Για πρώτη φορά σήμερα, 8 Σεπτεμβρίου, το Νεπάλ τιμά την «Ημέρα των Μαρτύρων της Gen Z» ως πανεθνική αργία. Η απόφαση της κυβέρνησης δεν αποτελεί μόνο έναν συμβολικό φόρο τιμής στους νέους που έχασαν τη ζωή τους.
Αναγνωρίζει θεσμικά ότι η εξέγερση της 8ης και 9ης Σεπτεμβρίου 2025 άλλαξε την πολιτική ιστορία της χώρας, ανατρέποντας μέσα σε δύο ημέρες την κυβέρνηση του K.P. Sharma Oli.
Η κυβέρνηση του Νεπάλ έχει καταγράψει επισήμως 45 ανθρώπους ως μάρτυρες του κινήματος, ενώ οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων υπολογίζουν ότι οι συνολικοί νεκροί των ταραχών έφτασαν τουλάχιστον τους 76.
Η σπίθα ήταν η απόφαση της τότε κυβέρνησης να απαγορεύσει 26 πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης και επικοινωνίας, μεταξύ των οποίων το Facebook, το Instagram, το WhatsApp, το YouTube και το X. Για μια γενιά που χρησιμοποιούσε το διαδίκτυο όχι μόνο για ψυχαγωγία, αλλά και για εργασία, ενημέρωση και πολιτική έκφραση, η απαγόρευση εκλήφθηκε ως πράξη λογοκρισίας.
Η κινητοποίηση, όμως, ξεπέρασε γρήγορα το ζήτημα των κοινωνικών δικτύων. Χιλιάδες νέοι κατέβηκαν στους δρόμους του Κατμαντού και άλλων πόλεων καταγγέλλοντας τη διαφθορά, τον νεποτισμό, την ανεργία, τις κοινωνικές ανισότητες και ένα πολιτικό σύστημα που ανακύκλωνε επί χρόνια τα ίδια πρόσωπα. Στις πρώτες συγκρούσεις η αστυνομία χρησιμοποίησε πραγματικά πυρά, δακρυγόνα και πλαστικές σφαίρες, προκαλώντας δεκάδες θανάτους και εκατοντάδες τραυματισμούς. Η αιματηρή καταστολή πολλαπλασίασε την οργή και μετέτρεψε μια διαμαρτυρία για την ψηφιακή ελευθερία σε γενικευμένη πολιτική εξέγερση.
Στις 9 Σεπτεμβρίου ο Oli παραιτήθηκε. Τρεις ημέρες αργότερα, η πρώην πρόεδρος του Ανωτάτου Δικαστηρίου Sushila Karki ανέλαβε την ηγεσία μεταβατικής κυβέρνησης, με εντολή να οδηγήσει τη χώρα σε εκλογές. Η αναμέτρηση πραγματοποιήθηκε στις 5 Μαρτίου 2026 και έφερε σαρωτική νίκη στο Rastriya Swatantra Party. Ο 35χρονος πρώην ράπερ και δήμαρχος του Κατμαντού Balendra Shah έγινε ο νεότερος πρωθυπουργός στην ιστορία του Νεπάλ, εκφράζοντας την απαίτηση για πολιτική ανανέωση.
Η νέα κυβέρνηση περιόρισε τα ομοσπονδιακά υπουργεία σε 18, ανακοίνωσε εξοικονόμηση περίπου 20 δισ. ρουπιών ετησίως, επέκτεινε τις ψηφιακές δημόσιες υπηρεσίες και επιχείρησε να περιορίσει την κομματική παρέμβαση σε κρατικές υπηρεσίες και πανεπιστήμια.
Ωστόσο, η επέτειος δεν επιτρέπει μόνο πανηγυρισμούς. Επιζώντες εξακολουθούν να ζουν με σοβαρούς τραυματισμούς, ενώ παραμένουν ανοιχτά τα ερωτήματα για τις ευθύνες της αστυνομίας και των πολιτικών προσώπων. Η Διεθνής Αμνηστία, το Human Rights Watch και η Διεθνής Επιτροπή Νομικών έχουν ζητήσει τη δημοσιοποίηση των πορισμάτων της έρευνας για την καταστολή και τον τερματισμό της χρόνιας ατιμωρησίας.
Έναν χρόνο μετά, λοιπόν, η Gen Z του Νεπάλ μπορεί να υποστηρίζει ότι άλλαξε την κυβέρνηση και την πολιτική ηγεσία της χώρας. Δεν έχει αποδειχθεί ακόμη, όμως, ότι κατάφερε να αλλάξει και το σύστημα. Αυτή είναι η πραγματική δοκιμασία της επετείου: εάν η θυσία των νέων θα οδηγήσει σε διαρκή δημοκρατική μεταρρύθμιση ή θα μετατραπεί σταδιακά σε ακόμη μία επίσημη τελετή μνήμης.
