Μελέτη του ΠΑΝΣΥΠΟ αποκαλύπτει τη διαδρομή των εισφορών ανεργίας, τα διαθέσιμα της ΔΥΠΑ και μια απαίτηση 8,7 δισ. ευρώ από τον λογαριασμό του πρώην ΙΚΑ
Έναν λογαριασμό δισεκατομμυρίων ευρώ, τον οποίο χρηματοδοτούν κάθε μήνα εργαζόμενοι, εργοδότες, δημόσιοι υπάλληλοι και αυτοαπασχολούμενοι, επιχειρεί να φωτίσει η νέα μελέτη του Πανελλήνιου Συλλόγου Υπαλλήλων ΟΑΕΔ, τ. ΟΕΕ και τ. ΟΕΚ.
Η μελέτη, με τίτλο «Ο αθέατος λογαριασμός της ανεργίας», βασίζεται σε στοιχεία του Ελεγκτικού Συνεδρίου, των κρατικών προϋπολογισμών, της ΔΥΠΑ και της σχετικής νομοθεσίας. Το βασικό ερώτημα είναι απλό: πόσα χρήματα εισπράττονται για την προστασία από την ανεργία, πού κατευθύνονται και πόσα φτάνουν τελικά στους ανέργους;
Επίδομα για έναν στους τέσσερις τον Δεκέμβριο
Το πρώτο και πιο έντονο κοινωνικό εύρημα αφορά την περιορισμένη κάλυψη των εγγεγραμμένων ανέργων.
Τον Δεκέμβριο του 2023 από τους 1.039.752 εγγεγραμμένους ανέργους επιδοτήθηκαν 263.312, δηλαδή περίπου το 25,3%. Τον Δεκέμβριο του 2024 επιδοτήθηκαν 262.548 από τους 977.687 εγγεγραμμένους, ποσοστό 26,9%.
Με άλλα λόγια, ακόμη και τον μήνα κατά τον οποίο η εποχική ανεργία αυξάνει τον αριθμό των επιδοτούμενων, επίδομα λαμβάνει περίπου ένας στους τέσσερις εγγεγραμμένους ανέργους.
Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο αποκαλυπτική τον Ιούνιο. Το 2023 οι επιδοτούμενοι αντιστοιχούσαν στο 12,5% των εγγεγραμμένων και το 2024 στο 13%. Εάν αφαιρεθούν βασικές εποχικές κατηγορίες, η κάλυψη περιορίζεται περίπου στο 11% με 11,8%: σχεδόν ένας στους εννέα ανέργους.
Πόροι 2,744 δισ. ευρώ στη διετία
Η μελέτη υπολογίζει ότι το ευρύ ακαθάριστο σημείο αναφοράς των κοινωνικών πόρων που συνδέονται με την ανεργία ανήλθε σε περίπου 2,744 δισ. ευρώ την περίοδο 2023–2024. Την ίδια διετία οι άμεσες παροχές ανεργίας και τα σχετικά δώρα διαμορφώθηκαν σε 2,676 δισ. ευρώ.
Ο ΠΑΝΣΥΠΟ διευκρινίζει, ωστόσο, ότι αυτή η σύγκριση δεν αποτελεί καθαρό ασφαλιστικό ισοζύγιο της ΔΥΠΑ. Μέρος των συνεισπραττόμενων πόρων ανακατανέμεται νόμιμα προς τον συνταξιοδοτικό κλάδο και δεν παραμένει στο σύνολό του στη ΔΥΠΑ.
Αυτό ακριβώς αποτελεί και ένα από τα βασικά αιτήματα της μελέτης: να δημοσιεύεται ένας ενιαίος και πλήρως εκκαθαρισμένος λογαριασμός, ώστε να γνωρίζουν οι ασφαλισμένοι τι εισπράττεται, τι ανακατανέμεται και τι τελικά αποδίδεται στην προστασία των ανέργων.
Μεταβιβάσεις 843 εκατ. ευρώ προς το ΙΚΑ
Στους επίσημους δημοσιονομικούς πίνακες καταγράφονται «Μεταβιβάσεις στο ΙΚΑ» ύψους 392 εκατ. ευρώ για το 2023 και 451 εκατ. ευρώ για το 2024. Συνολικά, δηλαδή, 843 εκατ. ευρώ μέσα σε δύο χρόνια.
Η μελέτη επισημαίνει ότι το ποσό αφορά συνεισπραττόμενους πόρους διαφορετικών λογαριασμών της ΔΥΠΑ και όχι αποκλειστικά την εισφορά ανεργίας. Επομένως, δεν μπορεί να θεωρηθεί στο σύνολό του διαθέσιμο για επιδόματα.
Το ζήτημα που θέτει ο ΠΑΝΣΥΠΟ δεν είναι μόνο εάν η μεταφορά είναι νόμιμη, αλλά εάν η διαδρομή των πόρων είναι πλήρως διαφανής και δημόσια ελέγξιμη.
Τα 533 εκατ. ευρώ των δημοσίων υπαλλήλων
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η ειδική εισφορά 2% των δημοσίων υπαλλήλων, η οποία θεσπίστηκε με ρητή αναφορά στην «καταπολέμηση της ανεργίας».
Σύμφωνα με τα στοιχεία της μελέτης, από αυτή την εισφορά εισπράχθηκαν συνολικά 533,39 εκατ. ευρώ στη διετία 2023–2024. Τα χρήματα, όμως, δεν κατευθύνονται σε διακριτό λογαριασμό επιδομάτων ανεργίας, αλλά εγγράφονται στα γενικά έσοδα του Κρατικού Προϋπολογισμού.
Ο ΠΑΝΣΥΠΟ ζητά χωριστό δημόσιο απολογισμό για το συγκεκριμένο ποσό και θεσμική εξέταση της δυνατότητας αξιοποίησής του για την ενίσχυση της ασφαλιστικής προστασίας.
Αυτοαπασχολούμενοι: Εισφορές 67 εκατ. και παροχές 8,5 εκατ.
Μεγάλη απόσταση μεταξύ εισφορών και παροχών εντοπίζεται και στον ειδικό λογαριασμό των αυτοαπασχολουμένων.
Το 2023 καταβλήθηκαν εισφορές ύψους 66,97 εκατ. ευρώ, ενώ οι αντίστοιχες παροχές ανεργίας περιορίστηκαν στα 8,54 εκατ. ευρώ. Για κάθε 100 ευρώ εισφορών, δηλαδή, επιστράφηκαν λιγότερα από 13 ευρώ σε συγκεκριμένες παροχές ανεργίας.
Το στοιχείο αυτό αναδεικνύει τις ιδιαίτερα αυστηρές προϋποθέσεις πρόσβασης των αυτοαπασχολουμένων στην επιδότηση, παρά την υποχρεωτική καταβολή εισφορών.
Διαθέσιμα άνω των 4 δισ. ευρώ
Το Ελεγκτικό Συνέδριο καταγράφει για το τέλος του 2023 ταμειακά διαθέσιμα της ΔΥΠΑ ύψους 4,049 δισ. ευρώ. Ο εγκεκριμένος ισολογισμός της ΔΥΠΑ εμφανίζει χωριστά «Σύνολο Διαθεσίμων» 3,741 δισ. ευρώ και χρεόγραφα άνω των 541 εκατ. ευρώ.
Τα ποσά δεν σημαίνουν ότι μπορούν αυτομάτως να διανεμηθούν ως επιδόματα, καθώς ενδέχεται να καλύπτουν υποχρεώσεις, δεσμεύσεις και διαφορετικούς λογαριασμούς. Καθιστούν, όμως, αναγκαία τη δημόσια ενημέρωση για τη σύνθεση, τη χρήση και τη διαθεσιμότητά τους.
Η μελέτη σημειώνει, επίσης, ότι κεφάλαια φορέων της Γενικής Κυβέρνησης χρησιμοποιούνται μέσω της Τράπεζας της Ελλάδος σε βραχυπρόθεσμες πράξεις repos για τη χρηματοδότηση του Δημοσίου. Ο ΠΑΝΣΥΠΟ ζητά να γνωστοποιηθεί ποιο μέρος των αποθεματικών της ΔΥΠΑ έχει αξιοποιηθεί με αυτόν τον τρόπο, με ποια απόδοση και για πόσο διάστημα.
Η απαίτηση των 8,695 δισ. ευρώ
Το μεγαλύτερο λογιστικό εύρημα αφορά την απαίτηση της ΔΥΠΑ από τον λογαριασμό του πρώην ΙΚΑ.
Στον εγκεκριμένο ισολογισμό της 31ης Δεκεμβρίου 2023 καταγράφεται απαίτηση ύψους 8.695.247.589,72 ευρώ. Το ποσό υπερβαίνει κατά πολύ το σύνολο των άμεσων παροχών ανεργίας της διετίας.
Ωστόσο, το προσάρτημα του ισολογισμού αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο προσαρμογών μετά την ολοκλήρωση των εκκαθαριστικών διαδικασιών. Επομένως, δεν πρόκειται για ένα ποσό το οποίο θεωρείται ήδη οριστικά απαιτητό και άμεσα διαθέσιμο.
Αυτό που ζητά ο ΠΑΝΣΥΠΟ είναι να ολοκληρωθεί η συμφωνία του αλληλόχρεου λογαριασμού με τον e-ΕΦΚΑ και να ανακοινωθεί δημόσια ποιο είναι το τελικό πληρωτέο ποσό, μαζί με συγκεκριμένο σχέδιο εξόφλησης και κοινωνικής αξιοποίησής του.
Ο άνεργος δεν είναι απλώς μία δαπάνη
Η μελέτη αποκτά ιδιαίτερη πολιτική σημασία στη συζήτηση για πιθανές αλλαγές στη διάρκεια και στις προϋποθέσεις καταβολής του επιδόματος ανεργίας.
Πριν εξεταστεί οποιαδήποτε περικοπή, περιορισμός ή αναδιάρθρωση της επιδότησης, πρέπει να παρουσιαστεί ολόκληρος ο λογαριασμός: ποιες εισφορές καταβάλλονται, ποια ποσά ανακατανέμονται, τι αποδίδεται στη ΔΥΠΑ, πώς επενδύονται τα διαθέσιμα και ποιο είναι το πραγματικό ύψος των απαιτήσεων έναντι του e-ΕΦΚΑ.
Το συμπέρασμα της έρευνας δεν είναι ότι όλα τα καταγεγραμμένα ποσά μπορούν να μοιραστούν αυτομάτως στους ανέργους. Είναι, όμως, ότι η σημερινή ασφαλιστική προστασία καλύπτει ένα εξαιρετικά μικρό μέρος τους, ενώ οι χρηματοδοτικές ροές παραμένουν κατακερματισμένες και δύσκολα προσβάσιμες στον δημόσιο έλεγχο.
Όταν η εισφορά είναι υποχρεωτική, η λογοδοσία δεν μπορεί να είναι προαιρετική. Και όταν μόλις ένας στους τέσσερις ανέργους επιδοτείται τον Δεκέμβριο και σχεδόν ένας στους εννέα τον Ιούνιο, το πρόβλημα δεν είναι μόνο λογιστικό. Είναι πρωτίστως κοινωνικό και πολιτικό.
Πηγή: Μελέτη ΠΑΝΣΥΠΟ «Ο αθέατος λογαριασμός της ανεργίας», με στοιχεία Ελεγκτικού Συνεδρίου, Κρατικού Προϋπολογισμού, ΔΥΠΑ και νομοθεσίας.
