Στις 18 Σεπτεμβρίου 2013 ο 34χρονος μουσικός και αντιφασίστας έπεσε νεκρός στο Κερατσίνι από το μαχαίρι του Γιώργου Ρουπακιά.
Η δολοφονία του αποκάλυψε με τον πιο βίαιο τρόπο τον οργανωμένο χαρακτήρα της Χρυσής Αυγής και άνοιξε τον δρόμο για τη μεγαλύτερη δικαστική αναμέτρηση με τον νεοναζισμό στη μεταπολιτευτική Ελλάδα.
Σαν σήμερα, στις 18 Σεπτεμβρίου 2013, ο Παύλος Φύσσας δολοφονήθηκε στο Κερατσίνι.
Ήταν 34 ετών, μουσικός γνωστός ως Killah P, ενεργός στον αντιφασιστικό χώρο και ένας άνθρωπος που δεν έκρυβε ποτέ τις απόψεις του.
Το βράδυ της 17ης προς 18η Σεπτεμβρίου βρισκόταν με φίλους του σε καφετέρια στο Κερατσίνι. Μετά από ένταση με άτομα που βρίσκονταν στον χώρο, κινητοποιήθηκαν μέλη των τοπικών οργανώσεων της Χρυσής Αυγής. Ο Φύσσας δέχθηκε επίθεση και λίγο αργότερα μαχαιρώθηκε θανάσιμα από τον Γιώργο Ρουπακιά, ο οποίος συνελήφθη στο σημείο.
Η δολοφονία που άλλαξε τα πάντα
Η Χρυσή Αυγή δεν εμφανίστηκε ξαφνικά το βράδυ της δολοφονίας.
Είχαν προηγηθεί επιθέσεις εναντίον μεταναστών, συνδικαλιστών και πολιτικών αντιπάλων, καταγγελίες για τάγματα εφόδου και ένα κλίμα βίας που για χρόνια αντιμετωπιζόταν συχνά ως σειρά «μεμονωμένων περιστατικών».
Η δολοφονία του Παύλου Φύσσα ήταν το γεγονός που έκανε αδύνατο να συνεχιστεί αυτή η αντιμετώπιση.
Για πρώτη φορά, το ερώτημα τέθηκε στο κέντρο της δημόσιας ζωής με τρόπο αμείλικτο:
επρόκειτο για ένα πολιτικό κόμμα με βίαια στελέχη ή για μια οργανωμένη εγκληματική δομή που χρησιμοποιούσε την πολιτική ως κάλυψη;
Η δολοφονία προκάλεσε άμεση και εκτεταμένη δικαστική έρευνα, συλλήψεις στελεχών της Χρυσής Αυγής και τελικά την παραπομπή της ηγεσίας της σε δίκη. Η υπόθεση Φύσσα αποτέλεσε τον βασικό καταλύτη για την ποινική διερεύνηση της οργάνωσης.
Από το Κερατσίνι στη μεγάλη δίκη
Η μεγάλη δίκη της Χρυσής Αυγής ξεκίνησε τον Απρίλιο του 2015 και διήρκεσε περισσότερο από πέντε χρόνια.
Στο δικαστήριο δεν εξετάστηκε μόνο η δολοφονία του Παύλου Φύσσα.
Εξετάστηκαν επίσης, μεταξύ άλλων, η επίθεση εναντίον Αιγύπτιων αλιεργατών και η επίθεση εναντίον συνδικαλιστών του ΠΑΜΕ, καθώς και το ερώτημα αν οι επιμέρους επιθέσεις αποτελούσαν εκφράσεις μιας κοινής οργανωμένης δομής.
Στις 7 Οκτωβρίου 2020 ήρθε η ιστορική απόφαση.
Το Τριμελές Εφετείο Κακουργημάτων έκρινε ότι η Χρυσή Αυγή λειτουργούσε ως εγκληματική οργάνωση. Ο Νίκος Μιχαλολιάκος και άλλα κορυφαία στελέχη κρίθηκαν ένοχοι για διεύθυνση εγκληματικής οργάνωσης, ενώ ο Γιώργος Ρουπακιάς κρίθηκε ένοχος για τη δολοφονία του Παύλου Φύσσα.
Η δικαστική κρίση δεν έμεινε μόνο στον πρώτο βαθμό. Τον Μάρτιο του 2026, το Εφετείο επικύρωσε ομόφωνα τη βασική απόφαση ότι η Χρυσή Αυγή λειτουργούσε ως εγκληματική οργάνωση και διατήρησε τις σχετικές καταδίκες για τη δολοφονία Φύσσα και άλλες επιθέσεις.
«Παύλο, τα κατάφερες»
Η εικόνα που έμεινε χαραγμένη από την 7η Οκτωβρίου 2020 ήταν εκείνη της Μάγδας Φύσσα.
Μετά από πεντέμισι χρόνια καθημερινής σχεδόν παρουσίας στη δίκη, βγήκε από το δικαστήριο και φώναξε:
«Παύλο, τα κατάφερες».
Ήταν μια κραυγή που δεν αφορούσε μόνο μια μητέρα.
Αφορούσε μια ολόκληρη κοινωνία που είχε δει μια νεοναζιστική οργάνωση να αποκτά κοινοβουλευτική εκπροσώπηση, να νομιμοποιείται πολιτικά και ταυτόχρονα να συνδέεται με έναν μακρύ κύκλο βίας.
Χιλιάδες άνθρωποι που βρίσκονταν έξω από το Εφετείο ξέσπασαν σε πανηγυρισμούς όταν ανακοινώθηκε η απόφαση. Η Human Rights Watch χαρακτήρισε την ετυμηγορία ιστορική νίκη για τα θύματα, τις οικογένειές τους και την κοινωνία των πολιτών.
Η αρχή του τέλους
Η δολοφονία του Παύλου Φύσσα δεν ήταν το τέλος της Χρυσής Αυγής εκείνο το βράδυ.
Ήταν όμως η αρχή του τέλους της.
Η οργάνωση είχε ήδη καταφέρει να μπει στη Βουλή, να αναδειχθεί τρίτη πολιτική δύναμη σε μια περίοδο βαθιάς οικονομικής και κοινωνικής κρίσης και να παρουσιάζει τον εαυτό της ως «αντισυστημική» πολιτική δύναμη.
Η δολοφονία στο Κερατσίνι έσκισε αυτή την πολιτική βιτρίνα.
Έφερε στο φως τη δομή, την ιεραρχία και τον τρόπο δράσης που αργότερα εξετάστηκαν αναλυτικά στο δικαστήριο.
Και από εκείνη τη στιγμή άρχισε μια πορεία που οδήγησε πρώτα στην ποινική δίωξη, στη συνέχεια στην εκλογική κατάρρευση και τελικά στη δικαστική αναγνώριση της Χρυσής Αυγής ως εγκληματικής οργάνωσης.
Δεκατρία χρόνια μετά, η επέτειος παραμένει πολιτική
Η μνήμη του Παύλου Φύσσα δεν περιορίζεται σε μια ετήσια τελετή.
Κάθε Σεπτέμβριο, το Κερατσίνι γίνεται ξανά σημείο αναφοράς για τον αντιφασιστικό αγώνα, με συγκεντρώσεις και πορείες προς τιμήν του.
Και το μήνυμα παραμένει επίκαιρο, ιδιαίτερα σε μια εποχή κατά την οποία η ακροδεξιά επανεμφανίζεται με διαφορετικές μορφές στην Ελλάδα και σε ολόκληρη την Ευρώπη.
Η δημοκρατία δεν απειλείται μόνο όταν καταλύεται.
Απειλείται και όταν η βία, το μίσος και ο ρατσισμός αντιμετωπίζονται ως ανεκτή «πολιτική έκφραση».
Ο Παύλος Φύσσας δολοφονήθηκε επειδή βρέθηκε απέναντι σε αυτή τη βία.
Η δολοφονία του, όμως, πέτυχε το ακριβώς αντίθετο από αυτό που επιδίωκαν οι δολοφόνοι του:
έκανε μια ολόκληρη κοινωνία να κοιτάξει κατάματα αυτό που για χρόνια δεν ήθελε να δει.
Και από εκείνη τη νύχτα στο Κερατσίνι άρχισε η πορεία που οδήγησε, επτά χρόνια αργότερα, στην ιστορική απόφαση:
H Χρυσή Αυγή δεν ήταν απλώς ένα ακραίο πολιτικό κόμμα. Ήταν εγκληματική οργάνωση.
