Συνέχεια φαίνεται να έχει το θέμα που ανέδειξε την περασμένη εβδομάδα το in για την προβληματική διατύπωση του νέου Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης, η οποία οδηγεί στον de facto αποκλεισμό των οργανωμένων κοινοτήτων των μεταναστών από ένα από τα σημαντικότερα θεσμικά όργανα ένταξης, τα Συμβούλια Ένταξης Μεταναστών και Προσφύγων των Δήμων.
Με κοινή τους επιστολή το πρωί της Τρίτης, οι αντιδήμαρχοι που είναι επικεφαλής των Συμβουλίων Ένταξης Μεταναστών και Προσφύγων των Δήμων Αθηναίων (Θ. Χειμωνάς), Πειραιά (Δ. Καρύδης) και Θεσσαλονίκης (Ε. Χατζηθεόκλητος), χαρακτηρίζουν «παράταιρη» την επίμαχη πρόβλεψη του Άρθρου 154 του Κώδικα, ενώ δηλώνουν ότι «θίγει τη συνταγματικά κατοχυρωμένη διοίκηση των τοπικών υποθέσεων από τους ΟΤΑ α’ και β’ βαθμού».
Υπενθυμίζεται ότι κατά τη διάρκεια της διαβούλευσης, το συγκεκριμένο άρθρο προέβλεπε ότι οι φορείς εκπροσώπησης Μεταναστών που δικαιούνται να συμμετέχουν στα ΣΕΜΠ ήταν «οι καταγεγραμμένοι στο Υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου», ενώ στην εκδοχή που τελικά έφτασε στη Βουλή, ήταν πια οι φορείς «που είναι εγγεγραμμένοι στο μητρώο ελληνικών και ξένων ΜΚΟ του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου».
Σ’ αυτή τη διατύπωση, οι υπογράφοντες Δήμοι βλέπουν ότι δεν πρόκειται για μια απλή διαδικασία κοινοποίησης των συμμετεχόντων στο Υπουργείο Μετανάστευσης, αλλά ουσιαστικά για τη μεταφορά της αρμοδιότητας της σύνθεσης από τους Δήμους στο υπουργείο.
Παράλληλα, όπως επισημαίνουν, «στο παρελθόν φορείς έχουν αποκλειστεί [από το μητρώο του υπουργείου] ενώ πληρούσαν όλες τις τυπικές και ουσιαστικές προϋποθέσεις», ενώ θεωρούν ότι η διάταξη «επισύρει αφενός γραφειοκρατικό βάρος για τις κοινότητες μεταναστών και προσφύγων που δεν έχουν προσωπικό και πόρους, αφετέρου βάρος για τη δημόσια διοίκηση», πράγμα που εγείρει ζήτημα «προσφορότητας μέσου προς σκοπό και τελικά αναλογικότητας».
«Εάν ο σκοπός είναι ο έλεγχος νόμιμης συγκρότησης του οργάνου, προβλέπεται παρόμοια διαδικασία και για άλλα συλλογικά όργανα του δήμου; Ή μήπως τελικά σκοπός είναι ο έλεγχος της δράσης προσφυγικών και μεταναστευτικών κοινοτήτων, κοινωνίας των πολιτών και δήμων που δρουν για την ένταξη, το κράτος δικαίου και την κοινωνική συνοχή, όπως έχει γίνει σαφές στην πρόσφατη νομοθεσία του ΥΜΑ;», διερωτώνται οι εκπρόσωποι των Δήμων και από κοινού με τις μεταναστευτικές και προσφυγικές κοινότητες, ζητούν συνάντηση με τον Υπουργό και την πολιτική ηγεσία του Υπουργείου Εσωτερικών.
Ολόκληρη η επιστολή των Δήμων:
ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΩΝ ΣΥΜΒΟΥΛΙΩΝ ΕΝΤΑΞΗΣ ΜΕΤΑΝΑΣΤΩΝ ΚΑΙ ΠΡΟΣΦΥΓΩΝ ΤΩΝ ΔΗΜΩΝ ΑΘΗΝΑΙΩΝ, ΠΕΙΡΑΙΑ ΚΑΙ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗ ΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΩΝ ΣΕΜΠ ΚΑΤΑ ΤΟ ΑΡΘΡΟ 154 ΤΟΥ ΣΧΕΔΙΟΥ ΚΩΔΙΚΑ ΤΟΠΙΚΗΣ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗΣ
Με το παρόν ψήφισμα τα Συμβούλια Ένταξης Μεταναστών και Προσφύγων των Δήμων Αθηναίων, Πειραιά και Θεσσαλονίκης ζητούν από το Υπουργείο Εσωτερικών, ως το αρμόδιο για την εισήγηση του Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης, να διατηρήσει την κατεύθυνση της ενίσχυσης της συμμετοχής των μεταναστών και των προσφύγων στο συλλογικό όργανο του ΣΕΜΠ, όπως αυτή αποτυπώνεται ιδίως στις διατάξεις του άρθρου 154 παρ. 2 εδ. α-γ και παρ. 4 εδ. β, και να απόσχει από ρυθμίσεις που αντιφάσκουν με το πνεύμα της διάταξης καθώς θέτουν περιορισμούς και ουσιαστικά δυσχεραίνουν εκ νέου τη συγκρότηση του οργάνου, όπως η ρύθμιση που αφορά στην εγγραφή στο μητρώο του ΥΜΑ.
Ως εκ τούτου, τα τρία ΣΕΜΠ καλωσορίζουν την κλιμακωτή σύνθεση των ΣΕΜΠ, ανάλογα με το μέγεθος των Δημοτικών Συμβουλίων, καθώς και την πρόβλεψη που έλαβε υπόψη τη μη ύπαρξη οργανωμένων κοινοτήτων σε διάφορες τοπικές κοινωνίες και εισάγει διαδικασία εκπροσώπησης των μεταναστών και προσφύγων σε τοπικό επίπεδο ανεξάρτητα από την ύπαρξη οργανωμένων κοινοτήτων και λειτουργία με μειωμένη σύνθεση.
Ωστόσο, επισημαίνουμε ότι η διατύπωση του τελευταίου χωρίου της παρ. 2 του άρθρου 154 θέτει προϋπόθεση για τη δυνατότητα ορισμού φορέα ως μέλος ΣΕΜΠ, ρύθμιση η οποία εκ της ίδιας της δομής του άρθρου και του σκοπού που με συνέπεια υπηρετείται στα υπόλοιπα άρθρα, φαίνεται παράταιρη. Μάλιστα η πρόβλεψη έχει προς το παρόν λάβει δύο διαφορετικές εκδοχές, δηλαδή «Ως αναγνωρισμένοι φορείς συλλογικής εκπροσώπησης μεταναστών και προσφύγων θεωρούνται οι καταγεγραμμένοι στο Υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου» και έπειτα «Οι φορείς που είναι εγγεγραμμένοι στο μητρώο ελληνικών και ξένων ΜΚΟ του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου».
Ακριβώς επειδή δεν πρόκειται για την απλή κοινοποίηση προς το ΥΜΑ της σύστασης και άρα και των μελών μετά τη συγκρότηση του οργάνου σε τοπικό επίπεδο με βάση την κείμενη νομοθεσία, όπως προβλέπεται στην παρ. 1, αλλά για σωρευτική προϋπόθεση που επηρεάζει τη νομιμότητα της συγκρότησης του συλλογικού οργάνου, θεωρούμε ότι αποτελεί διάταξη που θίγει τη συνταγματικά κατοχυρωμένη διοίκηση των τοπικών υποθέσεων από τους ΟΤΑ α΄ και β΄ βαθμού.
Η διάταξη στην περίπτωση που πρόκειται για εγγραφή στο μητρώο είναι επιπλέον προβληματική για μια σειρά λόγων. Αρχικά, σκοπός των ΣΕΜΠ δεν είναι να συμμετέχουν σε αυτά ΜΚΟ αλλά να εκπροσωπούνται οι μεταναστευτικές και προσφυγικές κοινότητες που συνήθως είναι συγκροτημένες ως σωματεία αναγνωρισμένα από τα ελληνικά δικαστήρια. Με την εισαγωγή της εν λόγω προϋπόθεσης, σωματεία που είναι αναγνωρισμένα και διαθέτουν πραγματική κοινωνική βάση, πολυετή δράση και θεσμική αναγνώριση, αλλά δεν είναι εγγεγραμμένα στο συγκεκριμένο μητρώο, δεν μπορούν να συμμετέχουν στα ΣΕΜΠ.
Επιπλέον, όπως ορθώς εντοπίζει και επιχειρεί να επιλύσει και η εν λόγω διάταξη, το ζήτημα είναι ότι σε περιφερειακό επίπεδο δεν λειτουργεί επαρκής αριθμός συγκροτημένων νομικά κοινοτήτων αλλά μπορεί να δραστηριοποιούνται άτομα. Τέλος, καθώς η εγγραφή στο μητρώο δεν είναι μια τυπική διαδικασία – στο παρελθόν φορείς έχουν αποκλειστεί από αυτό ενώ πληρούσαν τις τυπικές και ουσιαστικές προϋποθέσεις – αλλά επισύρει αφενός γραφειοκρατικό βάρος για τις κοινότητες μεταναστών και προσφύγων που δεν έχουν προσωπικό και πόρους, αφετέρου βάρος για τη δημόσια διοίκηση, εγείρεται ζήτημα προσφορότητας μέσου προς σκοπό και τελικά αναλογικότητας. Άλλωστε ο σκοπός εισαγωγής της εν λόγω πρόβλεψης δεν προκύπτει ούτε από την κοινή πείρα ούτε από την έκθεση συνεπειών ρύθμισης.
Εάν καλοπροαίρετα υποθέσουμε ότι σκοπός είναι ο έλεγχος της νόμιμης συγκρότησης του οργάνου, είναι κρίσιμο να επισημανθεί ότι με βάση τη νομοθεσία για τη συγκρότηση και λειτουργία του ΣΕΜΠ ήδη από το 2010 οι δήμοι οφείλουν να διαπιστώνουν τη νόμιμη συγκρότηση των φορέων που συμμετέχουν στο ΣΕΜΠ. Στην περίπτωση που ως μέλη του ΣΕΜΠ ενεργούν φορείς που δεν έχουν νόμιμη συγκρότηση, το όργανο δεν έχει νομίμως συγκροτηθεί και οι αποφάσεις του πάσχουν από ακυρότητα, κατά τα παγίως ισχύοντα στη διοικητική νομοθεσία. Έτσι, εγείρονται τουλάχιστον δύο ερωτήματα: Εάν ο σκοπός είναι ο έλεγχος νόμιμης συγκρότησης του οργάνου, προβλέπεται παρόμοια διαδικασία και για άλλα συλλογικά όργανα του δήμου; Ή μήπως τελικά σκοπός είναι ο έλεγχος της δράσης προσφυγικών και μεταναστευτικών κοινοτήτων, κοινωνίας των πολιτών και δήμων που δρουν για την ένταξη, το κράτος δικαίου και την κοινωνική συνοχή, όπως έχει γίνει σαφές στην πρόσφατη νομοθεσία του ΥΜΑ;
Προς τον σκοπό της συνταγματικότητας και νομιμότητας της διάταξης αλλά και στο πνεύμα της διευκόλυνσης συγκρότησης του οργάνου καθώς και του πολυεπίπεδου συντονισμού, προτείνουμε τα ακόλουθα:
- Είναι επαρκής η κοινοποίηση της απόφασης συγκρότησης όπως προβλέπεται στην παρ. 1 του άρθρου 154 στην οικεία υπηρεσία του ΥΜΑ.
- Αντί για τη δημιουργία εντυπώσεων με υποδείξεις και παρεμβάσεις στον σκληρό πυρήνα της τοπικής αυτοδιοίκησης, στην ίδια δηλαδή τη συγκρότηση των οργάνων της, το ΥΜΑ μπορεί στο πλαίσιο της συναρμοδιότητάς του στη χάραξη και υλοποίηση της εν λόγω δημόσιας πολιτικής να δημιουργήσει ένα πλαίσιο ουσιαστικής συνεργασίας και πολυεπίπεδου συντονισμού. Μια τέτοια κίνηση θα ήταν καλοδεχούμενη αφού ακόμη και στην Επιτροπή Συντονισμού Μεταναστευτικής Πολιτικής και Κοινωνικής Ένταξης του άρθρου 43 ν. 5275/2026, οι δήμοι καλούνται μόνο ad hoc παρά το αίτημά τους να είναι μέλη της επιτροπής. Έτσι, το ΥΜΑ θα μπορούσε αντί να ζητά να επανελέγχει τα δικαιολογητικά που οι δήμοι οφείλουν να ελέγχουν, να συνεισφέρει με την πρόβλεψη και διοργάνωση τακτικών και τουλάχιστον ετήσιων συναντήσεων συντονισμού των ΣΕΜΠ, την προώθηση της ίδρυσης ΣΕΜΠ κατόπιν εκτίμησης αναγκών στη βάση ποσοτικών και ποιοτικών δεδομένων, ειδικά εφόσον πλέον δεν είναι υποχρεωτική η συγκρότησή τους, την υποστήριξη και καθοδήγηση για την ίδρυση ΣΕΜΠ στους δήμους που ενδιαφέρονται, την ουσιαστική συνεισφορά στη λειτουργία του οργάνου με τακτική ενημέρωση των μελών για θέματα αρμοδιότητας ΥΜΑ και άλλων υπουργείων.
Οι μεταναστευτικές και προσφυγικές κοινότητες και τα ΣΕΜΠ ζητούν συνάντηση με τον Υπουργό και την πολιτική ηγεσία του Υπουργείου Εσωτερικών, προκειμένου να εκθέσουν τις ανησυχίες τους σχετικά με τη διασφάλιση της ουσιαστικής εκπροσώπησης των μεταναστευτικών και προσφυγικών κοινοτήτων.
Εκ μέρους των προέδρων των ΣΕΜΠ:
του Δήμου Πειραιά: Δ. Καρύδης
του Δήμου Θεσσαλονίκης: Ε. Χατζηθεόκλητος
Ο Πρόεδρος του Συμβουλίου Ένταξης Μεταναστών και Προσφύγων του Δήμου Αθηναίων,
Αθανάσιος Χειμωνάς
