Ο νόμος 4738/2020 ψηφίστηκε με έναν σαφή και κοινωνικά ευαίσθητο σκοπό: να δώσει μια πραγματική «δεύτερη ευκαιρία» σε φυσικά πρόσωπα και επαγγελματίες που έχουν περιέλθει σε αδυναμία πληρωμών, επιτρέποντάς τους να απαλλαγούν από τα χρέη τους υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις και να επανενταχθούν ομαλά στην οικονομική ζωή.
Ωστόσο, η πρακτική εφαρμογή του νόμου αναδεικνύει ένα σοβαρό θεσμικό κενό, το οποίο στην πραγματικότητα καθιστά ανενεργό τον ίδιο τον πυρήνα της ρύθμισης, όπως ανέδειξε σήμερα στη Βουλή με ερώτησή της η Μιλένα Αποστολάκη
Συγκεκριμένα, παρατηρείται το εξής οξύμωρο φαινόμενο: αφού εκδοθεί διαπιστωτική πράξη απαλλαγής οφειλών υπέρ του οφειλέτη, οι αρμόδιες Δημόσιες Οικονομικές Υπηρεσίες (Δ.Ο.Υ.) αρνούνται να προχωρήσουν στην άρση των κατασχέσεων που έχουν επιβληθεί σε τραπεζικούς λογαριασμούς. Το αποτέλεσμα είναι εξόχως αντιφατικό.
Ο πολίτης πλέον θεωρείται νομικά απαλλαγμένος, λαμβάνει φορολογική ενημερότητα χωρίς κανένα κώλυμα, το Δημόσιο δεν διατηρεί καμία απαίτηση εις βάρος του – ωστόσο εξακολουθεί να μην μπορεί να διαθέσει τα χρήματά του ή να κάνει οποιαδήποτε συναλλαγή, καθώς η κατάσχεση παραμένει ενεργή. Παράλληλα, τα τραπεζικά ιδρύματα αρνούνται να του επιτρέψουν να ανοίξει νέο λογαριασμό όταν υφίστανται ενεργές δεσμεύσεις, κλειδώνοντας έτσι οριστικά την πρόσβασή του στο τραπεζικό σύστημα.
Η αντίφαση αυτή δεν είναι τυπική ή γραφειοκρατική. Είναι ουσιαστική: η Πολιτεία αναγνωρίζει ότι η οφειλή έχει αποσβεστεί, αλλά ταυτόχρονα διατηρεί σε ισχύ μέτρα αναγκαστικής εκτέλεσης που επιβλήθηκαν ακριβώς για την οφειλή αυτή. Έτσι, ο οφειλέτης παραμένει εγκλωβισμένος σε ένα καθεστώς οικονομικής αδράνειας, χωρίς πρόσβαση σε λογαριασμούς, χωρίς δυνατότητα συναλλαγών, χωρίς την ευκαιρία να εργαστεί, να πληρωθεί ή να κινηθεί επαγγελματικά. Η «δεύτερη ευκαιρία» μετατρέπεται σε κενό γράμμα.
Ενόψει των ανωτέρω, ο αρμόδιος Υπουργός καλείται να απαντήσει σε δύο κρίσιμα ερωτήματα. Πρώτον, για ποιον λόγο οι Δ.Ο.Υ. δεν προβαίνουν στην άρση των κατασχέσεων τραπεζικών λογαριασμών μετά την έκδοση διαπιστωτικής πράξης απαλλαγής, και εάν υφίσταται κάποια σχετική εγκύκλιος ή διοικητική οδηγία που να ρυθμίζει τον χειρισμό των περιπτώσεων αυτών. Δεύτερον, εάν το Υπουργείο προτίθεται να προβεί σε άμεση νομοθετική ή διοικητική παρέμβαση, ώστε η απαλλαγή από τις οφειλές να συνεπάγεται αυτοδικαίως και την άρση όλων των συναφών κατασχέσεων σε τραπεζικούς λογαριασμούς, αποκαθιστώντας έτσι την ουσιαστική λειτουργία του θεσμού. Χωρίς τέτοια παρέμβαση, ο νόμος περί «δεύτερης ευκαιρίας» κινδυνεύει να καταστεί ένα ακόμη κενό νομοθέτημα, όμορφο στη θεωρία αλλά ανίσχυρο στην πράξη.
Αναλυτικά η ερώτηση:
Ο ν. 4738/2020 θεσπίστηκε με κεντρικό σκοπό την παροχή «δεύτερης ευκαιρίας» σε φυσικά πρόσωπα και επαγγελματίες πουαδυνατούνναανταποκριθούν στις οικονομικές τους υποχρεώσεις, μέσω της απαλλαγής από τα χρέη τους υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
Ωστόσο, στην πράξη ανακύπτει ένα σοβαρό θεσμικό και λειτουργικό πρόβλημα, το οποίο οδηγεί σε πλήρη αποδυνάμωση του ίδιου του σκοπού του νόμου.
Συγκεκριμένα, σε περιπτώσεις όπου έχει ήδη εκδοθεί διαπιστωτική πράξη απαλλαγής οφειλών, οι αρμόδιες Δ.Ο.Υ. αρνούνται να προχωρήσουν στην άρση των κατασχέσεων που έχουν επιβληθεί επί τραπεζικών λογαριασμών των απαλλαγέντων οφειλετών.
Το αποτέλεσμα είναι εξαιρετικά αντιφατικό, καθώς οι πολίτες θεωρούνται πλέον νομικά απαλλαγμένοι από τις οφειλές τους, λαμβάνουν φορολογική ενημερότητα, το Δημόσιο δεν διατηρεί πλέον καμία απαίτηση εις βάρος τους, αλλά εξακολουθούν να αδυνατούν να χρησιμοποιήσουν τους τραπεζικούς τους λογαριασμούς λόγω της διατήρησης των κατασχέσεων.
Παράλληλα τα τραπεζικά ιδρύματα αρνούνται το άνοιγμα νέων λογαριασμών όταν υφίστανται ενεργές δεσμεύσεις ή κατασχέσεις, με αποτέλεσμα οι απαλλαγέντες πολίτες να αποκλείονται ουσιαστικά από κάθε οικονομική και συναλλακτική δραστηριότητα.
Η κατάσταση αυτή δημιουργεί μια προφανή αντίφαση, καθώς ενώ η Πολιτεία αναγνωρίζει ότι οι σχετικές οφειλές έχουν αποσβεστεί, εξακολουθούν να διατηρούνται σε ισχύ μέτρα αναγκαστικής εκτέλεσης που επιβλήθηκαν ακριβώς για τις ίδιες οφειλές.
Ως αποτέλεσμα, ο θεσμός της «δεύτερης ευκαιρίας» ακυρώνεται στην πράξη, καθώς οι απαλλαγέντες οφειλέτες αδυνατούν να επανενταχθούν στην οικονομική και κοινωνική ζωή.
Κατόπιν των ανωτέρω, ερωτάται ο αρμόδιος Υπουργός:
- Για ποιο λόγο οι Δ.Ο.Υ. δεν προβαίνουν στην άρση των κατασχέσεων τραπεζικών
λογαριασμών μετά την έκδοση διαπιστωτικής πράξης απαλλαγής οφειλών κατά τον ν.
4738/2020; Υφίσταται σχετική εγκύκλιος ή διοικητική οδηγία προς τις φορολογικές
αρχές για τον χειρισμό των περιπτώσεων αυτών; - Προτίθεται το Υπουργείο να προβεί σε άμεση νομοθετική ή διοικητική παρέμβαση
ώστε η απαλλαγή από τις οφειλές να συνεπάγεται αυτοδικαίως και την άρση των
κατασχέσεων επί τραπεζικών λογαριασμών;
