Η συζήτηση για τον ξενώνα My Athens αποκαλύπτει ένα βαθύτερο πρόβλημα: την συστηματική προσπάθεια μεταφοράς αρμοδιοτήτων από τους εθνικούς φορείς προς τους δήμους, χωρίς πόρους, χωρίς θεσμική ευθύνη και χωρίς λογοδοσία.
Ας ξεκινήσουμε από τα αυτονόητα.
Αν ο ΕΟΠΑΕ είχε ως αποστολή αποκλειστικά την απεξάρτηση, δεν θα λειτουργούσε Υπνωτήριο και Κέντρο Ημέρας στη Σουρμελή ούτε θα υλοποιούσε προγράμματα όπως το «Στέγαση και Εργασία». Ο ιδρυτικός του νόμος είναι σαφής: αντικείμενό του είναι η πρόληψη, η μείωση της βλάβης, η θεραπεία, η απεξάρτηση και η κοινωνική επανένταξη των ατόμων με προβλήματα εξάρτησης.
Η εξάρτηση είναι η βασική συνθήκη. Η αστεγία είναι συχνά το αποτέλεσμά της.
Οι άστεγοι χρήστες δεν αποτελούν μια κατηγορία αστέγων που τυχαίνει να κάνει χρήση. Αποτελούν μια ιδιαίτερα ευάλωτη ομάδα εξαρτημένων ανθρώπων, των οποίων η απώλεια στέγης συνδέεται άμεσα με το πρόβλημα της εξάρτησης. Γι’ αυτό και η αντιμετώπισή τους απαιτεί εξειδικευμένη, ολοκληρωμένη και μακροχρόνια παρέμβαση.
Αυτή ακριβώς είναι η αποστολή του ΕΟΠΑΕ. Οι δήμοι έχουν διαφορετικό ρόλο.
Οι δομές αστεγίας των δήμων απευθύνονται σε ανθρώπους που βρέθηκαν εκτός κατοικίας λόγω φτώχειας, ανεργίας ή κοινωνικών δυσκολιών και χρειάζονται μια μεταβατική υποστήριξη μέχρι να επανενταχθούν. Για αυτό δημιουργήθηκαν τα υπνωτήρια, οι ξενώνες και τα κέντρα ημέρας. Για αυτό δημιουργήθηκαν και οι υπηρεσίες επαγγελματικής επανένταξης.
Δεν δημιουργήθηκαν για να υποκαταστήσουν δομές ψυχικής υγείας, γηροκομεία, μονάδες χρονίως πασχόντων ή προγράμματα αντιμετώπισης της εξάρτησης.
Όπως κανείς δεν θα ζητούσε από τον Δήμο Αθηναίων να αναλάβει τη στέγαση όλων των αστέγων με βαριά ψυχικά νοσήματα ή όλων των υπερηλίκων που χρήζουν ιδρυματικής φροντίδας, έτσι δεν μπορεί να ζητά από τον δήμο να αναλάβει και την ευθύνη για πληθυσμούς που ανήκουν στην αρμοδιότητα εξειδικευμένων εθνικών φορέων.
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο θεσμικό. Είναι και πολιτικό.
Εδώ και χρόνια καλλιεργείται η αντίληψη ότι κάθε κοινωνικό πρόβλημα που δεν λύνει το κράτος πρέπει τελικά να το διαχειριστεί ο δήμος. Ο δήμος να βρει τον χώρο. Ο δήμος να βρει τα χρήματα. Ο δήμος να αναλάβει το πολιτικό κόστος. Και όταν η κατάσταση γίνει μη διαχειρίσιμη, ο δήμος να κατηγορηθεί κιόλας. Αυτή η λογική είναι αδιέξοδη.
Οι δήμοι δεν μπορούν να λειτουργούν ως υποκατάστατο του κοινωνικού κράτους. Δεν μπορούν να μετατρέπονται σε φορείς τελευταίας καταφυγής για κάθε πρόβλημα που οι κεντρικές υπηρεσίες αδυνατούν ή δεν επιθυμούν να αντιμετωπίσουν.
Στην περίπτωση του My Athens, η δημόσια καταγγελία του Δήμου Αθηναίων είναι ακόμη πιο αδικαιολόγητη.
Η διακοπή της χρηματοδότησης δεν ήταν ούτε ξαφνική ούτε κρυφή. Είχε προηγηθεί προειδοποίηση δώδεκα μηνών και πολιτική συμφωνία σε ανώτατο επίπεδο. Όλοι γνώριζαν ότι το υφιστάμενο μοντέλο δεν μπορούσε να συνεχιστεί επ’ αόριστον.
Ας θυμηθούμε επίσης ότι ο συγκεκριμένος ξενώνας λειτούργησε με μια ιδιαίτερα δαπανηρή σύμβαση, όπου ο δήμος επωμιζόταν το κόστος λειτουργίας, ενώ άλλοι φορείς είχαν την ευθύνη της υποστήριξης των ωφελουμένων. Ένα μοντέλο όπου άλλος αποφασίζει, άλλος διαχειρίζεται και άλλος πληρώνει δεν αποτελεί παράδειγμα χρηστής διοίκησης. Αποτελεί παράδειγμα στρέβλωσης.
Η δημιουργία του ΕΟΠΑΕ υποτίθεται ότι θα έβαζε τέλος σε αυτές τις ασάφειες. Δημιουργήθηκε ως εθνικός φορέας με διευρυμένες αρμοδιότητες, αυξημένες δυνατότητες και σημαντική χρηματοδότηση ακριβώς για να αντιμετωπίζει ολοκληρωμένα το πρόβλημα της εξάρτησης και της κοινωνικής επανένταξης. Αν θεωρεί ότι χρειάζονται ξενώνες για εξαρτημένους, έχει πλέον όλα τα εργαλεία για να τους δημιουργήσει και να τους λειτουργήσει ο ίδιος.
Δεν είναι δουλειά των δήμων να χρηματοδοτούν επ’ αόριστον δομές που εξυπηρετούν αρμοδιότητες άλλων φορέων.
Οι πολίτες δικαιούνται ένα κράτος με σαφείς ευθύνες, όχι ένα σύστημα όπου κάθε πρόβλημα μετακυλίεται στον επόμενο κρίκο της αλυσίδας.
Και οι δήμοι δικαιούνται να ασκούν τις δικές τους αρμοδιότητες αντί να καλύπτουν διαρκώς τα κενά των άλλων.
Κάθε φορέας πρέπει επιτέλους να αναλάβει το βάρος των ευθυνών που του αναλογούν. Τίποτε περισσότερο. Αλλά και τίποτε λιγότερο.
Η κυρία Μαρία Στρατηγάκη είναι αντιδήμαρχος ισότητας, δημοτικών ιατρείων και παιδικής προστασίας.
Δημοσιεύτηκε στο Βήμα
