Στις 8 Αυγούστου 1936, μόλις τέσσερις ημέρες μετά την επιβολή της δικτατορίας του Ιωάννη Μεταξά, στήθηκε στην πλατεία Κοραή του Πειραιά η πρώτη μεγάλη φωτιά βιβλίων.
Ακολούθησαν ανάλογες τελετουργικές καύσεις στην Αθήνα, μπροστά στον Ναό του Ολυμπίου Διός και στα Προπύλαια, αλλά και στη Θεσσαλονίκη, στον Λευκό Πύργο. Οι φιλομεταξικές εφημερίδες έκαναν λόγο για «εξαγνισμό» από τα «ερυθρά έντυπα» και για «απολύμανση» της ατμόσφαιρας.
Στους καταλόγους των τίτλων που έγιναν στάχτη περιλαμβάνονταν, σύμφωνα με τις ιστορικές πηγές, δύο από τα σημαντικότερα έργα της αρχαίας ελληνικής σκέψης: η «Πολιτεία» του Πλάτωνα και ο «Επιτάφιος» του Θουκυδίδη.
Το γεγονός ότι η «Πολιτεία», ένα από τα θεμελιώδη κείμενα της πολιτικής φιλοσοφίας, χαρακτηρίστηκε «κομμουνιστικό» και παραδόθηκε στις φλόγες αποκαλύπτει τον παραλογισμό της μεταξικής λογοκρισίας.
Ο πλατωνικός διάλογος για τη δικαιοσύνη, την ιδανική πολιτεία και την παιδεία δεν είχε καμία σχέση με τον μαρξισμό· ήταν όμως αρκετό ότι μπορούσε να διαβαστεί ως κριτική απέναντι στην αυθαιρεσία της εξουσίας.
Το ίδιο και ο «Επιτάφιος» του Θουκυδίδη, δηλαδή ο περίφημος λόγος του Περικλή για την αθηναϊκή δημοκρατία, ένα κείμενο που εξυμνεί την ελευθερία, την ισονομία και τον δημόσιο διάλογο – αξίες ανυπόφορες για ένα καθεστώς που είχε καταλύσει τους δημοκρατικούς θεσμούς.
Η καύση των βιβλίων του Πλάτωνα και του Θουκυδίδη δεν ήταν απλώς μια πράξη καταστροφής χαρτιού. Ήταν πράξη αυτοακρωτηριασμού. Το καθεστώς της 4ης Αυγούστου, που διαφήμιζε διαρκώς την προσήλωσή του στην «ελληνική ψυχή», στην «παράδοση» και στο «εθνικό μεγαλείο», έκαιγε τους ίδιους τους κλασικούς της. Όσο κι αν οι εφημερίδες της εποχής πέρασαν την είδηση στα ψιλά, ανάμεσα σε διαφημίσεις για περμανάντ και ρεπορτάζ για τους Ολυμπιακούς Αγώνες του Βερολίνου, η εικόνα του Πλάτωνα και του Θουκυδίδη να γίνονται στάχτη από το μεταξικό καθεστώς παραμένει μία από τις πιο σκοτεινές στιγμές της νεότερης ελληνικής ιστορίας.
Σήμερα, όταν μιλάμε για λογοκρισία, φίμωση της σκέψης και καύση βιβλίων, αξίζει να θυμόμαστε: ο Μεταξάς δεν έκαψε μόνο «εχθρικά» φυλλάδια. Έκαψε και τον Πλάτωνα. Έκαψε και τον Θουκυδίδη.
