Σε μια περίοδο αυξανόμενης έντασης στον Περσικό Κόλπο και αβεβαιότητας για την πορεία των διεθνών τιμών πετρελαίου, η Κίνα αναδεικνύεται σε κρίσιμο –αν και συχνά διακριτικό– παράγοντα της ενεργειακής εξίσωσης. Η θέση αυτή απορρέει κυρίως από τη στενή ενεργειακή σχέση που έχει αναπτύξει με το Ιράν.
Η Κίνα είναι σήμερα ο μεγαλύτερος εισαγωγέας αργού πετρελαίου παγκοσμίως και περίπου το 50% των θαλάσσιων εισαγωγών της προέρχεται από τη Μέση Ανατολή. Από αυτές, ένα σημαντικό ποσοστό, περίπου 15%, προέρχεται από το Ιράν. Την ίδια στιγμή, η κινεζική αγορά απορροφά τη συντριπτική πλειονότητα των ιρανικών εξαγωγών, εκτιμώμενη μεταξύ 80% και 90%, γεγονός που καθιστά την Κίνα βασικό στήριγμα για τα έσοδα της ιρανικής οικονομίας.
Αναλυτές επισημαίνουν ότι κεντρικό ρόλο σε αυτή τη ροή εμπορίου διαδραματίζουν τα λεγόμενα ανεξάρτητα κινεζικά διυλιστήρια, γνωστά στην αγορά ως «teapot refineries». Πρόκειται για μικρότερες ιδιωτικές μονάδες διύλισης που έχουν εξελιχθεί τα τελευταία χρόνια σε σημαντικούς παίκτες της αγοράς πετρελαίου, καθώς ειδικεύονται στην αγορά αργού με έκπτωση ή υπό καθεστώς κυρώσεων από χώρες όπως το Ιράν, η Ρωσία και η Βενεζουέλα.
Το ιρανικό πετρέλαιο διατίθεται συνήθως σε τιμές χαμηλότερες κατά 8 έως 10 δολάρια ανά βαρέλι σε σχέση με το διεθνές benchmark Brent. Η έκπτωση αυτή το καθιστά ιδιαίτερα ελκυστικό για τα ανεξάρτητα διυλιστήρια της Κίνας, τα οποία στηρίζουν σε μεγάλο βαθμό τη λειτουργία τους σε αυτές τις εισαγωγές. Αντίθετα, οι μεγάλες κρατικές πετρελαϊκές εταιρείες της χώρας αποφεύγουν συχνά τέτοιες συναλλαγές προκειμένου να περιορίσουν την έκθεσή τους στις αμερικανικές κυρώσεις.
Σημείο-κλειδί για τις εξαγωγές του Ιράν αποτελεί το νησί Kharg, από το οποίο διακινείται περίπου το 90% του ιρανικού αργού προς τις διεθνείς αγορές. Τα δεξαμενόπλοια φορτώνουν στο συγκεκριμένο ενεργειακό κόμβο πριν περάσουν από τα Στενά του Ορμούζ, έναν από τους σημαντικότερους θαλάσσιους διαύλους παγκοσμίως, με μεγάλο μέρος των φορτίων να κατευθύνεται προς την Ασία και κυρίως προς την Κίνα. Οποιαδήποτε διακοπή λειτουργίας ή επίθεση στις εγκαταστάσεις του Kharg θα είχε σημαντικές επιπτώσεις τόσο για την οικονομία του Ιράν όσο και για την παγκόσμια αγορά πετρελαίου, καθώς θα περιόριζε την προσφορά και θα ενίσχυε τις πιέσεις στις διεθνείς τιμές.
Μέσα σε αυτό το εύθραυστο γεωπολιτικό περιβάλλον, η Κίνα βρίσκεται σε μια ιδιόμορφη θέση: από τη μία αποτελεί τον βασικό αγοραστή του ιρανικού πετρελαίου και από την άλλη έναν παράγοντα που μπορεί, έστω και έμμεσα, να επηρεάσει τις ισορροπίες στην παγκόσμια αγορά ενέργειας.
