Μερικά ευρώ για τα καθημερινά έξοδα, μια οικονομική ενίσχυση από τους παππούδες ή η επιστροφή χρημάτων μεταξύ φίλων δεν βάζουν αυτομάτως την Εφορία στη μέση επειδή η συναλλαγή έγινε μέσω IRIS.
Υπάρχουν όμως μεταφορές που μπορούν να αλλάξουν φορολογικό χαρακτήρα. Η ΑΑΔΕ βάζει πλέον τη γραμμή ανάμεσα στα μικροποσά της καθημερινότητας και στις πραγματικές χρηματικές δωρεές, εστιάζοντας κυρίως σε μεγαλύτερα ποσά, επαναλαμβανόμενες συναλλαγές και διαδρομές χρημάτων μέσω τρίτων προσώπων.
Η διαφορά έχει κόστος: από μηδενικό φόρο και αφορολόγητο έως 800.000 ευρώ μέχρι επιβάρυνση 20% ή ακόμη και 40% από το πρώτο ευρώ.
Το βασικό που ξεκαθαρίζει η φορολογική διοίκηση είναι ότι το IRIS αποτελεί απλώς το μέσο που διακινούνται τα χρήματα.
Η χρήση του δεν μετατρέπει από μόνη της μια συναλλαγή σε δωρεά. Καθοριστικό είναι τι πραγματικά βρίσκεται πίσω από τη μεταφορά, ποιο είναι το ύψος και η συχνότητα των ποσών και ποιος είναι ο τελικός αποδέκτης τους.
Έτσι, το χαρτζιλίκι που δίνουν γονείς και παππούδες σε παιδιά και εγγόνια για καθημερινές ανάγκες και μικροέξοδα δεν αντιμετωπίζεται ως χρηματική δωρεά που απαιτεί κάθε φορά δήλωση στο myPROPERTY. Το ίδιο ισχύει για μικρά ποσά που ανταλλάσσονται μεταξύ φίλων και οικείων προσώπων, για παράδειγμα για το μοίρασμα ενός λογαριασμού ή την επιστροφή χρημάτων για κοινά έξοδα.
Δεν υπάρχει, πάντως, ένα συγκεκριμένο ποσό που να λειτουργεί ως «κόφτης», κάτω από το οποίο μια συναλλαγή θεωρείται αυτομάτως χαρτζιλίκι και πάνω από το οποίο χαρακτηρίζεται δωρεά. Η ΑΑΔΕ εξετάζει τη συνολική εικόνα και τις πραγματικές συνθήκες κάθε περίπτωσης.
Το «καμπανάκι» μπορεί να χτυπήσει όταν οι μεταφορές αποκτούν συγκεκριμένο μοτίβο. Στο μικροσκόπιο μπορούν να μπουν επαναλαμβανόμενες συναλλαγές με σταθερή συχνότητα, ιδιαίτερα όταν αφορούν ίδια ή μεγάλα ποσά και η εικόνα παραπέμπει περισσότερο σε συστηματική μεταφορά χρημάτων παρά σε κάλυψη καθημερινών αναγκών.
Από τη στιγμή που μια συναλλαγή αποτελεί πραγματική χρηματική δωρεά ή γονική παροχή, οι κανόνες αλλάζουν. Και οι βασικές παγίδες είναι οι εξής:
- Το αφορολόγητο των 800.000 ευρώ
Οι χρηματικές δωρεές και γονικές παροχές προς πρόσωπα της α΄ κατηγορίας –μεταξύ άλλων παιδιά, γονείς, σύζυγοι και εγγόνια– καλύπτονται από αφορολόγητο έως 800.000 ευρώ. Απαραίτητη προϋπόθεση είναι τα χρήματα να έχουν διακινηθεί μέσω του χρηματοπιστωτικού συστήματος και να έχει υποβληθεί η προβλεπόμενη δήλωση.
Για το ποσό που υπερβαίνει τις 800.000 ευρώ επιβάλλεται φόρος 10%.
Το αφορολόγητο, επομένως, δεν σημαίνει ότι μια πραγματική γονική παροχή ή δωρεά εκατοντάδων χιλιάδων ευρώ μπορεί απλώς να περάσει από έναν λογαριασμό σε έναν άλλο χωρίς να δηλωθεί.
- Η συναλλαγή περνά από διασταύρωση
Οι δηλώσεις χρηματικών γονικών παροχών και δωρεών υποβάλλονται ηλεκτρονικά μέσω της πλατφόρμας myPROPERTY και η ΑΑΔΕ ελέγχει τη συναλλαγή με βάση τα στοιχεία που αποστέλλουν τα πιστωτικά ιδρύματα.
Εάν η τράπεζα δεν επιβεβαιώσει τη μεταφορά και δεν προσκομιστούν τα απαραίτητα δικαιολογητικά, μπορεί να χαθεί το αφορολόγητο. Σε αυτή την περίπτωση ο φόρος μπορεί να επιβληθεί από το πρώτο ευρώ με συντελεστή 10%, 20% ή 40%, ανάλογα με τον βαθμό συγγένειας μεταξύ των εμπλεκομένων.
- Η ακριβή παγίδα των μετρητών
Το αφορολόγητο των 800.000 ευρώ συνδέεται με τη διακίνηση των χρημάτων μέσω του χρηματοπιστωτικού συστήματος.
Εάν μια χρηματική γονική παροχή πραγματοποιηθεί με μετρητά, φορολογείται αυτοτελώς με 10% χωρίς αφορολόγητο όριο.
Η διαφορά μπορεί να είναι σημαντική. Μια γονική παροχή 100.000 ευρώ που γίνεται μέσω τραπεζικού συστήματος και δηλώνεται κανονικά μπορεί να είναι αφορολόγητη. Εάν το ίδιο ποσό δοθεί με μετρητά, ο φόρος φτάνει τις 10.000 ευρώ.
- Οι διαδοχικές δωρεές και το εξάμηνο
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στις περιπτώσεις όπου τα χρήματα περνούν διαδοχικά από συγγενή σε συγγενή. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι μια μεταφορά από ένα παιδί προς τον γονέα και στη συνέχεια από τον γονέα προς άλλο παιδί. Εάν από τις πραγματικές συνθήκες προκύψει ότι ο τελικός σκοπός ήταν εξαρχής η μεταφορά χρημάτων από αδελφό σε αδελφό, η Εφορία μπορεί να αντιμετωπίσει τη συναλλαγή με βάση την πραγματική σχέση του αρχικού δωρητή με τον τελικό αποδέκτη.
Στην περίπτωση αυτή μπορεί να προκύψει φόρος 20% από το πρώτο ευρώ.
Κρίσιμο στοιχείο είναι και ο χρόνος που μεσολαβεί ανάμεσα στις διαδοχικές δωρεές. Όταν το διάστημα είναι σύντομο και ειδικότερα δεν ξεπερνά τους έξι μήνες, μπορεί να αποτελέσει ένδειξη για τη διενέργεια φορολογικού ελέγχου.
- Προσοχή στους κοινούς λογαριασμούς
Η μεταφορά χρημάτων σε κοινό τραπεζικό λογαριασμό δεν σημαίνει αυτομάτως ότι πραγματοποιήθηκε δωρεά προς όλους τους συνδικαιούχους. Αυτό που ενδιαφέρει σε έναν ενδεχόμενο έλεγχο είναι ποιος χρησιμοποίησε πραγματικά τα χρήματα.
Εάν, για παράδειγμα, μια χρηματική παροχή κατατεθεί σε κοινό λογαριασμό του παιδιού με τρίτο πρόσωπο και αποδειχθεί ότι το ποσό χρησιμοποιήθηκε από το παιδί, δεν δημιουργείται μόνο εξαιτίας του κοινού λογαριασμού δωρεά προς τον άλλο συνδικαιούχο.
Εάν όμως τα χρήματα χρησιμοποιηθούν από το τρίτο πρόσωπο, μπορεί να θεωρηθεί ότι πραγματοποιήθηκε δωρεά προς αυτό και να επιβληθεί ο φόρος που αντιστοιχεί στη συγκεκριμένη συγγενική σχέση.
- Αδέλφια, άλλοι συγγενείς και φίλοι
Το αφορολόγητο των 800.000 ευρώ δεν ισχύει για όλες τις συγγενικές σχέσεις. Οι χρηματικές δωρεές προς πρόσωπα της β΄ κατηγορίας φορολογούνται από το πρώτο ευρώ με συντελεστή 20%, ενώ για τα πρόσωπα της γ΄ κατηγορίας ο συντελεστής φτάνει στο 40%.
Αυτό σημαίνει ότι η φορολογική απόσταση ανάμεσα σε δύο φαινομενικά παρόμοιες τραπεζικές μεταφορές μπορεί να είναι τεράστια. Μια χρηματική παροχή από γονέα σε παιδί μπορεί, εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις, να καλύπτεται από το αφορολόγητο των 800.000 ευρώ, ενώ μια πραγματική χρηματική δωρεά προς πρόσωπο που υπάγεται σε διαφορετική κατηγορία μπορεί να φορολογείται από το πρώτο ευρώ.
Ο πρακτικός κανόνας που προκύπτει από τις διευκρινίσεις της ΑΑΔΕ είναι ότι το μέσο μεταφοράς δεν καθορίζει τη φορολογία. Το IRIS δεν κάνει από μόνο του το χαρτζιλίκι δωρεά και οι μικρές καθημερινές συναλλαγές δεν χρειάζεται να δηλώνονται μία προς μία.
Όταν όμως η οικονομική ενίσχυση αποκτά τα χαρακτηριστικά πραγματικής μεταβίβασης χρημάτων, τότε καθοριστικά γίνονται η συγγενική σχέση, η τραπεζική διαδρομή, η δήλωση στο myPROPERTY και ο πραγματικός τελικός δικαιούχος. Αυτές οι λεπτομέρειες είναι που μπορούν τελικά να κάνουν τη διαφορά ανάμεσα στο μηδενικό φόρο και σε επιβάρυνση έως 40%.
