Η προοπτική αναπροσαρμογής των ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης μετά το 2030 βρίσκεται όλο και περισσότερο στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης, προκαλώντας έντονη ανησυχία τόσο σε ασφαλισμένους όσο και σε ειδικούς του συνταξιοδοτικού συστήματος.
Παρά τις επαναλαμβανόμενες διαβεβαιώσεις της κυβέρνησης ότι δεν έχει ληφθεί καμία απόφαση για αλλαγές, οι αναλογιστικές μελέτες και οι δημογραφικές προβλέψεις αφήνουν ευρύ ανοιχτό το ενδεχόμενο νέων παρεμβάσεων στο ασφαλιστικό τα επόμενα χρόνια, δημιουργώντας ένα κλίμα αβεβαιότητας που ήδη επηρεάζει τις επιλογές των εργαζομένων.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, το κύμα εξόδου προς τη σύνταξη παραμένει ιδιαίτερα αυξημένο και φέτος, με τις γυναίκες να αποτελούν τη συντριπτική πλειονότητα των νέων αιτούντων. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στατιστικά στοιχεία, περίπου επτά στις δέκα νέες αιτήσεις συνταξιοδότησης προέρχονται από γυναίκες, γεγονός που αναδεικνύει την ιδιαίτερη ευαισθησία του γυναικείου πληθυσμού απέναντι στις επικείμενες αλλαγές.
Το δημογραφικό βραχυκυκλώνει τον σχεδιασμό – Οι γεννήσεις σε ελεύθερη πτώση
Την ίδια στιγμή, η αύξηση της ηλικίας συνταξιοδότησης συνδέεται άρρηκτα με το βαθύ δημογραφικό πρόβλημα που ταλανίζει τη χώρα. Η παράταση του εργασιακού βίου φαίνεται να επηρεάζει καταλυτικά τις αποφάσεις των νέων ζευγαριών για δημιουργία οικογένειας, την ώρα που οι γεννήσεις στην Ελλάδα έχουν υποχωρήσει σημαντικά τα τελευταία δύο χρόνια. Το φαινόμενο δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο, όπου η γήρανση του πληθυσμού οδηγεί σε υψηλότερα όρια ηλικίας, τα οποία με τη σειρά τους αποθαρρύνουν την τεκνοποίηση, επιτείνοντας έτσι το ίδιο το δημογραφικό έλλειμμα.
«Τον λογαριασμό θα τον πληρώσουν οι ασφαλισμένοι», προειδοποιεί χαρακτηριστικά ο καθηγητής Εργατικού Δικαίου Αλέξης Μητρόπουλος, ο οποίος μιλώντας στο MEGA αναφέρθηκε στις εξελίξεις που ήδη δρομολογούνται σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Όπως υποστήριξε, σε κράτη που αντιμετωπίζουν έντονο δημογραφικό πρόβλημα, όπως η Γερμανία και η Δανία, έχουν ήδη προχωρήσει ή εξετάζονται αλλαγές που οδηγούν τις νεότερες γενιές σε πολύ υψηλότερα όρια ηλικίας συνταξιοδότησης, θέτοντας νέα δεδομένα για τον εργασιακό βίο εκατομμυρίων πολιτών.
Οι ευρωπαίοι γείτονες δείχνουν τον δρόμο – 69 και 70 ετών η νέα πραγματικότητα
Ο κ. Μητρόπουλος έφερε ως χαρακτηριστικά παραδείγματα τη Γερμανία και τη Δανία, όπου τα όρια ηλικίας οδεύουν προς τα 69 και 70 έτη για όσους σήμερα βρίσκονται στην ηλικιακή ομάδα 35-40 ετών. «Συζητιέται ως νομοσχέδιο με εισήγηση του Καγκελαρίου για αύξηση. Οι σημερινοί 35άρηδες θα πάνε στα 69-70. Πριν λίγους μήνες στη Δανία ψηφίστηκε αντίστοιχος νόμος, σύμφωνα με τον οποίο οι σημερινοί 35-40άρηδες θα βγουν στα 69-70», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Σύμφωνα με τον ίδιο, οι κυβερνήσεις των χωρών που αντιμετωπίζουν με μεγαλύτερη ένταση το δημογραφικό καλούνται να επανασχεδιάσουν τα ασφαλιστικά τους συστήματα, έχοντας ουσιαστικά δύο βασικές επιλογές: είτε την αύξηση των ορίων ηλικίας είτε τη μείωση των συνταξιοδοτικών δαπανών. «Οι κυβερνήσεις λένε ότι δεν έχουν τη δυνατότητα να καλύπτουν και να πληρώνουν σύνταξη για περισσότερα χρόνια, καθώς οι συνταξιούχοι γηράσκουν και ζουν περισσότερο», σημείωσε ο κ. Μητρόπουλος, αποτυπώνοντας το δίλημμα που αντιμετωπίζουν όλες οι ανεπτυγμένες χώρες.
Η ρήτρα του προσδόκιμου και οι ημερομηνίες-ορόσημα – Τι προβλέπει η ισχύουσα νομοθεσία
Ο καθηγητής Εργατικού Δικαίου εκτίμησε παράλληλα ότι η επόμενη κυβέρνηση ενδέχεται να βρεθεί αντιμέτωπη με οδυνηρές αποφάσεις για τα όρια ηλικίας συνταξιοδότησης. Όπως είπε, η Ένωση για την Υπεράσπιση της Εργασίας και του Κοινωνικού Κράτους (ΕΝΥΠΕΚ) θεωρεί πιθανό ότι μεταξύ των πρώτων νομοθετικών παρεμβάσεων μιας νέας κυβέρνησης θα μπορούσε να είναι και η αύξηση των ορίων ηλικίας, καθώς η Ελλάδα διαθέτει νομοθεσία που συνδέει τα όρια συνταξιοδότησης με το προσδόκιμο ζωής.
«Από τα πρώτα νομοθετήματα που θα ψηφιστούν με τον ερχομό της νέας κυβέρνησης μετά τις προσεχείς εκλογές, θα είναι η αύξηση των ορίων ηλικίας, επειδή η χώρα μας είναι από τις δέκα χώρες στον πλανήτη που έχουν νόμο για το προσδόκιμο ηλικίας», υποστήριξε με έμφαση.
Με βάση το ισχύον πλαίσιο, ανά τριετία εξετάζεται η μεταβολή του προσδόκιμου ζωής και, εφόσον διαπιστωθεί αύξηση, μπορεί να οδηγήσει σε αντίστοιχη αναπροσαρμογή των ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης τόσο για τους άνδρες όσο και για τις γυναίκες. Προς το τέλος του 2026 ή τις αρχές του 2027 αναμένεται η πρώτη αξιολόγηση για το εάν και σε ποιο βαθμό έχει αυξηθεί το προσδόκιμο ζωής των ατόμων άνω των 65 ετών στην Ελλάδα κατά την περίοδο 2016-2025. Εφόσον διαπιστωθεί θετική μεταβολή, ανοίγει ο δρόμος για την αναπροσαρμογή των ορίων ηλικίας από το 2027.
Η ίδια διαδικασία προβλέπεται να επαναληφθεί τρία χρόνια αργότερα. Έτσι, προς το τέλος του 2029 αναμένεται νέα αξιολόγηση του προσδόκιμου ζωής, η οποία θα μπορούσε να οδηγήσει σε νέα αύξηση των ορίων ηλικίας από την 1η Ιανουαρίου 2030. Αντίστοιχος έλεγχος προβλέπεται και το 2033, δημιουργώντας ένα διαρκώς κινούμενο πλαίσιο που συντηρεί την αβεβαιότητα για τους ασφαλισμένους.
Πέντε λόγοι που τροφοδοτούν το κύμα πρόωρης εξόδου
Σύμφωνα με επιστημονική έρευνα της ΕΝΥΠΕΚ, πέντε είναι οι βασικές αιτίες που οδηγούν τους περισσότερους εργαζόμενους να επιλέξουν τη συνταξιοδότηση, με τον φόβο για αύξηση των ορίων ηλικίας να κυριαρχεί. Η λεγόμενη «ρήτρα προσδόκιμου» ή «ρήτρα Τσίπρα», που προβλέπει ο πρωτομνημονιακός νόμος 3863/2010 και επαναθεσπίστηκε και θωρακίστηκε με το τρίτο Μνημόνιο (ν. 4336/2015) και τον νόμο Κατρούγκαλου (ν. 4387/2016), αποτελεί μόνιμη απειλή για τους ασφαλισμένους τα επόμενα χρόνια.
Πρόσφατα, φιλοκυβερνητικά έντυπα αναφέρθηκαν σε πιθανή μετάθεση της νέας αύξησης των ορίων ηλικίας για το 2030, χωρίς ωστόσο να υπάρχει επίσημη κυβερνητική εξαγγελία ότι η αναπροσαρμογή δεν θα γίνει το 2027. Αυτή η ασάφεια συντηρεί την ανησυχία και ωθεί τους ασφαλισμένους σε βιαστικές αποφάσεις.
Πέραν του φόβου για τα όρια ηλικίας, σημαντικό ρόλο παίζει και η ανησυχία για αλλαγή επί τα χείρω του θεσμικού πλαισίου που αφορά την εξαγορά πλασματικού χρόνου – είτε για σπουδές, είτε για στρατιωτική θητεία, είτε για τέκνα. Το πλαίσιο αυτό χρησιμοποιείται σήμερα από επτά στους δέκα ασφαλισμένους ως εργαλείο για ταχύτερη συνταξιοδότηση ή αύξηση της σύνταξης, και οποιαδήποτε παρέμβαση θα είχε τεράστιες συνέπειες.
Προστίθενται επίσης η αλλαγή του τρόπου υπολογισμού των συντάξιμων αποδοχών από την 1η Ιανουαρίου 2025 (και κατ’ επέκταση από την 1η Ιανουαρίου 2026), καθώς και ο υπολογισμός των νέων συντάξεων με βάση το σύνολο του εργασιακού βίου – η λεγόμενη «ρήτρα Τσίπρα». Η δυνατότητα απασχόλησης των συνταξιούχων υπό ευνοϊκότερες συνθήκες σε σχέση με τα προηγούμενα έτη αποτελεί τον πέμπτο παράγοντα που ενισχύει το ρεύμα εξόδου, καθώς σήμερα απασχολούνται πάνω από 300.000 συνταξιούχοι.
Ένα κρίσιμο διακύβευμα για το μέλλον του ασφαλιστικού συστήματος
Ο φόβος για αύξηση των ορίων ηλικίας από την 1η Ιανουαρίου 2027 είναι αυτός που, κατά κύριο λόγο, οδηγεί μαζικά τους ασφαλισμένους στη συνταξιοδότηση. Η κυβέρνηση, συντηρώντας τεχνηέντως το ζήτημα μέσω φιλικών μέσων ενημέρωσης και συστημικών επιστημόνων, δημιουργεί ένα κλίμα πίεσης που λειτουργεί ως επιταχυντής των εξόδων. Ορισμένα μάλιστα κυβερνητικά στελέχη επικαλούνται την ψηφισμένη και ισχύουσα «ρήτρα προσδόκιμου» και εγείρουν κατά καιρούς τη συζήτηση για αύξηση των ορίων ηλικίας ανδρών και γυναικών από την 1η Ιανουαρίου 2027 και εφεξής.
Ωστόσο, όπως επισημαίνουν οι ειδικοί, κάθε τέτοια συζήτηση θα πρέπει να αποκλειστεί άμεσα, καθώς η χώρα μας έχει ήδη τα μεγαλύτερα όρια ηλικίας στην Ευρώπη των 47 κρατών-μελών, έχει καταργήσει οριστικά από την 1η Ιανουαρίου 2023 όλες τις πρόωρες συνταξιοδοτήσεις με τον νόμο του τρίτου Μνημονίου, και διαθέτει τους πιο γηρασμένους συνταξιούχους σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση – το 81,78% των συνταξιούχων, δηλαδή 2.068.128 άτομα σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία του Μαρτίου 2026 από την ΗΔΥΚΑ/ΗΛΙΟΣ, είναι άνω των 65 ετών.
Το κρίσιμο ερώτημα που τίθεται είναι αν η Ελλάδα αντέχει να υποχρεώσει άνδρες και γυναίκες με παιδιά να παραμένουν στην εργασία μέχρι τα βαθιά γεράματα, τη στιγμή που ο πληθυσμός της κινδυνεύει με απόλυτη δημογραφική κατάρρευση. Το δίλημμα παραμένει ανοιχτό και η απάντηση θα κρίνει όχι μόνο το μέλλον των συντάξεων αλλά και την ίδια την κοινωνική συνοχή της χώρας τις επόμενες δεκαετίες.
