγκης, αναζητώντας τρόπους να συγκρατήσει το μηνιαίο κόστος διαβίωσης.
Η πίεση αυτή καταγράφεται ανάγλυφα και στους δείκτες των σούπερ μάρκετ. Παρά την αύξηση του συνολικού τζίρου που τροφοδοτείται τεχνητά από τις αυξημένες τιμές, ο όγκος των πωλήσεων υποχωρεί κατά 3,5% έως 4,5% σε βασικές κατηγορίες τροφίμων, επιβεβαιώνοντας ότι οι πολίτες αγοράζουν τελικά λιγότερα αγαθά. Παράλληλα, τα προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας συνεχίζουν την ανοδική τους πορεία, καταλαμβάνοντας μερίδιο άνω του 26% στο συνολικό καλάθι, καθώς πωλούνται κατά 20% έως 30% φθηνότερα σε σύγκριση με τα επώνυμα. Η πλέον αισθητή υποχώρηση παρατηρείται στα νωπά προϊόντα, όπως το κρέας, τα γαλακτοκομικά και τα οπωροκηπευτικά, όπου σχεδόν ένας στους δύο καταναλωτές μειώνει τις ποσότητες που αγοράζει κατά 15% έως 20%.
Αν η κατάσταση στα καταστήματα τροφίμων αποτυπώνει τη δύσκολη καθημερινότητα, τα συγκριτικά στοιχεία της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας και της Eurostat αποκαλύπτουν μια βαθύτερη αβεβαιότητα για το μέλλον. Ενώ στην Ευρωζώνη ο μέσος δείκτης αποταμίευσης των νοικοκυριών διατηρείται σε υψηλά επίπεδα κοντά στο 14% με 15% του διαθέσιμου εισοδήματος, η Ελλάδα αποτελεί την αρνητική εξαίρεση της Ευρώπης, με το ποσοστό αποταμίευσης να παραμένει καθηλωμένο σε αρνητικό έδαφος, μεταξύ -3% και -4%.
Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι το μέσο νοικοκυριό στην Ελλάδα δαπανά ετησίως περισσότερα χρήματα από όσα εισπράττει, αναλώνοντας παλαιότερες οικονομίες ή προσφεύγοντας σε πιστωτικές κάρτες και δανεισμό για την κάλυψη των τρεχουσών αναγκών του. Την ίδια στιγμή, η καθαρή περιουσία των νοικοκυριών στην χώρα αυξάνεται με εξαιρετικά βραδύ ρυθμό, κάτω του 1,5% ετησίως, την ώρα που στα κράτη του ευρωπαϊκού βορρά ο ρυθμός συσσώρευσης πλούτου ξεπερνά το 4% με 5%, διευρύνοντας το χάσμα αγοραστικής δύναμης.
Η πραγματικότητα των αριθμών ακυρώνει την υπόθεση μιας ταχείας οικονομικής σύγκλισης με την υπόλοιπη Ευρώπη. Όταν η πλειονότητα των πολιτών περικόπτει τις βασικές δαπάνες διατροφής, ο όγκος πωλήσεων στα τρόφιμα υποχωρεί και ο δείκτης αποταμίευσης παραμένει αρνητικός, γίνεται σαφές ότι τα περιθώρια αντοχής έχουν εξαντληθεί. Χωρίς μια ουσιαστική και γενναία ενίσχυση των πραγματικών εισοδημάτων, τα ελληνικά νοικοκυριά θα συνεχίσουν να στηρίζονται σε έτοιμα αποθέματα και δανεικά, παραμένοντας παντελώς απροστάτευτα απέναντι σε κάθε νέο κύμα ακρίβειας.
