Η υπόθεση των μη κρατικών πανεπιστημίων στην Ελλάδα εισέρχεται σε νέα φάση, καθώς οι πρόσφατες αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας ακύρωσαν τις άδειες τριών παραρτημάτων και τις αντίστοιχες πιστοποιήσεις προγραμμάτων σπουδών, δημιουργώντας ένα νέο τοπίο για τον θεσμό. Η υπουργός Παιδείας Σοφία Ζαχαράκη ανακοίνωσε ήδη νέο χρονοδιάγραμμα για την επαναφορά των αδειών των Keele και York, ενώ για το Ανατόλια η διαδικασία τοποθετείται χρονικά στην επόμενη εβδομάδα. Ωστόσο, τα ζητήματα που ανέδειξε το ανώτατο διοικητικό δικαστήριο σχετικά με τον τρόπο εφαρμογής του θεσμικού πλαισίου παραμένουν κρίσιμα και καθορίζουν την επόμενη μέρα του εγχειρήματος.
Το δικαστήριο δεν αμφισβήτησε συνολικά τη συνταγματικότητα της λειτουργίας παραρτημάτων αλλοδαπών πανεπιστημίων στην Ελλάδα. Αντίθετα, επανέλαβε τη θέση που είχε διατυπωθεί στις αποφάσεις 1919 και 1920/2025 της Ολομέλειας, σύμφωνα με την οποία η ίδρυση και λειτουργία τέτοιων παραρτημάτων, υπό τις προϋποθέσεις που θέτει ο νόμος, δεν προσκρούει στο Σύνταγμα. Το πρόβλημα εντοπίστηκε στον τρόπο με τον οποίο πραγματοποιήθηκε η συγκεκριμένη αδειοδότηση και πιστοποίηση, με τις δικαστικές αποφάσεις να αναδεικνύουν τρεις διαφορετικές κατηγορίες ζητημάτων.
Οι τρεις άξονες των ακυρωτικών αποφάσεων
Οι αποφάσεις 1167-1172/2026 του Γ΄ Τμήματος του Συμβουλίου της Επικρατείας, που δημοσιεύθηκαν στις 13 Αυγούστου 2026, αφορούσαν τρία παραρτήματα Νομικών Προσώπων Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης: το CITY College – University of York, το University of Keele και το Anatolia College / Open University. Η δικαστική κρίση δεν ήταν ενιαία για όλες τις περιπτώσεις, καθώς οι λόγοι ακύρωσης διέφεραν ανάλογα με τα συγκεκριμένα διοικητικά σφάλματα που εντοπίστηκαν.
Το πρώτο σημαντικό ζήτημα αφορούσε τις κτηριακές προϋποθέσεις και τον ρόλο του ΕΟΠΠΕΠ. Στις αποφάσεις 1167 και 1169/2026, το δικαστήριο ακύρωσε πράξεις χορήγησης αδειών εγκατάστασης και λειτουργίας, επειδή ο έλεγχος των κτηριακών εγκαταστάσεων δεν είχε ολοκληρωθεί με τον προσήκοντα τρόπο. Ο ΕΟΠΠΕΠ είχε εντοπίσει παρατηρήσεις που αφορούσαν κτιριολογικές προσαρμογές και την προσκόμιση συγκεκριμένων στοιχείων, αλλά δεν είχε διαπιστωθεί έως τη συζήτηση των υποθέσεων στο δικαστήριο ότι αυτές είχαν πλήρως αντιμετωπιστεί. Η διαπίστωση αυτή είναι ιδιαίτερα κρίσιμη για τη νέα διαδικασία, καθώς η εκ νέου θετική γνώμη του ΕΟΠΠΕΠ, στην οποία αναφέρθηκε η υπουργός Παιδείας, συνδέεται ακριβώς με την ανάγκη τεκμηρίωσης ότι τα επισημανθέντα προβλήματα έχουν πλέον επιλυθεί.
Το δεύτερο ζήτημα αφορούσε την αμεροληψία στην αξιολόγηση. Με την απόφαση 1171/2026, το Συμβούλιο της Επικρατείας έκρινε ότι μια θετική γνώμη της ΕΘΑΑΕ είχε διαμορφωθεί ύστερα από έκθεση Ειδικής Επιτροπής Αξιολόγησης, στην οποία συμμετείχε πρόσωπο με σχέση προς τον ενδιαφερόμενο εκπαιδευτικό φορέα. Το δικαστήριο εκτίμησε ότι η συγκεκριμένη σχέση μπορούσε να δημιουργήσει υπόνοια μεροληψίας, σύμφωνα με το άρθρο 7 του Κώδικα Διοικητικής Διαδικασίας. Συνεπώς, η επανεκκίνηση της διαδικασίας δεν περιορίζεται σε τεχνικές ή κτιριολογικές διορθώσεις, αλλά επεκτείνεται και στην ανάγκη διασφάλισης της αμερόληπτης σύνθεσης των αρμόδιων επιτροπών.
Το τρίτο και ίσως πιο σημαντικό θεσμικό ζήτημα αφορούσε τα ποσοτικά και ποιοτικά κριτήρια των προγραμμάτων σπουδών. Με τις αποφάσεις 1168, 1170 και 1172/2026, ακυρώθηκαν αποφάσεις πιστοποίησης προγραμμάτων, επειδή το δικαστήριο έκρινε ότι τα στοιχεία που περιλαμβάνονταν στο παράρτημα της απόφασης 48136/17.12.2024 της ΕΘΑΑΕ δεν αποτελούσαν συγκεκριμένα ποσοτικά και ποιοτικά κριτήρια, στα οποία έπρεπε να συμμορφώνονται τα προγράμματα σπουδών των ΝΠΠΕ, όπως απαιτούν οι εξουσιοδοτικές διατάξεις του νόμου 5094/2024. Αυτή η κρίση έχει ευρύτερη σημασία, διότι αφορά το ίδιο το κανονιστικό πλαίσιο βάσει του οποίου πραγματοποιήθηκε η πιστοποίηση, όχι μόνο το αποτέλεσμα μιας μεμονωμένης αξιολόγησης.
Το ανακοινωμένο χρονοδιάγραμμα και η διάκριση από την ολοκλήρωση των πράξεων
Σύμφωνα με τις δηλώσεις της Σοφίας Ζαχαράκη, το πρώτο βήμα είναι η επαναφορά των αδειών για τα δύο ιδρύματα που μπορούν να ολοκληρώσουν τη διαδικασία μετά τη νέα αξιολόγηση. Η υπουργός ανέφερε ότι τα πανεπιστήμια Keele και York αναμένεται να ανακτήσουν τις άδειές τους εντός της εβδομάδας, μετά τη σύμφωνη γνώμη του ΕΟΠΠΕΠ. Για το Ανατόλια, η εκτίμηση είναι ότι η σχετική διαδικασία θα ολοκληρωθεί την επόμενη εβδομάδα, καθώς απαιτείται και αλλαγή της σύνθεσης της αρμόδιας επιτροπής της ΕΘΑΑΕ.
Είναι σημαντικό να τονιστεί ότι πρόκειται για ανακοινωμένο χρονοδιάγραμμα και όχι για ήδη ολοκληρωμένες νέες πράξεις αδειοδότησης. Οι σχετικές διοικητικές πράξεις πρέπει να εκδοθούν και να ολοκληρωθεί η προβλεπόμενη διαδικασία. Μέχρι τότε, πρέπει να διαχωρίζεται η κυβερνητική πρόθεση και το χρονοδιάγραμμα από την τυπική ολοκλήρωση κάθε άδειας. Παράλληλα, η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι προχωρά στην επικαιροποίηση και τον εμπλουτισμό της κανονιστικής πράξης που αφορά τα κριτήρια αξιολόγησης των προγραμμάτων, με στόχο οι νέες διαδικασίες να αντιμετωπίζουν με σαφήνεια τα σημεία που ανέδειξε το ΣτΕ.
Το ιστορικό της πρώτης αδειοδότησης
Η διαδικασία των μη κρατικών πανεπιστημίων ξεκίνησε με την εφαρμογή του νέου θεσμικού πλαισίου για τα Νομικά Πρόσωπα Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης. Τον Αύγουστο του 2025, το υπουργείο Παιδείας είχε ανακοινώσει την αδειοδότηση των πρώτων τεσσάρων ΝΠΠΕ, μετά τη σύμφωνη γνώμη της ΕΘΑΑΕ και του ΕΟΠΠΕΠ. Στην πρώτη ομάδα περιλαμβάνονταν το Αμερικανικό Πανεπιστήμιο Ανατόλια, με μητρικό ίδρυμα το Open University, το CITY – Ευρωπαϊκό Παράρτημα του University of York, το University of Keele Greece και το UNIC Athens, με μητρικό ίδρυμα το University of Nicosia.
Το υπουργείο είχε διευκρινίσει τότε ότι η διαδικασία αδειοδότησης βασίστηκε σε απαιτήσεις που αφορούσαν τη διασφάλιση ποιότητας, την εφαρμογή των ακαδημαϊκών διαδικασιών του μητρικού ιδρύματος, τη στελέχωση, τις υποδομές, την οργανωτική διάρθρωση και τις υποστηρικτικές υπηρεσίες. Ο ΕΟΠΠΕΠ είχε αρμοδιότητα ειδικά για τις τεχνικές και κτιριολογικές προδιαγραφές, ενώ μετά την αδειοδότηση προβλεπόταν η πιστοποίηση των προγραμμάτων σπουδών από την ΕΘΑΑΕ. Αυτή ακριβώς η διαδικασία βρέθηκε στη συνέχεια στο επίκεντρο των δικαστικών προσφυγών και των ακυρωτικών αποφάσεων.
Το πρακτικό ζήτημα για τους φοιτητές
Το πρακτικό ζήτημα που προέκυψε μετά τις αποφάσεις του ΣτΕ είναι ιδιαίτερα κρίσιμο για τους φοιτητές που είχαν ήδη επιλέξει ή ξεκινήσει σπουδές στα συγκεκριμένα ιδρύματα. Η κυβέρνηση έχει διαμηνύσει ότι στόχος της είναι να μην χαθεί η προηγούμενη ακαδημαϊκή χρονιά και να προστατευθούν οι φοιτητές και οι οικογένειες που έχουν ήδη καταβάλει δίδακτρα. Η σχετική θέση της υπουργού εντάσσεται στην προσπάθεια τα ιδρύματα να επανέλθουν σε κανονική λειτουργία το ταχύτερο δυνατό.
Ωστόσο, μέχρι να ολοκληρωθούν οι νέες διοικητικές πράξεις, θα πρέπει να διαχωρίζεται η κυβερνητική πρόθεση από την τυπική ολοκλήρωση κάθε άδειας. Για τους φοιτητές, κρίσιμο θα είναι το περιεχόμενο των νέων αποφάσεων, καθώς και ο τρόπος με τον οποίο θα αποτυπωθεί διοικητικά η συνέχεια της φοίτησης και η ισχύς των προγραμμάτων. Η σχετική αβεβαιότητα δεν αίρεται απλώς με ανακοινώσεις, αλλά με την έκδοση των προβλεπόμενων πράξεων και την πλήρη συμμόρφωσή τους με τις απαιτήσεις που έθεσε το δικαστήριο.
Η θέση των επτά νέων μη κρατικών πανεπιστημίων
Η υπόθεση των τριών ιδρυμάτων που προσέφυγαν στο ΣτΕ δεν πρέπει να συγχέεται με τις επτά νέες άδειες για το ακαδημαϊκό έτος 2026-2027, οι οποίες είχαν εγκριθεί τον Ιούλιο. Τότε το υπουργείο Παιδείας ανακοίνωσε επτά νέες άδειες εγκατάστασης και λειτουργίας, ύστερα από σύμφωνες γνώμες της ΕΘΑΑΕ και του ΕΟΠΠΕΠ. Τα μητρικά ιδρύματα ήταν Georgetown University, Iowa State University of Science and Technology, Roger Williams University, European University Cyprus, Université Sorbonne Paris Nord, University of Essex και University of Derby. Από αυτά, έξι προβλέπεται να λειτουργήσουν στην Αθήνα και ένα, το Iowa State University of Science and Technology, στη Θεσσαλονίκη.
Μετά τις αποφάσεις του ΣτΕ, διατυπώθηκαν δημόσια εκτιμήσεις ότι η κρίση σχετικά με την απόφαση της ΕΘΑΑΕ για τα κριτήρια πιστοποίησης δημιουργεί ευρύτερο ζήτημα για το κανονιστικό πλαίσιο των ΝΠΠΕ. Ορισμένες αναλύσεις υποστηρίζουν ότι αυτό μπορεί να επηρεάσει και τις νέες αδειοδοτήσεις, επειδή βασίστηκαν στο ίδιο ευρύτερο πλαίσιο. Ωστόσο, αυτό δεν ισοδυναμεί με ακύρωση των επτά νέων αδειών. Μέχρι στιγμής, δεν προκύπτει από τις αποφάσεις 1167-1172/2026 ότι το ΣτΕ ακύρωσε τις επτά άδειες που χορηγήθηκαν για το ακαδημαϊκό έτος 2026-2027. Η δικαστική κρίση αφορά τις συγκεκριμένες πράξεις που αποτέλεσαν αντικείμενο των προσφυγών.
Το ζήτημα που μένει να αποσαφηνιστεί είναι κατά πόσο και με ποιον τρόπο η κυβέρνηση και η ΕΘΑΑΕ θα προσαρμόσουν το κανονιστικό πλαίσιο, ώστε οι επόμενες διαδικασίες να ανταποκρίνονται πλήρως στις παρατηρήσεις του ανώτατου διοικητικού δικαστηρίου. Η προσαρμογή αυτή θα αποτελέσει κρίσιμο τεστ για ολόκληρο το σύστημα και θα καθορίσει σε μεγάλο βαθμό την αξιοπιστία του θεσμού.
Ο ρόλος της ΕΘΑΑΕ στην επόμενη μέρα
Η Εθνική Αρχή Ανώτατης Εκπαίδευσης έχει κομβικό ρόλο και στην επόμενη φάση. Η απόφαση του ΣτΕ δεν αμφισβήτησε τον θεσμικό ρόλο της, έθεσε όμως συγκεκριμένες απαιτήσεις για τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να ασκείται η αξιολόγηση. Η νέα διαδικασία θα πρέπει να διασφαλίζει σαφή και συγκεκριμένα κριτήρια για την αξιολόγηση των προγραμμάτων σπουδών, πλήρη τήρηση των κανόνων αμεροληψίας κατά τη συγκρότηση και λειτουργία των επιτροπών αξιολόγησης, σαφή τεκμηρίωση των αποφάσεων και των γνωμοδοτήσεων που προηγούνται της τελικής διοικητικής πράξης, καθώς και στενή αντιστοίχιση της διοικητικής πρακτικής με τις εξουσιοδοτικές διατάξεις του νόμου 5094/2024.
Η ουσία της δικαστικής κρίσης είναι ότι η αδειοδότηση ενός πανεπιστημιακού παραρτήματος δεν μπορεί να στηρίζεται μόνο σε μια γενική διαπίστωση ότι πληρούνται οι προϋποθέσεις. Οι απαιτήσεις του νόμου πρέπει να μεταφράζονται σε συγκεκριμένη, ελέγξιμη και τεκμηριωμένη διαδικασία. Η ΕΘΑΑΕ καλείται επομένως να αναμορφώσει τα κριτήριά της και να ενισχύσει τις εσωτερικές διαδικασίες ελέγχου, ώστε να αποφευχθούν παρόμοια προβλήματα στο μέλλον.
Η δεύτερη μεγάλη δοκιμασία του θεσμού
Η σημερινή κατάσταση αποτελεί ουσιαστικά τη δεύτερη μεγάλη δοκιμασία του νέου θεσμού των μη κρατικών πανεπιστημίων. Η πρώτη ήταν η ίδια η δημιουργία του θεσμικού πλαισίου και η αδειοδότηση των πρώτων ιδρυμάτων. Η δεύτερη είναι η προσαρμογή του πλαισίου στις απαιτήσεις που έθεσε το Συμβούλιο της Επικρατείας. Η κυβέρνηση επιδιώκει να κινηθεί γρήγορα, ώστε να μην δημιουργηθεί παρατεταμένη αβεβαιότητα για φοιτητές, οικογένειες και ιδρύματα. Από την άλλη πλευρά, η ανάγκη ταχύτητας συνυπάρχει πλέον με μια σαφή δικαστική απαίτηση: οι νέες αποφάσεις πρέπει να είναι διαδικαστικά και ουσιαστικά θωρακισμένες.
Το γεγονός ότι το υπουργείο ανακοίνωσε συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα για τις άδειες των Keele και York και για το Ανατόλια δείχνει την πρόθεση να κλείσει άμεσα το συγκεκριμένο μέτωπο. Το αν αυτό θα συμβεί χωρίς νέες νομικές εμπλοκές θα εξαρτηθεί από την πληρότητα των νέων διοικητικών πράξεων και από την ικανότητα της διοίκησης να ενσωματώσει ουσιαστικά τις παρατηρήσεις του ανώτατου δικαστηρίου.
Οι αναμενόμενες εξελίξεις
Το επόμενο διάστημα αναμένονται τέσσερις βασικές εξελίξεις. Πρώτον, οι νέες πράξεις για τα πανεπιστήμια Keele και York, εφόσον ολοκληρωθούν οι απαιτούμενοι έλεγχοι και εκδοθούν οι σχετικές αποφάσεις, οπότε οι δύο άδειες θα επανέλθουν σε ισχύ σύμφωνα με το νέο διοικητικό πλαίσιο. Δεύτερον, η αλλαγή της σύνθεσης της αρμόδιας επιτροπής για το Ανατόλια, προκειμένου να αντιμετωπιστεί το ζήτημα που συνδέθηκε με την αμεροληψία της προηγούμενης διαδικασίας. Τρίτον, η επικαιροποίηση των κριτηρίων της ΕΘΑΑΕ, που αποτελεί ίσως τη σημαντικότερη θεσμική συνέπεια των αποφάσεων του ΣτΕ, καθώς τα κριτήρια πιστοποίησης πρέπει να αποκτήσουν τη σαφήνεια και τη συγκεκριμενοποίηση που απαιτεί ο νόμος. Τέταρτον, η αποσαφήνιση της κατάστασης των νέων ΝΠΠΕ του ακαδημαϊκού έτους 2026-2027, καθώς οι επτά νέες άδειες δεν έχουν ακυρωθεί από τις συγκεκριμένες αποφάσεις του ΣτΕ, όμως η εφαρμογή του νέου, επικαιροποιημένου πλαισίου θα αποτελέσει κρίσιμο τεστ για ολόκληρο το σύστημα.
Η περίοδος που ακολουθεί θα δείξει αν το θεσμικό πλαίσιο των μη κρατικών πανεπιστημίων μπορεί να προσαρμοστεί στις απαιτήσεις της δικαστικής κρίσης χωρίς να χάσει τη δυναμική του, και αν η πολιτεία είναι σε θέση να εγγυηθεί την ποιότητα, τη διαφάνεια και την αμεροληψία των διαδικασιών αδειοδότησης και πιστοποίησης.
